Ardager, zańger Aıtjan aǵa

Uly Otan soǵysyndaǵy Jeńis – eldik pen erliktiń, batyldyq pen qaharmandyqtyń jáne halqymyzdyń birligi men qaısar rýhynyń merekesi. Bul mereke – Otanyn qasyq qany qalǵansha qorǵaǵan, teńdessiz erlikter jasaǵan jaýyngerler men ofıserlerdiń aıbyny men tyldaǵy Jeńisti jaqyndatqan eren eńbektiń máńgi óshpeıtin belgisi bolyp qala bermek! Bizdiń atalarymyz ben apa­la­rymyzdyń jáne aǵa býyn­nyń batyrlyqtary men janqııar­lyqtary, olardyń óz Otanyna degen sheksiz súıispenshilikteri Qazaqstannyń búgingi jaýyn­gerleri úshin maqtan tutarlyq úlgi jáne birneshe urpaqty baılanystyratyn qoǵamnyń rýhanı damýy men qaıta órleýiniń joǵary adamgershilik negizi. Sondyqtan da, Uly Jeńis merekesi – san myń­daǵan urpaq úshin ortaq mereke jáne jas urpaq úshin óshpes ónege! Bul Jeńisti birinshi bolyp soǵystyń alǵy shepterinde qaı­sarlyqpen shaıqas júrgizip, erliktiń san úlgisin kórsetken ardagerler toılaıdy. Solardyń qatarynda, osy maqalaǵa arqaý bolyp otyrǵan – qazir jasy toqsan­nan asqan, soǵys jáne eńbek ardageri, zań salasynda 37 jyl, sonyń ishinde sot júıesinde 32 jyl múltiksiz qyzmet atqarǵan, Qazaqstannyń qurmetti sýdıasy Aıtjan Beknazarov ta bar. Ardager aǵamyz Aıtjan Tas­seıituly 1922 jyly 28 naýryzda Ońtústik Qazaqstan oblysy Tóle bı (burynǵy Leńger) aýdany Shýtóbe aýylynda dúnıege kelgen. 1934-1937 jyldary Almaty qalasynda Qazaqstan Ortalyq atqarý komıtetiniń tóraǵasy qyz­metin atqarǵan atasy Eltaı Ernazarovtyń tárbıesinde bolǵan. 1940 jyly Tóle bı aýdanyndaǵy Kóksáıek orta mektebiniń 9 synybyn bitirgennen keıin, sol jyly Shymkentte ashylǵan bir jyldyq muǵalimder kýrsyn támamdap, Tóle bı aýdany 1-Maı aýylyndaǵy orta mektepte tarıh-geografııa pániniń muǵalimi bolǵan. 1941 jyly Otan soǵysy bas­talǵan soń jeltoqsan aıynda áskerge shaqyrylyp, Taraz qala­synda jasaqtalǵan 105-qazaq ult­tyq atty ásker dıvızııasynda shtab baılanysshysy bolǵan. 1942 jyly tamyz aıynda atty ásker taratylyp artıllerııa polk­teri jasaqtalýyna baılanys­ty, 152-gaý­bısa artıllerııalyq polkiniń besinshi batareıasynyń aǵa barlaýshysy bolyp taǵaıyndalǵan. Ivanovo oblysyndaǵy, Goroho­veskıı lagerinde eki aı jedel jattyǵýdan keıin, 1942 jyly qazan aıynda Stalıngrad maıdanyna jóneltilgen. Ardager aǵa quramynda bolǵan polk 1942 jyly 19 qarashada Stalıngradtaǵy fashıstik Germa­nııa áskerin qorshaýǵa alý maqsa­tyndaǵy soǵys qımyldaryna qatysqan. Osydan soń bul polk úshinshi Ýkraına maıdanynda jaý­dan eldi azat etýge qatysqan. 1943 jyly soǵystyń qyzǵan tusynda, bir súıem jer úshin jan alyp, jan berisip jatqan kezde, Dnepr ózeninen ótip, onyń arǵy jaǵyndaǵy «plasdarm» alý shaıqasynda kórsetken erligi úshin, ol «Za otvagý» medalimen marapattalǵan. 1945 jyly naý­ryz aıynda «Za boevye zaslýgı» medalimen, keıinirek II dárejeli Otan soǵysy ordenimen marapattalǵan. Aıtekeń 1945 jyly 8 mamyrda Avstrııanyń Gras qalasynda soǵysty jeńispen aıaqtap, 1945 jyly jeltoqsanda elge oralady. Týǵan jeri Tóle bı aýdanyna kelgen soń kolhozshy bolyp jumys isteıdi. A.Beknazarov 1947 jyly qyr­kúıekte Almatydaǵy 2 jyl­dyq zań mektebine túsip, ony 1948 jyly jeltoqsan aıynda mer­ziminen buryn bitiredi. Qar­taıǵan áke-sheshesiniń jalǵyz