Taǵdyrdyń jazýymen estý qabiletinen aıyrylǵan jandar biteqaınasqan qoǵam tirshiliginen tys qalmaýy kerek. Olar kópshilik ortada emin-erkin júrip, áleýmettik oryndarda ózine qajet kómekti kedergisiz alsa jaqsy. Demek estýi nashar azamattardy qoǵammen baılanystyratyn sýrdoaýdarmashylardyń ahýalyna da selqos qaraýǵa bolmaıdy.
Qaraǵandy oblysy, Abaı aýdanynyń týmasy Áıgerim Esengeldiniń osy salada jumys istep jatqanyna 10 jyldan asypty. Estý qabiletinen ajyraǵan áke-sheshesimen birge ym-ıshara tilin bala kúninen meńgeripti. Eseıe kele qulaǵynda múkisi bar jandarǵa kómektesip, solardyń batasyn alǵysy keletinin túsingen. Sodan Áıgerim Qaraǵandyda qysqamerzimdi kýrsty támamdap, Astanada emtıhan tapsyrǵan.
«Alǵashynda «Saryarqa» telearnasynda sýrdoaýdarma mamany bolyp jumys istedim. Al qazir múgedektigi bar adamdarǵa jeke kómektesip júrmin. Olardyń jumysqa ornalasýyna, qandaı da bir máselesin sheshýge yqpaldasýǵa tyrysamyn. Qolushyn sozamyn. О́mirdiń aq pen qarasy sekildi meniń de jumysymnyń artyqshylyǵymen qosa kemshin tustary bar. Biz ýaqyt talǵamaımyz. Kún-tún demeı habarlasyp, kómektesýimdi ótinetinder tabylady. Ásirese qıyn jaǵdaıǵa tap bolǵandarǵa túnde baramyz. Sýrdoaýdarmashy bolý degen tek ym-ıshara tilin bilýmen nemese kómektesýmen shektelmeıdi. Munda ym-ıshara tilinen kánigi aýyzeki ıa bolmasa resmı tilge aýdaryp sóıleı bilý de kerek», deıdi Áıgerim.
«Qazaq sańyraýlar qoǵamy» birlestiginiń mamandary da sýrdoaýdarmashylardy daıyndaıdy. Qoǵamdyq birlestik munymen shektelmeı, estý qabiletinde, tilinde múkistigi bar adamdarǵa qoldaý kórsetedi. Jumysqa ornalasýǵa járdemdesedi.
Elde sýrdoaýdarmashynyń jumys saǵatyna shamamen 6 375 teńge tólenedi. Iаǵnı maman eńbegine qaraı jalaqy alady. Sýrdomamannyń qyzmetine júginetin adam neǵurlym kóp bolsa, mamannyń da tabysy soǵurlym joǵary bolady. Áıgerim búginde estý qabiletinen aıyrylǵan Aıjan Ermuhanqyzyna járdemdesip júr eken. Aıjannyń ózi bolsa, dúnıege kelgende on eki múshesi saý bolypty. Keıin 2 jasqa tolǵanda tumaý tıip, sol syrqaty bet qaratpaı asqynypty. Bala aýrýdan tez aıyqsyn dep túrli antıbıotık ishkizse de, áser etpegen.
«Osy dert meniń ómirimdi túbegeıli ózgertti. Estý qabiletimnen tolyq aıyryldym. Ýaqyt óte Qaraǵandy oblysynyń Aqtaý kentindegi sańyraýlarǵa arnalǵan mektep-ınternatta oqydym. 1997 jyly daǵdarysqa baılanysty ol oqý orny jabylyp, Prıshahtınskidegi basqa mektep-ınternatqa aýystym. Meniń bilim alyp, jumysqa ornalasýyma 12-13 jasymnan beri sýrdoaýdarmashy Áıgerim kómektesip keledi. Memleket 5 jylda bir márte qajetti tehnıkalardy alyp berse, jylyna bir márte emdeý-saýyqtyrýǵa jiberedi. Biraq 5 jylda tehnıka degenińiz qoldanýǵa jaramsyz bolady. Estý qabiletinen aıyrylǵan jandar úshin memleketten basqa da kómek kórsetilse, quba-qup. О́ıtkeni bizge jumys oryndary joǵary jalaqy usynbaıdy. Al dári-dármek baǵasy sharyqtap tur. Turaqty jumys bolmaǵan soń, qymbat dárini qaltamyz kótermeıdi. Qoǵamdyq kólikte tegin júrý múmkindigi qarastyrylsa da, artyq bolmas edi», deıdi Aıjan Ermuhanqyzy.
