Onlaın tutynýshynyń qamyn oılasaq...

Sapaǵa salǵyrt qaraý óz aldyna, talapqa saı emes taýardy qaıta aıyrbastap berýin surap, aldyna kelgen tutynýshylar­dyń zańdy quqyǵyn aıaqasty etken kásipkerler kóbeıgen. Zań talaptary men óz quqyqta­­ryn laıyqty deńgeıde bilmegen­der, olardyń yǵyna jyǵy­­lyp, tipti ary qaraı talap-aryz jazý týraly oılamaıdy deıdi zańgerler.

«Almaty – elimizdiń saýda-ekonomıkalyq ortalyǵy. Mun­da qyzmet kórsetýshiler de, tu­ty­nýshylar da az emes. Megapo­lıs turǵyndary men qonaqtary taýarlar men qyzmetterdi satyp alǵan kezde satýshylar tara­pynan sapasyz nemese josyq­syz qarym-qatynasqa jıi tap bolady. Mundaı keleńsizdikke urynbas úshin árbir azamat «Tutynýshylardyń quqyqta­ryn qorǵaý týraly» №274-IV zańyn jetik bilgeni jón. Qazir­gi qoǵamda bul zań óte qajet. Tu­tynýshy men satýshy, taýar óndirýshi, qyzmet kórsetýshi arasyndaǵy qatynastardy ret­teıtin normatıvtik akt, bar­lyq talapqa jaýap beredi. Qazirgi ýaqytta tarap­tar arasyndaǵy quqyqtyq qaty­nastardyń utymdy tetigi – osy. Kez kelgen tutynýshy da, qyz­met usynýshy da bul zańdy bi­lýge tıis. Azamattar zańdy qu­qyq­tary buzylǵan jaǵdaıda Almaty qalasy, Maqataev kó­she­si, 45 mekenjaıyndaǵy «Tuty­nýshylardyń quqyqtaryn qor­ǵaý jónindegi qalalyq ortalyqqa» júgine alady», deıdi zańger Talǵat Qasymǵalıev.

Tutyný quqyǵyn buzýdyń kóptegen mysaly bar. Kóbi­nese azamattar jıhaz jasaý jáne jóndeý qyzmetine shaǵym­danatyn kórinedi. Mundaı jaǵ­daılar tek Almatyda emes, bar­lyq aımaqta kezdesedi. Ma­man­dar talaptardyń ósýin tuty­ný mádenıetiniń ósýimen baı­la­nystyrady. Almaty qa­la­sy boıynsha saýda jáne tutyný­shylardyń quqyqtaryn qorǵaý departamenti turǵyndarǵa tú­sin­dirý jumystaryn júrgizip, quqyqtyq kómek kórsetedi.

Departament basshysynyń orynbasary Nurlan Ábdıev TKSh qyzmetteri, sondaı-aq bilim berý, medısına, qoǵamdyq ta­maqtaný jáne baılanys sala­laryna qatysty ótinishter qala­nyń jergilikti atqarýshy organdary, Ishki ister organdary jáne uıaly operatorlarmen birlese pysyqtalatynyn aıtady. Tipti jaýapty basqarma is nasyrǵa shapqan jaǵdaıda, sotqa úshinshi tulǵa retinde qatysady.

Álemdik tájirıbede azamat­tarǵa tutyný quqyn úıretý maq­satynda arnaıy sabaqtar júr­giziledi. Jyl basynan beri mundaı bastama Almatyda da jú­zege asa bastady. Halyqtyń qu­qyq­tyq saýattylyǵyn art­ty­rýǵa baǵyttalǵan jobany qala bı­liginiń qoldaýymen «Janashyr» halyqaralyq qoǵamdyq qory qolǵa alǵan. Almaty qalasy О́ńir­lik kommýnıkasııalar qyz­meti alańynda jýrnalıstermen júzdesken qoǵamdyq qor mamandary, kúni búginge deıin 500-ge jýyq almatylyq keńes alý maqsatynda qor kómegine júgingenin jetkizdi.