balasy bolǵandyqtan, Kókshetaý oblystyq sotyna múshelikke barýdan óz erkimen bas tartyp, Shym­kentte advokat qyzmetin atqarady. Sodan keıin 1951 jyly 14 qańtarda burynǵy Ilıch qazirgi Maqtaaral aýdandyq sotyna sýdıa bolyp saılanady. Aıtekeń óziniń aqyl-parasatynyń, biliktiligi men alǵyrlyǵynyń arqasynda jaı sýdıadan aýdandyq sottyń tóraǵasyna deıin ósken jáne osy aýdanda tóraǵalyq qyzmetti 1964 jyldan 1982 jyldyń maýsym aıyna deıin abyroımen atqaryp, qurmetti demalysqa shyqqan. Aıt­jan Tasseıituly aýdan­da ádil sýdıa bolyp, abyroımen elge qyz­met etip, keri ket­ken­di beri tartyp, qoǵamdyq ju­mys­tarǵa da aralasyp, eldiń bir­ligi men yntymaǵyn saqtaýǵa kóp úlesin qosqanyn Myrzashól hal­qy jaqsy biledi jáne maqtan tutady. Osy eren eńbegin eskerip, Aıtjan Beknazarovqa Maqtaaral aýdanynyń qurmetti azamaty ataǵy berilgen. Bul degenińiz, 300 myńnan astam halqy bar úlken bir aýdannyń Aıtjan Tasseıitulyna jáne sotqa degen qurmeti deýge bolady. Qoryta aıtsam, Aıtekeń 37 jyl zań salasynda qyzmet istep, so­nyń 32 jylyn Maqtaaral aýdan­­dyq sotynda ótkergen. Aıtjan aǵamyz zeınetkerlikke shyqqannan keıin shyǵarmashylyq jumystarmen aınalysyp, «Sura­pyl jyldar», «Aqıqat jáne ádep», «Eltaı eliniń bir uly edi» já­ne «Tarıhtaǵy uly tulǵalar» atty kitaptaryn jazyp shyǵardy. A.Beknazarovtyń «Surapyl jyldar» kitabynda keltirilgen derekterden qazaq halqynyń sol joıqyn soǵys jyldary bir-birine qaıyrymdy, tileýles bolǵandyǵyn oqyǵanda júregiń eljireıdi. Aıtjan Tasseıitulynyń sot salasyna sińirgen eren eńbekteri eskerilip, Uly Otan soǵysynyń 65 jyldyq merekesine oraı «Úsh bı» tósbelgisimen marapattalǵan bolatyn. Aıtekeń zeınetkerlikke shyqqannan keıin de sot júıesinen qol úzbeı, sýdıalarmen qarym-qatynasta bolyp, qoǵamdyq uıym­dardyń jumysyna belsene aralasyp, oblystaǵy túrli jıyndar men is-sharalarǵa qatysyp, buqaralyq aqparat quraldarynda qazaq ómi­riniń tarıhy men halqymyzdyń birtýar tulǵalary jóninde jáne Uly Otan soǵysy jyldaryndaǵy eldiń tynys-tirshiligi týraly ózi­niń oı-pikirlerin bildirip júredi. Qazirgi kezde zeınetkerlik demalysta júrgenine qaramastan, sot salasymen tyǵyz jumys jasap, jas sýdıalarmen kezdesýler ótkizip, olarǵa aqyl-keńesin aıtyp otyrady. Sonymen birge, sot salasynyń mártebesin kóterýge atsalysyp, basylym betterinde maqalalar jarııalap turady. Búginde bizdiń azamattyq min­detimiz – bolashaq urpaqty Ota­nyn súıýge, eliniń, jeriniń adal patrıottary, dostyq pen birlik týraly túsinik berý arqyly otan­súıgishtikke tárbıeleý. Osy oraıda, biz, Uly Otan soǵysynyń arda­geri Aıtjan Tasseıitulyn jáne tyl ardagerleri Avgýsta Evstafeva, Jamal Shoıbekova, Nına Kırıchenko, Jıdegúl Nııa­z­alıeva taǵy basqalardy ob­lys­tyq jáne aýdandyq sot­tar­dyń tarapynan ótkiziletin túrli merekelik is-sharalar men kezdesýlerge, ózge de jıyndarǵa shaqyryp, syı-qurmet kórsetip turamyz. Uly Otan soǵysynyń ardageri, Qazaqstannyń qurmetti sýdıasy A.Beknazarovtyń óskeleń ur­paq­tarmen kezdesýleri aldaǵy ýaqytta da jalǵasa bermek. Ob­lys­tyq sottyń murajaıynda ardagerge arnalǵan stend bar. Ol jerge avtordyń 4 kitaby men taǵy basqa da qujattary qoıyl­ǵan. Nurserik ShÁRIPOV, Ońtústik Qazaqstan oblystyq sotynyń tóraǵasy.