Saǵyndym seni, Sandyqtaý!

Bozbala men boıjetken Evgenıı men Elena 2002 jyly ata-analarymen birge Ger­ma­nııaǵa qonys aýdarypty. Brıýg­gen qalasynda turǵan. Osy jer­de eki jas bir-birimen tany­syp, dám-tuzdary jarasyp, shańyraq kótergen. It basyna irkit tógilgen molshylyq, tórt qubylasy tegis baqýatty ómir, áleýmettik turmystyq jaǵdaıy aıta qalarlyqtaı. Áıtse de, jatsa da, tursa da jandaryna jaı tapqyzbaǵan bir ýaıym bar. Ol ýaıym kir jýyp, kindik kes­ken qasıetti topyraǵy – qazaq dalasy. Salqyn samal esken, tabıǵaty tamyljyǵan Sandyqtaý ólkesi. Jaz bolsa jasyl jelegi jaıqalyp, ıt tumsyǵy ótpes qalyń ormannyń qoınaýyndaǵy myń san qus bar dalany kúıge bólep, tebirene terbelip jatar edi. Jalaýly jasyl dúnıede sarytap saǵynyshtan qudiretti eshteńe joq-aý, sirá. Kúnderdiń bir kúninde ózderi elim dep sanaıtyn, jerim dep qadirleıtin armandaı alys qazaq dalasynyń bir qıyryndaǵy syrly ólke Sandyqtaýǵa jetip jyǵylmaq bolyp sheshken. Evgenıı bolsa Balkashın selosynda týǵan, al Elena Qaraǵandynyń qyzy. Bulardyń birjola qonys aýdaratynyn estigen ata-ana basý aıtqan. «Sender kelgeli de attaı jıyrma jyl ýaqyt ótti. Úırenetin kezderiń boldy emes pe? Bar aǵaıyn-týysyń osynda» dese kerek olar.

Ata-ananyń tyıymynan tý­ǵan jerge degen saǵynysh álde­qaı­da kúshti bolyp shyǵypty. Qazir egiz perzentteri Nık pen Mıshel Balkashın selosyndaǵy №1 orta mekteptiń 8-synybyn jaqsy aıaqtady. Birneshe tildi biletin balalar endi qazaq tilin tereńirek oqyp úırenip júr. Qoldary qalt etse, eldi mekenniń irgesindegi syrly Sandyqtaýdyń qoınaýyn aralap, saf aýasyn jutyp, syrǵa bókken san­dyq tastaryn sýretke túsirip, rahatqa batady. Ata-anasy da máz-meıram. Germanııada kemdik kórgen joq edi. О́z otbastaryna tabystary jetip artylatyn. Evgenıı plastıkalyq tereze men esik salýmen aınalysty. Tabysy táp-táýir. Baspanaly boldy, jańa kólik satyp aldy. Al Elena bolsa qoǵamdyq tamaqtandyrý salasynda jumys istedi. Áıtse de, es bilip etek japqaly sanalaryna sińgen qazaqy salt-dástúr, ádet-ǵuryp balalardy ósirip jetildirý úshin áldeqaıda tıimdi tárizdi.

– Máselen, – deıdi Evgenıı, – sheteldegi túsinik basqa. Erkindik bolǵanymen, bizdiń aqylǵa syımaıtyn erkindik. Bizdiń túsinikte ar-uıat, ádep arnasyna syımaıtyn qalypta kezdesedi. Baýyr eti balalarymyzdy tárbıelep ósirý úshin bizge osyndaı orta kerek.

Shyn máninde, týǵan eline ba­la­­larynyń qalaýyna baılanys­ty oralypty. Ásirese egizder. Nık pen Mıshel Balkashınoǵa meıman bolyp bir kelgeninde tumsa tabıǵattyń tunyǵyna tańyr­qa­ǵan. Bálkim, qanmen beri­letin qasıet bolar, ákeleriniń ómir­ge kelgen Otanyn qulaı súıip qalǵan. Bir ókinishtisi, 17 jastaǵy qyzy Emılı jersinbeı, qaıta ketip qalypty.

Kishi qyzdary Mısheldiń aıtýyna qaraǵanda, Balkashınodaǵy ómir tym jaqsy, ózine unaıdy. Al ana jaqta udaıy qadaǵalaý, qıys bassa aıyppul arqalatatyn tar sheńberdegi ómir. Ákesiniń eline tastaı batyp, sýdaı sińip ketken jaıy bar. Qurbylarymen de tanysyp, etene jaqyn aralasyp, dostasyp ketipti. Nemis, aǵylshyn, orys tilderinde erkin sóıleıtin Mıshel qazaq tilin de erkin meńgergisi keledi. Mundaǵy mektepte jaqsy degen baǵa alyp júr.

– Germanııa – damyǵan memleket, – deıdi Evgenıı. – Áıtse de meni Qazaqstannyń qazirgi ty­nys-tirshiligi, bet alysy qýanta­dy. Sonaý 2002 jyly biz kósh­ken kezde qıynshylyq bolyp edi. Kóshede shamdar da jan­baıtyn, jol da buzylyp jat­ty. Kópqabatty úılerdi qıratyp, qabyrǵalaryn sógip, buzyp ala bastady. Ata-anamyz bizdiń jaǵ­daıymyzdy oılaǵan bolýy kerek. Germanııaǵa qonys aýdardy. Endi biz balalarymyzdyń bo­lashaǵy úshin týǵan ólkemizge kelip, qazyǵymyzdy qaǵyp otyrmyz. Qazir burynǵy kóńilińdi túsiretin kórinis joq. Jańa úıler, túzý jol salynyp jatyr. Qaı tarapqa qarasań da alǵa basýshylyq baıqalady. Sıfrlandyrý da jap-jaqsy deńgeıge kóterilip qalypty. Al el peıili burynǵysynsha, eń ystyǵy da sol.

Otaǵasy qazir qujattaryn rásimdep bolǵan soń jumys izdemek. Tabylatynyna senimdi. Týǵan topyraǵyn ańsap kelgen aptal azamattyń eńbeksiz qarap otyra almaıtyny belgili.

Aqmola oblysy,

Sandyqtaý aýdany