Shirkeı Jaıyq jurtyn sharshatyp tur

Úsh ózenniń ortasynda turǵan Oral qalasynda kóktem saıyn ma­sa men shirkeı kóbeıetini tańsyq emes. Jergilikti ákimdik qarjy bólip, tıisti mekemeler jándikter kóbeıetin qýys-qaltarysty aldyn ala ýlap, qam jasaıtyn. Biraq bıyl­ǵy kóktemde óńirde sý kóp boldy, Jaıyq ózeni tasyp, qala ma­ńyn­daǵy saıajaı qoǵamdary túgel sý astynda qaldy. Al sý kóp jer­de masa men shir­­keı de kóp.

«Burynǵy jyldary ár kók­temde shamamen 13 myń ga jer zııankes jándikterge qarsy óń­­de­­letin edi. Bıylǵy sý tasqy­ny­na baılanysty bul kólem eki esege jýyq ulǵaıyp otyr. Biraq ony aldymen zertteý kerek, jándikterdiń jumyrtqa salǵan aýmaǵyn, lıchınkalarynyń kóp jerin anyqtap alý qajet. Qazir arnaıy mamandar, entomolog-bıologter qala mańyn, Derkól men Krýgloozernyı kentiniń aınalasyn, jaıylma sýlar aýmaǵyn zertteýge daıyn. Tek sýdyń kóp­ti­ginen áli keı jerge bara almaı otyr», deıdi oblys­tyq Ener­ge­tıka jáne turǵyn úı-kom­mý­naldyq sharýashylyq bas­qar­ma­sy basshysynyń orynbasary Qanat О́mirálıev.

Jalpy, Oral qalasy men onyń aınalasynda profılaktıkalyq dezınseksııa jumystaryn júrgizý, ıaǵnı masaǵa qarsy óńdeý jumys­ta­ryn atqarý úshin jyl saıyn mem­lekettik satyp alý baıqaýy ótedi. 2024–2025 jyldarǵa arnalǵan baıqaýdyń je­ńim­pazy – «Tankeev B.A.» jeke ká­sipkeri bolypty. О́tken sáýir aıynda jeke kásipker men ákimdik arasynda 187 040,0 myń teńgege 2 jyldyq kelisimshart jasalǵan. Munyń 105 395,0 myń teńgesi bıyl, ıaǵnı 2024 jyly ıgerilýge tıis. 81 645,0 myń teńge keler jyldyń enshisinde. Qarjylandyrý josparyna sáıkes, bıyl oblystyq bıýdjetten 105 395,0 myń teńge bólinip te qoıǵan.

«Bul jumys masa men shirkeı tárizdi jándikterdiń shekten tys kóbeıip ketýiniń aldyn alý úshin, profılaktıkalyq maqsatta jasalady. Biraq shybyn-shirkeı osy sharalardyń nátıjesinde múldem joıylyp ketedi dep aıta almaımyz. Bıyl tasqyn sýdyń áserinen ján­dikterdiń shekten tys kóbeıip ke­t­­ýi­ne qolaıly jaǵdaı týǵa­nyn tú­siný kerek», deıdi Qanat Amangeldiuly.

– Biz atqaratyn dezınseksııalyq sharalar eki kezeńge bólinedi: birin­shi­si sý aıdyndaryn masalar­dyń dernásilderine qarsy óńdeý bolsa, ekinshisi aýmaqtardy masa­lar­dyń ushatyn túrine (ımago) qarsy óńdeý. Biz birinshi kezeń­di 9 sáýirde bastap kettik. Oral qala­sy­nyń aınalasyn, Serebrıakovo, Krýgloozernoe, Serebrıakovo, Krýg­lo­ozernoe Ko­mın­tern, Je­laevo, Oktıabrskoe, Zelenoe, Makarovo, Dostyq, Jaıyq, Bortóbe, О́sken, Jambyl sekildi t.b. aýyldardyń mańyndaǵy sý qoımalaryna entomologııalyq monıtorıng júrgizip, masalardyń dernásilderin qaradyq. Sóıtip, 18 sáýirde 3 jáne 4 satydaǵy dernásilder paıda bolǵan jerlerde óńdeý ju­mysy bastaldy. Biz ony rıýkzak búrikkishtermen júrgizip shyqtyq, 20 dezınfektor jáne 5 tehnıka ju­myldyryldy. Sóıtip, bir aıdyń ishinde 3000 gektardan astam aýmaq dernásilge qarsy óńdeldi, – deıdi «Tankeev B.A.» JK dırektorynyń orynbasary Iýlııa Maıer.

