Almaty shahary teatr keńistigindegi naǵyz shyǵarmashylyq mamandardyń bas qosatyn aýqymdy alańyna aınaldy. Almatyda Qazaqstan Respýblıkasy Mádenıet jáne aqparat mınıstrliginiń qoldaýymen, Qazaqstan Teatr qaıratkerleri odaǵynyń uıymdastyrýymen TMD, Baltyq jáne Grýzııa elderiniń V jastar teatr forýmy saltanatpen ashyldy. Forým mańdaıyndaǵy «jastar» mártebesi qatysýshylar jasynyń shekteýli ekeninen habar beredi. Almaty qalasyna 9 elden: Qazaqstan, Ázerbaıjan, Armenııa, Belarýs, Qyrǵyzstan, Moldova, Reseı, Tájikstan jáne О́zbekstannan 35 jasqa deıingi 200-den astam rejısser, dramatýrg, akter, ssenograftar men teatr synshylary keldi. Rejıssýra, dramatýrgııa, ssenografııa jáne teatrdyń ózge janryndaǵy daryndy jas mamandardy bir ortaǵa toǵystyrǵan forým 3-9 maýsym aralyǵyn qamtyp, drama óneriniń merekesi qazaq eli mádenı keńistigin bir apta boıy dúbirletpek.
Trıenalle formatynda, ıaǵnı úsh jylda bir ret ótetin forým 2012 jyly Kıshınevten bastalyp, 2015 jyly Mınskide, 2018 jyly Erevanda, 2021 jyly Tashkentte ótip, bıyl Almaty qalasynda jalǵasyn taýyp otyr. On eki jyl ishinde forýmǵa 1000-nan asa talanttar tartylyp, olardyń ónerin 20 000-nan astam kórermen tamashalaǵan. Aýqymy jaǵynan, teatrdyń jas talanttaryn biriktirý jaǵynan Dostastyq elderiniń mádenı salasynda basqa balamasy joq bul forým TMD elderiniń mədenıet jəne óner salasyndaǵy shyǵarmashylyq jastarynyń yntymaqtastyq alańyn keńeıtýdi kózdeıdi. Forýmnyń basty maqsaty – teatr əlemindegi mədenı baılanystardy saqtaý jəne damytý, jas teatr kóshbasshylaryn anyqtaý jəne biriktirý, osylaısha TMD elderi shyǵarmashylyq jastarynyń ıntellektýaldyq oı-órisin bıiktetý. Teatr óneriniń bul merekesi uzaq ýaqyt saraptalǵan shyǵarmashylyq úderistiń aqyrǵy shegi bolyp sanalady. Buǵan deıingi túrli kezeńderde bedeldi halyqaralyq sarapshylar úzdik spektaklderdi tańdap, sýretshiler men dramatýrgter forýmyna qatysý úshin irikteý ótkizdi. Almaty forýmy aıasynda osy irikteýden suryptalyp shyqqan spektaklder ǵana kórsetiledi. Sonymen qatar sýretshilerdiń katalogtary men jas dramatýrgterdiń pesalar jınaǵynyń jibek baýy qıylyp, sheberlik synyptary, semınarlar, tanymal teatr qaıratkerleriniń dəristeri ótedi.
Ashylý saltanaty Almaty Theatre tórinde ótken Halyqaralyq teatr forýmynyń qurmetti meımandary men qazylar alqasy aldymen baspasóz máslıhatyn ótkizip, kópshilikke ózderin tanystyrdy. Olar: TMD memleketteriniń Memleketaralyq gýmanıtarlyq yntymaqtastyq qorynyń atqarýshy dırektory Anatolıı Iksanov, A.Pýshkın atyndaǵy Məskeý drama teatrynyń kórkemdik jetekshisi, TMD elderi
V jastar teatr forýmynyń qazylar alqasynyń tóraǵasy Evgenıı Pısarev, «Chıten» japon teatrynyń kórkemdik jetekshisi, G.Tovstonogov atyndaǵy BDT, Memlekettik ulttar teatry jəne «Chehov stýdııasy» Melıhov teatry shaqyrǵan rejısser Motoı Mıýra, A.Chehov atyndaǵy Halyqaralyq teatr festıvaliniń bas dırektory, Halyqaralyq teatr odaqtary konfederasııasynyń vıse-prezıdenti – bas hatshysy Karına Satýrova, Qazaqstan Teatr qaıratkerleri odaǵynyń tóraǵasy Tuńǵyshbaı Jamanqulov, ónertaný kandıdaty, Halyqaralyq teatr synshylary qaýymdastyǵy Qazaqstan seksııasynyń tóraǵasy Sánııa Qabdıeva, Ǵ.Músirepov atyndaǵy Qazaq memlekettik akademııalyq balalar men jasóspirimder teatrynyń kórkemdik jetekshisi, TMD elderiniń V jastar teatr forýmy uıymdastyrý komıtetiniń tóraǵasy Farhad Moldaǵalı.
«Forýmda jeńimpaz dep tanylǵan teatr ujymy Máskeýde ótetin Chehov festıvaline qatysady. Bul – sırek bolatyn múmkindik. Menińshe, forým bir-birimizben tanysý, kásibı yntymaqtastyq qaýymdastyǵynda óz qarymymyzdy baıqatý, ózara yqpaldasý, teatr metrlarymen kezdesý sekildi shyǵarmashylyq adamyna asa qajet múmkindikti syılaıdy. Bálkim, munda jańa teatr baǵyttaryn kóretin bolarmyz. Bul tek tájirıbe almasý alańy ǵana emes, Dostastyq elderindegi daryndy jastarǵa nazar aýdarý, endeshe, bul – bolashaqty baǵdarlaý», – deıdi V forýmnyń qazylar alqasynyń tóraǵasy, A.Pýshkın atyndaǵy Máskeý drama teatrynyń kórkemdik jetekshisi Evgenıı Pısarev.
