Astanadaǵy E.Rahmadıev atyndaǵy memlekettik akademııalyq fılarmonııanyń kishi zalynda «Tasta saqtalǵan tarıh» atty tanymdyq-derekti fılmniń tusaýkeseri ótti. Avtory – belgili ólketanýshy, mádenıet salasynyń úzdigi Tuńǵyshbaı Muqan.
Ulttyq quryltaıdyń úshinshi otyrysynda Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev «Qazaqstandy tańbaly tastar mekeni dep beker aıtpaıdy. Bul jádigerler – dala órkenıetiniń san myńjyldyq shejiresi. Biz teńdessiz nysandarymyzdy joıýǵa jol bermeı, muqııat qorǵaýymyz kerek», dedi. Memleket basshysynyń osy sózin arqaý etken fılm – respýblıka boıynsha qolǵa alynǵan alǵashqy jobanyń biri.
Qazaq dalasynyń taýy men tasy san ǵasyrlar buryn babalarymyz qashap qaldyrǵan amanat kitappen parapar. О́kinishtisi, sol tarıh eleýsiz qalyp keledi. Atalǵan fılm taý-tasta saqtalǵan tarıhtan syr shertedi. Osylaısha, kórermen tasqa basylǵan kóne tarıhty tamashalady.
Osy óńirdi 20 jyl zerttegen ǵalym Joldasbek Qurmanqulovpen 2010 jyly Aqtoǵaı aýdany aýmaǵyn birge júrip aralaǵan Tuńǵyshbaı О́mirtaıulynyń aıtýynsha, ol ólkeniń biraz jerine barmaǵan eken. Ǵalymdardyń zertteýinshe, Aqtoǵaı ólkesi – tarıhı muraǵa óte baı jer.
«Buǵan deıingi eki fılmdi (Álıhan Bókeıhan jáne Aqtoǵaı tarıhy týraly fılmder) nemeremmen túsirgenmin. Al osy fılmdi aýdandyq mádenıet bóliminiń qyzmetkerlerimen birge túsirdik, olardyń biri mátin oqyp, biri operator, endi biri montajdaýshy boldy. Maqsatym – solar úırensin, osyndaı isti jalǵastyrsyn degen oı», deıdi T.Muqan.
Onyń aıtýynsha, kólik shyǵyny boıynsha ǵana bir demeýshiniń kómegin alǵan. Aýdan aýmaǵyn túgel qamtyp, eki myń shaqyrymdy júrip ótken. Avtor tanymdyq fılminde Aqtoǵaı arqyly Saryarqadaǵy tarıhı eskertkishterdi tanystyrady. Buǵan deıin ǵalymdar bul ólkede 50-den astam tas músin bar dese, bul kisi 70-ten asyrǵan. Tańbaly tastar sany da shamamen sonshama.
«Qaraǵandy qalasynda jáne aýdan ortalyǵy Aqtoǵaıda kórsetilimi ótti. Aqtoǵaılyqtar «áli kúnge kóp eskertkishimizdi bilmeıdi ekenbiz», dedi. Keıin zertteýshilerge ońaıyraq bolýy úshin «osyndaı aýyldan osynsha shaqyrym» dep, nysandardyń qashyqtyq belgileri naqty kórsetildi», deıdi Tuńǵyshbaı О́mirtaıuly.
Fılm tarıhı nysandardy tanystyrý ǵana emes, jádigerler jaıynda almatylyq, qaraǵandylyq ǵalymdardyń pikirleri kiriktirilgen. Ádette mundaı fılmder 30-40 mınýttan aspaıdy, al «Tasta saqtalǵan tarıhtyń» uzaqtyǵy eki saǵatqa jýyq. Aýdandaǵy Beǵazy-Dándibaı mádenıeti, tańbaly tastar, tas músinder, obalar, úńgirler, ken oryndary, taǵy basqalary júıeli qamtylǵan.
«Tańbaly tastardy qasyna baryp kórip, úńgirlerge kirgendeı boldyq. Fılm mádenı-tarıhı muralarymyzdyń saqtalýyna ózindik septigin tıgizedi dep oılaımyn. Jádigerlerdi jymqyryp, turǵyn úı keshenin ashyp alatyn qaraqshylar bar qazir. Qaraqshy arheologter urlaǵan muralardyń keıbiri óte qundy bolýy múmkin. Osy oraıda áleýmettik mádenı komıtette jıyn ótkizgenbiz. Sol turǵyda ister qazir qolǵa alynyp jatyr. Arheologııa ınstıtýtyna da baryp, kóptegen máseleni kótergenbiz. Mádenı-tarıhı muralardy shashaý shyǵarmaı jarata bilsek, baǵa jetpes ulttyq baılyǵymyz sol emes pe?», dedi Májilis depýtaty Qazybek Isa.
«Fılmdegi dúnıeler foto-albom formatynda úsh tilde shyǵarylsa, sol kezde dúnıejúzi arheologteri nazaryn buryp, mádenıetimiz jarqyraı túser edi», dedi respýblıkalyq Ardagerler keńesi tóraǵasynyń orynbasary О́mirzaq Ozǵanbaev.
Alashtyń úsh arysy Álıhan Bókeıhan, Álimhan Ermekov, Jaqyp Aqbaev dúnıege kelgen kıeli ólke – tunyp turǵan tarıh. Aqtoǵaı óńirinde tarıhı muralardyń óte kóp kezdesýi osy jer ejelden tirshilikke qolaıly órkenıet oshaǵy bolǵanyn aıǵaqtaıdy.