Árıne, dernásilge qarsy kú­reste Dúnıejúzilik densaýlyq saq­taý uıymy usynǵan, el aýmaǵyn­da qoldanýǵa ruqsat etilgen ınsektısıdter men larvıdsıdter qol­danylýǵa tıis. Sondyqtan tıisti meke­­me ýlaý kezinde qoldanylatyn pre­parattardyń memlekettik tirkeý týraly sertıfıkatyn, sáıkestik deklarasııasy men sertıfıkatyn qatań tekserip otyrady.

Dezınseksııalyq is-sharalar­dyń ekinshi kezeńi de Oral qala­sy aýmaǵynda, sondaı-aq qala ma­ńyndaǵy Serebrıakovo, Krýg­lo­ozernoe, Komıntern, Jelaevo aýyl­darynda, orman alqap­ta­ryn­da, ­aýyldaǵy orman beldeýinde júr­­­gizilip jatyr. Sonymen qatar Báıterek pen Terekti aýdan­da­ry­nyń Asan, Jemis-kókónis, Mıchýrıno, Novenkıı, Trekıno, Volodarka, Darııan, Podstepnoe, Oktıabrskoe, Zelenoe, Makarovo, Dostyq, Jaıyq, Bortóbe, О́sken, Jambyl eldi­ me­ken­deri, qala­lyq mádenıet jáne demalys saıa­baǵynyń aýmaǵy, Han toǵaıy, Ánes kóli, Derkúl óze­ni­niń boıynda, Shaǵan ózeni, saıajaı aýmaǵy da nazardan tys qal­maǵan.

Bıylǵy jumys kóleminiń kópti­gine baılanysty qosymsha qar­jy bólinýi múmkin be? Bul saýal­ǵa Qanat О́mirálıev «ábden múmkin» dep ja­ýap berdi.

«Dál qazir bólingen qarajat bar, jumys júrip jatyr. Eger bólin­gen qarjy taýsylyp, odan ári qajet­ti­lik týsa, qosymsha suratatyn bolamyz. Biraq áýeli naqty taldaý ju­mys­ta­rynyń nátıjesine súıený kerek. Mysaly, byltyr qala mańynda 2 myń ga jerden jándikterdiń lıchınkalary anyqtalǵan edi. Bıyl onyń kólemi taǵy 1 myń gek­tarǵa ulǵaıǵany baıqalady. Naqty kólemi qandaı bolmaq? Soǵan baılanysty áreket etemiz» deıdi Qanat Amangeldiuly.

Qazir qala ishinde de, aýyldarda da masa men usaq shirkeıdiń erekshe kóbeıip ketkenin aıtyp, dabyl qaǵýshylar kóp. Ásirese Oral qalasynda kóshede júrý qıyn­dap ketti. «Qala ishi nege masaǵa qar­sy ýlaý júrgizilmeıdi?» dep narazylyq bildirý­shiler de bar.

«Biz sońǵy 5 jyldan beri qala ishinde ýlaý jumysyn toqtattyq. О́ıtkeni turǵyndar arasynda jaǵym­syz ıiske shaǵymdanǵan, «allergııa derti asqynyp ketti» dep aryz aıt­qandar boldy. Búginde kópqabat­ty úılerdiń jertólesinen masa shyǵyp jatyr deıdi. Bul máselege páter ıeleri kooperatıvteri jaýap berýge tıis. Ereje boıynsha PIK jylyna eki-úsh márte jertólede dezınfeksııa jumysyn júrgizýi kerek. Biz kóktemde osy jaǵdaıdy eskertip, turǵyn úı páter ıeleri kooperatıvteri basshylarymen jınalys ótkizgen bolatynbyz», deıdi Qanat О́mirálıev.

«Masa men shirkeıdiń kóbeıýi – maýsymdyq qıyndyq. Jaz ábden kúshine enip, kún ysysa, ınelik shyqsa, masa-shirkeıdiń bulty da seıiledi. Sál shydaıyq» dep oral­dyqtardy sabyrǵa shaqyryp jat­qandar da bar. Ázirge Batys Qazaqstanda eń ótimdi taýar – omartashynyń torly betperdesi bolyp tur.

Oral