Avtojolǵa baqylaý da, talap ta kúsheıdi

 Jol jóndeýdegi rekordtyq kórsetkish

Otyrysta Kólik mınıstri Marat Qarabaev, «Jol aktıvteri sapasynyń ulttyq ortalyǵy» men «QazjolǴZI» basshylyǵy, birqatar oblys ákimi eldegi avtojoldyń aǵymdaǵy jaǵdaıy men atqarylyp jatqan jumystar týraly baıandady.

Memleket basshysynyń 2025 jyl­dyń sońyna deıin respýblıkalyq jol­dyń barlyǵyn normatıvtik jaǵdaıǵa kel­tirý jónindegi tapsyrmasyn oryn­daý aıasynda bıyl eldegi 12 myń sha­qyrym kúre joldy kúrdeli jóndeý­den ótkizgen. Bir bóligine jańǵyrtý jumystary júrgizilip jatyr. Bul – rekordtyq kórsetkish. Atap aıtqanda, jón­deletin joldardyń 8 myń shaqyry­my – respýblıkalyq, 4 myń shaqy­rymy jergilikti jelige tıesili. Kólik mınıstrliginiń deregine súıensek, jyl sońyna deıin 7 myń shaqyrymda qurylys jáne jóndeý jumystary aıaqtalady.

Eldegi avtojoldardyń jalpy uzyn­dyǵy 95 myń shaqyrymdy quraı­dy. Onyń 25 myń shaqyrymy – respýb­lıkalyq, al qalǵan 70 myń shaqyrymy jergilikti mańyzy bar joldar sanatynda. Qazir respýblıkalyq joldardyń normatıvtik jaǵdaıy – 92%-dy, jergilikti jeliniń kórsetkishi 87%-dy qurap otyr. Jyl sońyna deıin atalǵan kórsetkishter tıisinshe 93% jáne 89%-ǵa jetkiziletin bolady.

Úkimet basshysy bıyl «Qaraǵandy – Almaty», «Aqtóbe – Qandyaǵash», «Atyraý – Astrahan» jáne «Taldyqorǵan – О́skemen» sııaqty birqatar iri jobalar aıaqtalatynyn aıtty. Sondaı-aq shamamen 2,5 myń shaqyrym respýblı­ka­lyq joldy jóndeý jumystary qolǵa alynǵan. Qarjylandyrý máselesine de toqtalyp, keı óńirlerde jalpy sıpattaǵy transfertterdi ıgerý qarqyny tómen ekenin qaperge saldy. Mysaly, mundaı máseleler Aqtóbe, Túrkistan jáne Ulytaý oblystarynda bar. Taǵy bir túıin – jobalardy iske asyrý merziminiń múltiksiz saqtalýy. Bul ásirese soltústik jáne shyǵys óńirleri úshin mańyzdy. О́ıt­keni olarda qurylys maýsymy qys­qa. Sondyqtan jumys qarqynyn tómen­detpeý úshin qajetti sharalardyń bar­lyǵyn der kezinde qabyldaýdy tapsyrdy.

Premer-mınıstr joldardyń jaǵ­daıyna qatysty aıtylyp jatqan aryz-shaǵymnyń azaımaı otyrǵanyna toqta­lyp, olardyń negizgi bóligi jergilikti joldarǵa qatysty ekenine kóńil aýdardy.

«Aqtóbe oblysy, Muǵaljar aýdany­nyń turǵyndary Juryn men Qarakól aýyldarynyń arasynda bıyl tóselgen asfalttyń sapasyn kórsetti. Jańa tóselgen asfalt qolmen úgitilip jatyr. Al Jetisý oblysy, Kerbulaq aýdany, Qoıankóz aýylynyń turǵyndary asfalt tóseý tehnologııasyn saqtamaǵan merdiger kompanııany óz jumysyn toqtatýǵa májbúr etti. Ákimdikter qaıda, nelikten kúndelikti sapaly baqy­laý júrgizilmeıdi? Birinshi kezekte turǵyndardyń shaǵymyna der kezinde nazar aýdarý kerek», dedi O.Bektenov.Kólik mınıstrligi oblys ákim­dikterimen birge qoldanystaǵy jol-qury­­lysy jobalarynyń ýaqtyly aıaqta­lýyn qamtamasyz etýi qajet. Sonymen qatar jańa jobalardy ýaqtyly jobalaý, daıyndaý qajettigi aıtyldy. Ol úshin jer telimderin aldyn ala rezervke qoıý kerek. Búginde jańa avtojol jobalaryn bastaý úshin 550 ýchaskeni alý qajet. Olardyń ishinde «Qaraǵandy – Jezqazǵan», «Aqtóbe – Ulǵaısyn» jáne «Saryaǵash qalasynyń aınalma joly» bar.