– Joba osy jyldyń sońyna deıin jalǵasady. Joǵary oqý oryndarynyń stýdentterine, qalanyń saýda núkteleri men mekemelerindegi tutynýshylarǵa oqytý jumystary júrgiziledi. Instagram, Facebook, Telegram áleýmettik jelilerinde «Tuty­nýshy-Potrebıtel» aq­pa­rattyq akkaýnttary bel­sen­di jumys isteıdi. Saýda oryndarynda tu­tynýshylar qu­qyn qorǵaý sa­la­syndaǵy jańa zańnama boıyn­sha keńes be­retin mobıldi zań qyzmeti iske qosyldy. «Sapaly ónim» jobasynyń maqsaty – ishki na­ryqta azyq-túlik ónimderiniń qaýipsizdigin qamtamasyz etý. Jańa zańnama qoǵamnyń ómir súrý sapasyn jaqsartýǵa jáne tutynýshylardyń quqyqtaryn qorǵaý máselelerinde úkimet­tik emes ınstıtýttardyń rólin nyǵaıtýǵa baǵyttalyp otyr. Álbette, bizde áli saýda máde­nıeti qalyptaspaǵan jáne tuty­nýshylardyń quqyqtyq saýat­tylyǵy damymaǵan. Sondyq­­tan joba aıasynda biz azamattar­dyń quqyqtyq saýattylyǵyn arttyrýǵa barynsha kúsh salamyz. Qala turǵyndaryn ózderi úshin jasalǵan múmkindikti tıimdi paıdalanýǵa jáne belgilengen zańdardy saqtaýǵa shaqyramyz. О́z quqyqtaryńyzdy bilý jáne ýaqtyly qoldaný aldanyp qalý­dan saqtaıdy.

Qoǵamnyń árbir múshesi quqyqtyq saýattylyq­qa ıe bolýy jáne tutyný quqy­ǵyn qorǵaýǵa jaýapty bolýy kerek. Bul ómir súrýge jáne jumys isteýge qolaıly jaǵdaı jasaıdy. Aýdan basshylarynan bastap saýda núkteleri men joǵary oqý oryndaryna deıingi ártúrli deńgeıdegi basshylar tutynýshylardyń quqyqtaryn qorǵaýǵa múddeli úkimettik emes uıymdardyń jumysyn belsendi qoldaýǵa tıis. Tek osy jaǵdaıda ǵana nátıjeler múmkindiginshe ónimdi bolady. Ejelgi dáýirler men órkenıet damı qoımaǵan kezde de saýda qatynastarynda tutynýshylardyń quqyqtaryn qorǵaýǵa basa nazar aýda­ryl­ǵan. Tarıhı derekter tutyný­shylardyń quqyqtary qoǵam­da árqashan mańyzdy ról at­qar­ǵanyn kórsetedi. Tutynýshy­lar­dy quqyqtyq qorǵaý – ejel­den qalyptasqan jáne órke­nıet damýynyń ajyramas bó­ligi, – deıdi «Jana­shyr» halyqaralyq qoǵamdyq qorynyń prezıdenti Jańyl Ápetova.

Búgingi tańda halyqaralyq Tutynýshylar odaǵy álemniń kóptegen elimen qoıan-qoltyq jumys istep, tutynýshylardyń quqyqtaryn qorǵaý uıymda­ryn biriktiredi. Uıym halyq­tyń saýatyna, qaýipsizdigine, tańdaýyna mán beredi. Sarap­shy bizdiń elimizde de azamat­tyq qoǵam men quqyqtyq mem­leket qalyptastyrý baǵy­tyn­da aýqymdy ister atqary­lyp jat­qanyn atap ótti. Azamat­tar­dyń quqyqtyq mádenıeti­niń deń­geıi neǵurlym joǵary bol­sa, quqyqtyq normalar soǵur­lym jaqsy saqtalady.

«Damyǵan memlekettiń aza­maty «zań talaptaryn qatań saqtaý kerek, óıtkeni bul meniń ómi­rim úshin jáne qoǵamnyń da­mýy úshin mańyzdy» degen qaǵı­dany túsinedi. Jalpy, óz quqy­ǵy týraly habardar tutynýshy bolyńyz. Tutynýshylardyń quqyqtary bizdiń elde keń taralýy úshin osy quqyqtardy zertteý, olardy qoldana bilý, ózińizdi qorǵaý jáne qajet bolǵan jaǵdaıda dostaryńyz ben jaqyndaryńyzǵa kómekte­sý qajet. Tutynýshy óz quqyqta­ryn neǵurlym jaqsy túsinse, onyń óz múddelerin zańdy qor­ǵaýǵa múmkindigi joǵary bolady. Tutynýshylardyń quqyq­tary mańyzdy jáne olardy saqtaý qoǵamdaǵy ádilettilik pen jaýapkershilikti damytýǵa yqpal etetinin este ustaǵan abzal», dep atap ótti maman.

ALMATY