Darqan dalanyń danalyǵyn boıyna jınaǵan halqymyzda «uıada ne kórseń, ushqanda sony ilersiń» deıtin qanatty sóz bar. «Baıdaly» jaýapkershiligi shekteýli seriktestiginiń mehanızatory Jumataı Qaıyrjanov ta – temirdiń tilin biletin ákesiniń janynda júrip, ónegesin ómirlik serik etken adam.
Bıylǵy kóktem dala eńbekkerleriniń tózimi men tájirıbesin, qajyry men qaıratyn synaı keldi. Egis naýqany kesheýildeýde. Aspan qabaǵy bir ashylmaı, sylbyrap jaýyn jaýyp tur. Birer kúnnen soń qolaıly ýaqyt ta ótip ketpek. Qazir qas qaǵym sát qymbat. Kóktemniń ár kúni jylǵa azyq deıtuǵyn dala eńbekkerleri kúndi emes, saǵatty sanaýda. Jumataı Qaıyrjanov 25-naýqandy basynan ótkerýde. Eńbek álippesin bastap, tehnıkaǵa otyrǵanda mingeni keńes zamanyndaǵy dońǵalaqty traktor edi. Odan soń birneshe jyl boıy K-700 traktoryn tizgindedi. Qazirgi alymdy, jumysy ónimdi sheteldik tehnıka tipten ǵajap. Eń alǵash «Buhler» qýatty egis keshenin júrgizgende tań-tamasha qalǵan. Qara qarǵanyń mıy qaınaıtyn ystyqta da terlep-tepshimeı jumys isteýge bolady eken ǵoı. Kabınasyna kondısıoner ornatylǵan. Buryn mundaıdy kim armandap kóripti. Ishine shań da kirmeıdi. Dál osyndaı tehnıkada jumys istegen adam sharshaı ma?
42 jyl boıy taban aýdarmaı týǵan jeriniń tósinde adal eńbek etip kele jatqan Jumataı Urymbaıuly mehanızatorlar kýrsyn bitirgennen keıin traktor tizgindegen. Keıin jańa zamannyń josyǵymen «Elim» shaǵyn sharýashylyǵy qurylǵan kezde ár naýqannyń qajettiligine oraı kez kelgen tehnıkaǵa otyryp jumys isteı beretin. Tozyǵy jetken eski tehnıkalardy jamap-jasqap qatarǵa qosý bilikti maman Jumataıǵa buıym bolyp pa? Shaǵyn sharýa qojalyǵynyń jańa tehnıkaǵa qoly qaıdan jetsin? Kókiregi kúrkildegen kóne tehnıkany kádege jaratyp, bir qolyn eki ete almaı jatqan sharýashylyqtyń júgin alǵa súıredi. Áıtse de qajydym, taldym, sharshadym degen joq. Eń bastysy, áýel basta ózi qulaı súıgen mamandyǵyna adal boldy. Keıin oılap qarasa, osy kásipti ıgerýi qaıran da qaıran ákeniń amanaty ispetti eken. О́kshesin basyp kele jatqan jastarǵa keleli keńesin aıta otyryp, óz mamandyǵyn maqtanysh qylatyny bar. Bir kezde tabany tastan taımaǵan tarlanbozdaı abyroıly eńbek etken ákesi Urymbaı Qaıyrjanov sol kezdegi Balkashın aýdanyna qarasty Veselovskıı keńsharynyń mańdaıaldy mehanızatory edi. Jumataı oqýshy kezinde ákesiniń shaýjaıyna erip alqapqa baratyn. Baıqampaz balaǵa qýatty traktordyń qara jerdiń tósin aıyryp jyrtqany, dándi topyraqqa sińirgeni qyzyqty kórinetin. Es bilgeli balań kóńilde jattalyp qalǵan osy bir jumys yrǵaǵyn óziniń jalǵastyratynyn túısingen de joq edi. Keıin at jalyn tartyp mingende, jer emgen áke jolyn jalǵastyramyn dep sheshti.
– Biz el yryzdyǵyn ósirip jatyrmyz. Qara jerdiń tósinde dánniń qyltıyp shyqqandyǵy, keıin basynyń tolysyp jaıqalyp turǵany bir baqyt, – deıdi bilikti mehanızator. Japan dala eseli eńbektiń yrǵaǵymen ózgeshe bir kúıge bólenip turǵandyǵyn tyńdasań, kóńilińdi qýanysh kerneıdi.
Joǵaryda aıtqanymyzdaı, urpaq sabaqtastyǵy, eńbek sabaqtastyǵy óz qalpymen damýda. Búginde Jumataıdyń uly Tımýr «Baıdaly» seriktestiginde on jyldan astam ýaqyt mehanızator bolyp eńbek etip jatyr. Adal eńbeginiń arqasynda sharýashylyq basshylary tarapynan san márte alǵys arqalady, ónimdi eńbegi ózge áriptesterine úlgi etildi. Osynyń barlyǵy shyraıly shańyraqtaǵy tálimdi tárbıeden baıandy bastaý alyp jatqany daýsyz. Aıtpaqshy, osy kásiporynda otbasylyq eńbek dástúriniń jarqyn mysaldary kóp-aq.
– Osy bir jaıdyń aınymaı qaıtalanǵanyna ózimniń de tańym bar, – deıdi Jumataı Qaıyrjanov. – Bala kezimde ákemniń sońynan bir eli qalmaı qalaı erip júrsem, meniń balam da kishkentaı kezinen dalaqumar boldy. Keıde kúnge kúıdirip, sharshatpaıyn-aq dep oılaımyn, biraq sońymnan qalmaıdy. Traktordyń ár tetigin, onyń qyzmetin úırengisi keledi. Osylaısha, bala kezinen jattalǵan dúnıe jetile berip qumarlyǵyn oıatty-aý deımin, ákesiniń, joq, ákesiniń ǵana emes, atasynyń jolyn jalǵastyryp keledi. Maıtalman mehanızatordyń oıynsha dala balasyna yryzdyq meltektegen osy jerde de ózine laıyqty oryn bar. Adal eńbektiń arqasynda aýyldarynyń ajary kirip, kún sanap ósip keledi. Barlyq áleýmettik-turmystyq jaǵdaı týǵyzylǵan. Seriktestik tolymdy eńbekaqysyn ýaqytynda tóleıdi.
– Ákeli-balaly Qaıyrjanovtar bizdiń sharýashylyqtyń altyn dińgegi, – deıdi seristestik dırektory Marat Orazalın. – Osyndaı azamattar barda el eńsesi eshqashan tómendemeýge tıis.
Qaıyrjanovtardyń óz otbasylyq eńbek ótilin esepteý esterine de kelmepti. Eń bastysy, aqyq dán aıalap, dala syryn jattap, keńistikti nurlandyryp tur. Bul dalanyń aspany osyndaı uldary barda asqaqtaı túsedi.
Aqmola oblysy,
Sandyqtaý aýdany