Qazaqstan byltyr 5 shildeden bastap Shanhaı yntymaqtastyq uıymynyń tóraǵalyq mindetin qolyna alǵan. Jalpy, 2001 jyldan beri qaraıtyn bolsaq, bizdiń el uıymǵa besinshi ret tóraǵalyq etip otyr eken. Qazaqstan osy jolǵy tóraǵalyǵynyń bir jyly ishinde uıym jumysyna jańa kózqaras ákeldi deýge bolady.
Elimiz osy oraıda birqatar mańyzdy is-shara ótkizdi. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Nıý-Delıde, Samarqandta ótken kezdesýlerde tıimdi bastamalar kóterip, usynystaryn aıtqan. Qazaqstan osy jyly Shanhaı yntymaqtastyq uıymynyń 2030 jylǵa deıingi Ekonomıkalyq damý strategııasy boıynsha birqatar jumys júrgizdi.
Qazirgi tańda uıymnyń ınvestısııalyq qoryn qurýdyń tıimdiligi jaıynda jıi aıtylyp júr. Múshe-memleketter ishindegi ınvestısııalyq sınergııany kúsheıtý, qazirgi ýaqytta energetıkalyq yntymaqtastyqty damytý salasyndaǵy strategııany damytýǵa kóńil bóline bastady. Bıylǵy aqpan aıynda Almaty qalasynda bank, qarjy, elektrondyq saýda salalaryndaǵy, qarjy tehnologııalary naryǵyn keńeıtý boıynsha sıfrlyq forým ótti.
Qazaqstan bastamasy boıynsha 2024 jyl uıymnyń Ekologııa jyly bolyp jarııalanǵan. Osynyń bári, ásirese ekologııa máselesi BUU-nyń ornyqty damý maqsattarymen de úılesip jatyr.
Almaty qalasynyń ózi byltyr elimizdiń tóraǵalyǵy kezeńi aıasynda uıymnyń týrıstik jáne mádenı astanasy bolyp bekitilgen. Osy aralyqta Almatyda da birqatar mańyzdy basqosýlar ótkizilgen.
Prezıdentimiz Delıdegi kezdesýde uıymnyń, jalpy onyń hatshylyǵynyń, Bas hatshysynyń ókilettikterin keńeıtý, jalpy uıymnyń praktıkalyq jumysynyń múmkindikterin keńeıtý turǵysynan biraz usynys aıtqan. Sol sebepti qazir Bas hatshynynyń ókilettikterin keńeıtý baǵytynda talqylaýlar ótip jatyr. Beıjiń qalasynda uıymnyń hatshylyǵy ornalasqan, kóp jyldan beri Tashkentte terrorızmmen kúres boıynsha keńes jumys istep jatyr. Meniń oıymsha, uıymnyń ekologııa, mádenıet salasyndaǵy perımetri keńeıip ketkendikten aldaǵy ýaqytta basqa elderdiń aýmaǵynda osy baǵyttaǵy taǵy bir hatshylyq ashylýy múmkin. О́ıtkeni uıym jumysynyń aýqymy da artyp kele jatyr.
Árıne, turaqty túrde «úsh zulym kúshpen» kúres máselelerine erekshe mán berilip keledi. Sebebi kóktemde Prezıdent uıymǵa múshe elderdiń Qaýipsizdik keńesi hatshylarymen kezdeskende, byltyrǵy jyldardyń ındeksterin qaraıtyn bolsaq terrorıstik qaýip tóńiregindegi, tipti aqparattyq qaýipsizdik salasyndaǵy shabýyldardyń kóbeıýiniń halyqaralyq arenadaǵy qaýpi áli de seıilmeı turǵanyna toqtaldy. Sondyqtan osynyń aldyn alý boıynsha úlken jumystardyń qolǵa alyný kerektigi úzdiksiz aıtylyp keledi. Bizdiń elde bir jyldaı osyndaı aýqymdy jumys júrgizildi deýge bolady.
Qazaqstan uıymǵa keshe ǵana qosylǵan múshe el emes. Áýel bastan, sonaý 1996 jyldan beri kele jatqan belsendi qatysýshysy. Sondyqtan osy jolǵy besinshi ret tizginin ustaǵan tóraǵalyǵyn abyroımen ótkizdi dep aıtýǵa tolyq negiz bar.
Baqylaýshy, dıalog boıynsha seriktes memleketter ókilderiniń, ásirese BUU Bas hatshysy Antonıý Gýterrıshtiń arnaıy kelýi de kóp jaıttan habar berse kerek. Bul basqosýdyń bel ortasynda túrki áleminen jáne arab elderi lıgasynan da ókildikter boldy. Bul da Astana sammıtiniń mańyzdylyǵynyń bir kórinisi. Iаǵnı sammıt ShYU-nyń aýmaǵynan áldeqaıda keń túrki jáne arab memleketteriniń qatysýymen bir erekshe baǵytta órbidi. Jáne de Astana deklarasııasy qabyldandy. Jıyrmadaı qujatqa qol qoıylyp, eń bastysy– Belarýstiń tolyqqandy múshelikke qabyldanǵany. Osylaısha, osy basqosýda múshe elderdiń sany on elge jetti. Bul Astana sammıtiniń, jalpy alǵanda Qazaqstan tóraǵalyǵynyń abyroıyn aıshyqtap, mereıin ústem eteri sózsiz.
Memleket basshysy óziniń jeke bastamasymen «Ádil álem, kelisim jáne damý jolyndaǵy jahandyq birlik týraly» taqyryby aıasynda baıandama jasady. Shynyn aıtqanda, bizdiń ishki saıasatta ádiletti qoǵam, ádiletti memleket qurý ıdeıasy jıi aıtylyp kele jatyr. Onyń naqty qundylyqtar arqyly qalyptasý kerektigi, barlyǵyna teń múmkindikter berilip, zań men tártip ornatý máselesi kún tártibine shyǵaryldy. Osy resmı rıtorıkanyń halyqaralyq alańda da aıtyla bastaýy bizdiń resmı ustanymymyzdyń ishki de, syrtqy da kontýrǵa qatysty ekenin kórsetedi.
Iаǵnı bul jerde Ádiletti álemniń formýlasyn birlesip qurý ıdeıasy menmundalaıdy. Qasym-Jomart Toqaevtyń uıymnyń aldyńǵy otyrystarynda da, jalpy qazirgi jańaryp kele jatqan halyqaralyq qaýipsizdik arhıtektýrasynda da osy uıymnyń mańyzdy oryn alatynyn aıtqan bolatyn. Jáne de osy uıym qaýipsiz ári ádiletti álem qurý formýlasyn usyna alatynyna senim bildiretinin atap ótken. Sondyqtan osy formýlany birlesip shyǵarý qazirgi kezdegi túrli óńirlik, aımaqtyq lokaldi jáne halyqaralyq shıelenisterdiń kúsheıýi kezinde birlesip sheshim qabyldaý turǵysynan bul óte mańyzdy bolyp sanalady.
Imıdjdik turǵydan, árıne Qazaqstan qalyptasyp kele jatqan orta derjava retinde óziniń alańyn, osy halyqaralyq shıelenisterdi, túıtkilderdi sheshýdiń jańa konsepsııasyn usyný turǵysynan mańyzdy platforma bolatynyna esh kúmán joq.
Oljas BEISENBAEV, Qazaqstan qoǵamdyq damý ınstıtýty dırektorynyń orynbasary