Astanada estý qabileti tómen adamdarǵa járdemdesetin «Jasnur» sańyraýlar qaýymdastyǵy bar. Olar qulaǵynyń múkisi bar jandardyń jumys tabýyna járdemdesip, quqyqtyq qoldaý kórsetedi. О́mir súrý sapasyn jaqsartýǵa tyrysady. Bastysy, qaýymdastyqtyń kómegimen nashar estıtin azamattar bir jerde jumys istep, ıshara tilimen áńgimelesken soń ózderin erkin sezinedi.
Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrliginiń deregi boıynsha, elde estý qabileti tómendegen 30 myńnan astam adam bar. Ári jyl ótken saıyn estý, sóıleý múmkindiginen aıyrylǵan azamattardyń sany artyp keledi. Dál qazir elde sýrdoaýdarmashy maman daıarlaıtyn arnaıy mektep, joǵary oqý oryndary bolmasa da, arnaıy kýrs arqyly osy salaǵa maman daıarlap júrgen azamattar bar. Olar ym-ıshara tilin kásibı deńgeıde oqytyp, eldegi sýrdo-mamandardyń kóbeıýine úles qosyp júr. Osyndaı ıgi ispen aınalysyp júrgen jandardyń biri – Nazerke Áljanqyzy.
«Negizgi mamandyǵym pedagogıka baǵytynda. Iаǵnı mektepke deıingi tárbıe, pedagog-psıholog. Logopedııa boıynsha bilimim bar. Sýrdomamandarǵa arnalǵan kýrstardan men de óttim. Osy salada maman daıarlap júrgenime 4 jyldan asty. Ym-ıshara tilinde kýrs ótkizýime salaǵa suranystyń artýy sebep boldy. Bilikti mamandardyń qataryn tolyqtyrýdy oıladym. Kýrsty áleýmettik jelide onlaın formatta ótkizemin. Negizi kýrstyń merzimi 3 aı. Bizde oqyǵan jas tájirıbesin shyńdasa, daıyn sýrdomaman bolyp shyǵady. Kýrstan ótýge nıettilerdiń maqsaty ártúrli. Biri osy baǵyttaǵy maman bolǵysy kelse, ekinshisi týysymen tildesý úshin, al endi biri tipti jeke qyzyǵýshylyǵy úshin úırenedi. Qazirde ym-ıshara tilin meńgergen shákirtterim memleket bekitken sýrdoaýdarma mamany bolyp jumys istep júr. Men úshin osynyń ózi úlken jetistik», deıdi N.Áljanqyzy.
Zaman aǵymyna qaraı sýrdoaýdarmashyǵa suranys artpasa, azaımaıtyny belgili. Meıli, memlekettik mekemeler, telearnalardan bólek jekelegen azamattardyń ıgiligi úshin de sýrdoaýdarmashy aýadaı qajet. Sondyqtan sýrdoaýdarmashylardy daıarlaıtyn kýrstardan bólek arnaıy memlekettik mektepter ashylsa, artyq bolmas edi. Bul – salada jyldar boıy eńbek etip júrgen mamandardyń tilegi.
Janııa ÁBIL,
EUÝ Jýrnalıstıka jáne saıasattaný fakýltetiniń 2-kýrs stýdenti