TMD elderi V jastar teatr forýmynyń baǵdarlamasy mədenı dəstúrlerdiń alýan túrliligin kórsetedi. Forým qypshaq dalasynan qul bolyp baryp, Mysyrdyń sultany dárejesine kóterilgen XIII ǵasyrdyń uly qolbasshysy Beıbarystyń ómirin arqaý etken Farhad Moldaǵalıdyń «Mamluk. Sultan Beıbarys» spektaklimen ashyldy. Forým aıasynda 9 eldiń jas rejısserleriniń 9 qoıylymy usynylady. Spektaklder Almaty qalasyndaǵy birneshe teatrdyń sahnasynda tanystyrylady. Kəsibı qazylar alqasy jeńimpazdardy anyqtaıdy. Úzdik dep tanylǵan ujymǵa aqshalaı syılyqtar men altyn, kúmis jəne qola túrindegi estelik syılyqtar beriledi. Forýmda júzden júırik tanylǵan spektakl Məskeýde ótetin A.P.Chehov atyndaǵy XVII Halyqaralyq teatr festıvaline joldama alady.
Almatyda ótip jatqan bıylǵy teatr forýmynyń jańalyǵy mol. Forýmǵa turaqty qatysyp kele jatqan toǵyz eldiń Teatr qaıratkerleri odaǵy tańdaǵan talantty avtorlarynyń 19 shyǵarmasy toptastyrylǵan «Jas dramatýrgter pesalarynyń jınaǵy» ázirlenip, jaryq kórdi. Jınaqty qurastyrýshylardyń maqsaty – jas avtorlardyń dramatýrgııalyq qarymyn teatrdyń kásibı mamandarynyń baǵalaýyna usyný. Kópshiligi Almatydaǵy forýmnyń qatysýshylary. Olar pesaǵa jaı qyzyǵýshylyq tanytyp qana qoımaı, ony sahnalaýǵa qushtar rejısserdi nemese sahna sýretkerin naq osy jerden kezdestirýi ábden múmkin. Buǵan deıin ótken tórt forýmnyń nátıjesinde shyǵarmashylyq baılanystar jasalyp, birlesken teatr jobalary júzege asyp, óz jemisin berip úlgergen mysaldar da bar kórinedi. Almatydaǵy besinshi teatr forýmynyń uıymdastyrýshylary bar kúshin jas mamandardyń shyǵarmashylyq qarym-qatynasyn ornatýǵa, ortaq mádenı keńistikti birlese damytýǵa baǵyttap otyr.
Eleýli jańalyqtyń biri – bilim berý baǵdarlamasy sheńberindegi «Bolashaq teatry» zerthanasy. Bul jas teatr jetekshileri, teatr ónerindegi jańa baǵyttar men tujyrymdamalardy zertteý, talqylaý jəne qalyptastyrý úshin jınalatyn biregeı óner keńistigi. Naqtyraq aıtqanda, rejısserler, dramatýrgter, ssenograftar, teatr zertteýshileri birige otyryp, bolashaq teatr qaıratkerleri retinde birlese jumys atqaryp, olardyń zertteýleri men pikirtalastary teatr əleminiń damý quraly retinde qyzmet etedi. TMD elderi V jastar teatr forýmy bastalǵanǵa deıin bilim berý baǵdarlamasyna qatysýshylar ózderiniń teatrynda nemese ózi turatyn, jumys isteıtin aımaqtaǵy teatrlarda bolyp jatqan shyǵarmashylyq úderisterdi əriptesterimen birge taldap, sonyń negizinde «Bizdiń bolashaq teatrymyz» prezentasııasyn daıyndaıdy. Daıyndalǵan jumysty usyný kez kelgen formada bolýy múmkin. Is-qımyl erkindigine shekteý qoıylmaıdy. Mysaly, ol manıfest, pesadan úzindi, spektakl, ınstallıasııa, taǵy basqa pishinde kórinis tabýy múmkin.
Atap ótýge turatyn jańalyqtyń taǵy biri – jas teatr sýretshileriniń «Ssenografııalyq kollaj» kórmesi. «Ssenografııalyq kollaj» – alǵash ret 2012 jyly Kıshınevte TMD, Baltyq jəne Grýzııa elderi jastarynyń alǵashqy teatr forýmy aıasynda ótken. Bıyl da besinshi jastar forýmynyń mańyzdy bóligi bolyp baǵdarlamaǵa endi. Halyqaralyq báseke-baıqaýǵa Qazaqstan, Əzerbaıjan, Armenııa, Belarýs, Qyrǵyzstan, Moldova, Reseı, О́zbekstannan 15 sýretshi-ssenograftyń jumystary usynylyp otyr. Bul sýretshilerdiń ózara shyǵarmashylyq tájirıbe almasýyna, jańa ıdeıalardyń týýyna serpin bereri sózsiz. Sebebi mundaǵy nətıje tehnologııa nemese strategııa emes, kerisinshe jańa ıdeıalar, jańalyqtar, shabyt jəne jas ssenograftar men rejısserlerdiń halyqaralyq deńgeıdegi yntymaqtastyǵy. Ssenograftardyń kórmesi keshe Ǵ.Músirepov atyndaǵy Qazaq memlekettik akademııalyq balalar men jasóspirimder teatrynda ótti.
ALMATY