Qazaqtyń ulttyq oıyndary kóbine turmys-tirshiligi attyń ústinde, túıeniń qomynda ótken keshegi kóshpeli jurttyń ómirlik tájirıbesimen bite qaınasyp jatady. О́kinishke qaraı, ulttyq oıyn túrleriniń birsypyrasy búginde el jadynan óship, umytylyp qalǵan. Sondaı este joq oıynnyń biri – Abylaıdyń alty taspasy dep atalady. Bul oıyn búginde Arqalyqtaǵy Dala ólkesi tarıhy mýzeıinde saqtaýly tur.
«Abylaıdyń alty taspasyn murajaı qoryna 1977 jyly Amangeldi aýdany Uzynqoǵa aýylynda turatyn Batyrbolat Muhametjan degen kisi tapsyrǵan. Qabyldap alǵan – bólim meńgerýshisi S.Sársenbaeva. Akt nómiri – 480. Abylaıdyń alty aǵashy degen de oıyn bar. Ony bizdiń jaqta kóp oınaı qoımaıtyn shyǵar. Biraq estýim bar. Myna oıynnyń ózi bizdiń jaqta kóp belgisiz. Jalpy, bul oıyndar mıdy jattyqtyrýǵa arnalǵan adamnyń oı-órisiniń damýyna paıdaly zııatkerlik oıyn bolsa kerek. Taspa oıynyn tapsyrǵan Batyrbolat atamyzdyń balasy Qasqyrbaı degen aǵamyz taıaýda mýzeıge kelip ketti. Ol kisi bul oıyndy biletin bolyp shyqty», deıdi mýzeı qyzmetkeri, aqyn Batyrlan Saǵyntaev.
«Abylaıdyń alty taspasyn» 1965 jyldary úırendim. Oǵan sebep bolǵan – ákemniń inisi Hasen aǵamyz. Ol uly Amanjol ekeýmizdi otyrǵyzyp qoıyp, osy oıyndy úıretip edi. Keıin basqa inilerimiz úırendi, biraq eshkimge dáriptemeppiz, solaı júre berippiz. Negizi toǵyzqumalaq sııaqty esepke qurylǵan oıyn. Taspa – sıyr terisinen tilingen jip sııaqty qaıys, kóbine qamshy órgende paıdalanady. Uzyndyǵy – 40 sm, eni – 5 sm, qalyńdyǵy 1 sm aǵashtan jasalǵan sapty ara qashyqtyǵy 5 sm-nen tesip, oǵan bes taspany bir-birine baılanystyryp túbin tuıyqtap baılaıdy. Altynshy taspa uzyndyǵy 40 sm shamasynda sheńber tárizdi tuıyqtalyp baılanady. Osy altynshy taspany jańaǵy aǵashqa bekitilgen bes taspaǵa birinshisinen bastap besinshi sońǵy taspaǵa deıin jetkizip ony qaıtadan birinshi taspaǵa ákelip, taspany shyǵaryp alý kerek. Oıyn erejesi – osy. Tuıyqtalǵan taspalardy sheshýge bolmaıdy», deıdi Qasqyrbaı aǵa.
Qasqyrbaı Muhametjannyń aǵasy Amanjoldyń 9-synypta oqıtyn Ersultan esimdi uly eki jyldan beri ǵylymı izdenispen shuǵyldanady. Taqyryby – ulttyq oıyndar. Qalalyq, oblystyq, respýblıkalyq baıqaýlarǵa qatysyp, júldeli oryndardan kórinip júrgen talapty bala endi Abylaıdyń alty taspasy oıynyn qaıta tiriltip, el ishinde kóbirek nasıhattaý jaǵyn oılastyryp júr. Sońǵy baıqaýdyń birinde komıssııa músheleri Ersultannan «Munyń Abylaıdyń alty taspasy ekenin qalaı dáleldeısiń? Bul oıyn qaı jerde bar eken?» dep surapty. Bala «Atamnan úırendim» dep jaýap bergen. Qasqyrbaı aǵa osy áńgimeni estigennen keıin áleýmettik jeli arqyly Abylaıdyń alty taspasy týraly málimet izdestire bastaıdy.
«Meniń ókingenim, ózimniń týystarym da, aýyldastarym da, synyptastarym da bilmeıtin bolyp shyqty. Sosyn, biz ózimiz ǵana bilip, máz bolyp júre berippiz ǵoı degen oı keldi. Sodan kezinde ınstıtýtta birge oqyǵan, qazir Semeıde turatyn Ǵappas degen dosymnan áleýmettik jeli arqyly bir habar keldi. Ol maǵan «Abylaıdyń alty aǵashy» degen materıal jiberdi. Sol kezde baryp Hasen aǵamnyń bizge oıyn úıretkende: «Abylaıdyń alty aǵashy da osyndaı oıyn, biraq ol budan kúrdeli, ony umytyp qalyppyn» dep ókingeni esime tústi. Endi qazaqta «Handa qyryq kisiniń aqyly bar» degen sóz bar ǵoı. Muny sol ensıklopedııaǵa engen alty aǵashtyń bir nusqasy shyǵar dep oılaımyn. Endi muny bizdiń áýletke Batyrbolat atam sińisti etip ketken. Ol kisi júırik ustaǵan atbegi, sheberligi bar usta kisi bolǵan. Sondyqtan bul oıyn týraly atam óziniń balalaryna, bizdiń ákelerimizge aıtyp ketken shyǵar dep topshylaımyn. Osy oıyndy zerttep júrgen balam alty taspanyń jasalýyn, qurylysyn, oıyn erejesin túgel óz eńbeginde jazyp kórsetti. Ol bir kitapsha bolyp shyǵýy da múmkin. Meniń tilegim – qazaqtyń ulttyq oıyndarynda osyndaı oıyn bolǵan ba? Nemese Abylaıdyń tarıhynda osy oıyndy oılap shyǵarǵany, álde oınaǵany týraly málimetter bar ma eken? Osyǵan kómekterińiz qajet bolyp tur. Eń quryǵanda, surastyra júrseńizder, biletinder bar shyǵar. Biraz jerlerge habar jibergen edim, jaýap joq. Qyzyq eken, sonda bul oıyndy tek bizdiń áýlet qana biletin bolǵany ma?», deıdi Qasqyrbaı Muhametjan.
Qostanaı oblysy