Bıylǵy shilde biz úshin halyqaralyq jáne eldik eleýli kóńil-kúıden bastaldy. Shanhaı yntymaqtastyq uıymyna múshe memleketter basshylary keńesiniń jıyny álemdik abyroıymyzdy arttyrdy. Jahandyq tatýlyq pen suhbattastyqqa jol ashatyn Astana deklarasııasy keıingi jyldardaǵy beıdaýa qaýip-qater men daǵdarysty retteýge yqpal etedi degen úmitimiz zor. Eń bastysy, ShYU-ǵa tóraǵa bolǵan Qazaqstannyń úılestirýimen, jetekshiligimen dúnıejúzindegi 3,5 mıllıard halyqty quraıtyn memleketter basshylary osyndaı pátýaǵa kelip otyr. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev halyqaralyq qurylymdy «syn-qaterlerge tótep beretin meılinshe tıimdi uıymǵa aınaldyrý» máselesin der kezinde kóterip, qoldaý tapty. Bul rette halqymyzdyń «Peıilińdi keńge sal, qyrmanyńdy dóńge sal» degen danalyǵy eske túsedi. Onyń arǵy jaǵynan Shyǵys shaıyry Rýdakıdiń «Aqyldy tatýlyqqa, aqymaq qatýlyqqa umtylady» degen oıy ańǵarylady. Astana tórinde ShYU-nyń 2035 jylǵa deıingi damý strategııasynyń qabyldanýy jáne elaralyq turaqtylyqqa arqaý san salany qamtyǵan 20-dan asa qujatqa qol qoıylýy – sarabdal peıil men elshil mańdaı terdiń arqasy. Endi uıym keńistigi keńeıe beretini aıqyndaldy.
Iá, dúnıeni dúr silkintken is-shara Astana kúni men Dombyra kúni qarsańynda ótti. Bizdińshe, munyń da rámizdik sáıkestigi bar.
Astana – Rýdakı jurty tilinde «tabaldyryq» uǵymyn beredi. Bári de tabaldyryqtan bastalady. Kıiz úı de, záýlim ǵımarat ta, han saraıy da, jahandyq úılesim arhıtektýrasy da. Astana – jańa ult damýynyń, memleket damýynyń tabaldyryǵy edi. Elordanyń Arqa tósine kóshýi, el men jer tutastyǵyna áser etýi – eleýli tarıhı fakt. Shırek ǵasyrda sarytap sıfr tóńkerilip túsip, jergilikti halyqtyń 18 paıyzdan 81 paıyzǵa ósýi – belesti qubylys. Beınelep aıtsaq, táýelsizdik túletken Qazaqstan, búgingi ádilettikti temirqazyq etken Qazaqstan rámizdi tabaldyryqtan sátti ótti. Ras, aldymyzda kóp maqsat-mindet tur. Buıyrsa, ol da eńseriledi. Endi elimizdiń tabaldyryǵynan tórine deıin, Memleket basshysy aıtqandaı, adaldyq saltanat qursa, eńbek adamy qadirlense, kóp qıyndyq artta qalmaq.
Dombyra – bizdiń kóńil-kúıimiz. Ol qýanyshty eselendirip, muń-sherdi tarqatady. Halyqqa kúsh-qaırat beredi. Osy aspaptyń qos ishegi – qashan da birlik pen berekeni, dostyq pen syılastyqty meńzeıdi. Jaryqtyq Qadyr Myrza Áliniń «Eki ishektiń birin qatty, birin sál-pál kem bura. Qazaq - naǵyz qazaq emes, naǵyz qazaq - dombyra! Bilgiń kelse bizdiń jaıdy, sodan sura tek qana...» degen óleń jolyna ulttyń bar bolmysy syıyp ketken. Qaıbir jyly Rım Papasy II Ioann Pavel Astanaǵa arnaıy saparlap, Eýrazııa ýnıversıteti ǵalymdarymen kezdeskende, oǵan qazaqtyń qara qobyzy tartý etildi. Sonda Voıtyla pirádar: «Dombyra men qobyz áýeni tym tereń eken!» degen-di. Dindar sózi dıplomatııalyq etıket ekeni ras, degenmen ony tyń ári tylsym mýzyka baýraǵanyn joqqa shyǵarýǵa bolmas. Sonaý Abaı qadirlegen Aplaton (Platon) zamanynan mýzyka – «memlekettik tárbıeniń mańyzdy quraly». Mýzykatanýshylar «ál-Farabı dombyranyń atasy – tańbýrany jetildirdi» dep esepteıdi. Ǵulama «Aspapty mýzyka qulaqqa jaǵymdy estilip, júrekke jyly tıedi» dep jazypty. Bul Platonnyń: «Mýzyka álemdi shabyttandyryp, qanat bitiredi, qııalyn samǵatady. Ol – kúlli ásemdik pen bıiktiktiń aınasy» degen oıymen sáıkesedi.
Muny týra keshegi Shanhaı yntymaqtastyq uıymy jıyny qorytyndysyna qaratyp aıtqandaı. Saıası parasattyń jóni bir bólek, mártebeli qonaqtarǵa usynylǵan qazaq óner sheberleriniń konserti jáne sol keshtegi qasıetti dombyra sazy osy aqıqatty dáleldeı tústi.
Bul – Astana mádenıetiniń bir asqary. Mádenıetti biz kóbine eýropasha hám túrikshe kúltúr maǵynasynda ǵana túsinemiz. Buǵan daýlasyp jatpaspyz. Alaıda Shyǵyspen tamyrlastaǵymyzdy alǵa tartyp, mádenıetti – «órkenıet» dep paryqtaý deńgeıine kóterilýimiz kerek. Ábý Nasyr ál-Farabı oqyp-toqyǵan jurtta sıvlızasııany «madanıatýn» deıdi. Bul júregimizdiń (ıakı qalybymyzdyń) bir buryshynda turǵany durys. Sonda biz Astana mádenıetine, otandyq mádenıetke úles qosý arqyly adamzat órkenıetin damytqan bolamyz.
Alash kóshbasshysy Álıhan Bókeıhan: «Án-óleń, kúı – adamnyń anyq tili, shyn tili, kópke birdeı uǵymdy til. Bul til – janǵa has júrek tili, sezim tili, kúı tili. Neshe túrli rahat tatqan adam jany osy tilmen sóıleıdi» dep tujyrymdaıdy. Bolshevızmniń syńarjaq saıası urtoqpaǵy órshigende zııalylar «Alqa» atty uıym qurǵan-dy. Alqa da birlesýdi ańǵartady. Baǵdarlamasynyń kirispesi el túsinigine saı «Tabaldyryq» dep ataldy. Sonyń túıini mynaý: «Tabaldyryqty attap, tórge shyq, «Alqaǵa» kir!».
Dál búgin Qazaqstan osy rámizdi pikirdi álemge qaratyp aıtyp otyrǵandaı. Bul oı –birlesýge nusqaǵan ıshara ári bardy arttyrýǵa, úılesimdi nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan ıdeıa.