Karerlik júk kólikterine tyıym salynady

Úkimet basshysy eldegi joldarda joǵa­ry sapany qamtamasyz ete otyryp, jol ınfraqurylymyn damytý máse­lesin keshendi túrde sheshýdi tapsyrdy. Bul rette ol jol qurylysy kezin­de jem­qorlyq táýekelderin azaıtý jumys­taryn kúsheıtýge basa nazar aýdardy. Sonymen qatar jol sapasyna áser etetin jalpyǵa ortaq joldarda aýyr júk tasıtyn karerlik avtokólikterdiń júrýi negizgi máselelerdiń biri ekenine toqtaldy.

«Buǵan deıin Kólik mınıstrligine tıisti parametrlerge saı kelmeıtin aýyr tehnıkanyń júrýine tyıym salý úshin qajetti sharalar qabyldaý tapsyrylǵan bolatyn. Sondyqtan zańnamaǵa túzetýler engizildi. Jańa norma 2026 jyldan bas­tap jalpyǵa ortaq joldarda karerlik júk kólikteriniń júrýine tyıym salýdy kózdeıdi. Alaıda bul normany kelesi 2025 jyldan bastap engizý máselesin pysyqtaý kerek», dedi O.Bektenov.

Otyrysta Premer-mınıstrge «Jol aktıvteri sapasynyń ulttyq ortalyǵy» júrgizip jatqan jumystar týraly aıtyldy. Bıylǵy 6 aıda sapa saraptamasy arqyly respýblıkalyq jeli nysandary 100%, al jergilikti jeli nysandary 84% qamtyldy. On óńirde jergilikti jelini tolyq qamtýǵa qol jetkizildi. Bes myń tekserý júrgizilip, onyń barysynda 11 myńǵa jýyq materıal úlgileri iriktelip, synaqtan ótkizilgen. Saraptama nátıjesinde 16 myń tonna asfaltbeton, 27 myń tonna ınertti materıaldar jáne 3 myń tonna bıtým qoldanýǵa ruqsat etilmegen. Eń kóp sáıkessizdikter Jambyl, Túrkistan jáne Abaı oblystarynda baıqalǵan.

Saraptama barysynda jumys júr­gizý tehnologııasynyń 1,9 myń kemshiligi anyqtalyp, onyń ishinde 621 aqaý joıyldy. Qalǵan aqaýlar baqylaýǵa alynyp, nysandar paıdalanýǵa beril­genge deıin joıylady. Nátıjesinde, merdigerlik uıymdar 99 myń sharshy metr asfaltbeton jabyndysyn, 18 myń tekshe metr qıyrshyq tasty aýystyrdy.

Úkimet basshysy jyl saıyn jumys qyza bastaǵan shaqta týyndaıtyn jol-qurylys materıaldarynyń tapshy­lyǵy máselesine nazar aýdardy. Kólik mınıstrligine ınertti materıaldardyń, tehnıkalyq jáne eńbek resýrstarynyń bar-joǵyna revızııa júrgizý kerektigin eskertip, qajetti bıtýmmen ýaqtyly qamtamasyz etýdi tapsyrdy.

Sonymen birge qoldanystaǵy jol ınfraqurylymynda sý ótkizý qury­lystary mindetti túrde bolýy týraly ózekti máseleni kóldeneń tartty. О́ıtkeni bul másele bıylǵy kóktemde ýshyǵyp ketkenin eske saldy.

«Sý tasqyny kezeńi qoldanystaǵy joldarda mindetti túrde sý ótkizý qurylystarynyń bolýy qajet ekenin kórsetti. Qanshama joldar shaıylyp ketti. Jınalǵan sýdy ótkizip jiberetin qubyrlar salynǵanda, joldardyń kópshiligin saqtap qalýǵa bolatyn edi. Osyǵan baılanysty Kólik mınıstrligi qoldanystaǵy ınfraqurylymdy qaıta qaraýǵa tıis. Sondaı-aq jergilikti gıdrogeologııalyq jaǵdaıdy, jańa tehnologııalardy engizýdi jáne jobalyq sheshimderdi sıflandyrýdy eskere otyryp, jańa jol-qurylystaryn jobalaý kezinde normatıvterdi jańartý qajet», dedi O.Bektenov.

Premer-mınıstr «Memlekettik satyp alý týraly» jańa zańda jol qury­ly­synda ERSM – jobalaý, ınjınırıng, jetkizý jáne qurylysty basqarý qaǵı­daty boıynsha «basynan aıaǵyna deıin» engizý tásili kózdelgenin atap ótti. Endi ony iske asyrýdyń naqty tetikteri qajet.

Budan basqa О́nerkásip jáne qurylys mınıstrligine Qarjy mınıstrligimen birge Úlken Almaty aınalma avtomo­bıl joly jobasynyń tájirıbesin es­kere otyryp, bıýdjettik jobalardy júzege asyrý tetigin shuǵyl ázirlep, bekitýdi tapsyrdy.