О́nimi ótimdi «QazAzot»

Indýstrııalandyrý is ústinde

«Kisideginiń kilti aspanda» deıdi qazaq. О́zgeden at-túıedeı etip surap, alystan arqalaǵansha qajetti dúnıeńniń ózińnen tabylyp turǵanyna ne jetsin?! Elimizdegi hımııa ónerkásibiniń irgeli kásiporyndarynyń biri – óz ónimderimen erekshelenetin Aqtaýdaǵy «QazAzot» zaýyty. Negizi sonaý 1964-1970 jyldary qalanǵan kásiporyn talaı ózgege qosylý, qaıta bóliný nátıjesinde táýelsizdik alǵan soń jańasha quryldy, jańa tarıhyn bastady. Búginde elimizdiń ındýstrııalyq damýy barysynda ózindik qadamyn qalyptastyryp, ótimdi ónimderimen tanylǵan irgeli mekeme. Sıntetıkalyq suıyq jáne gaz túrindegi músátir men  músátir selıtrasyn, sondaı-aq, álsiz azot qyshqylyn óndiretin birden-bir zaýyt. Suıyq músátir «Qazatomónerkásip»  kásiporny bólimshelerine, Taraz qalasyndaǵy «Qazfosfat» JShS-ǵa tehnologııalyq qajettilikter úshin jetkizilse, músátir selıtrasy eki túrli maqsatta qolda­nylady. Biri aýyl sharýashylyǵy salasynda mıneraldy tyńaıtqyshtar retinde paıdalanylsa, ekinshisi taý-ken óndirisi salasynda qoparý jumystary úshin  qospalardy daıyndaýǵa jaratylady. Indýstrııalandyrý baǵytyndaǵy memlekettik baǵdarlama aıasynda jań­­­ǵyrtý men qaıta qurylymdaýdan ótken óndiris orny zamanaýı qural-jabdyqtar ornatý nátıjesinde jańa tehnologııamen jumys jasaı bastady. Al ol óz kezeginde eńbek ónimdiligine jol ashty, sondaı-aq, jumysshylar sany 30 adamǵa artty. Qazirgi tańda  «QazAzot» JShS-inde fosforly mıneraldy tyńaıtqyshtar óndirisinde burynnan qoldanylǵan qural-jabdyqtardyń negizinde kásiporynnyń mamandarymen jasalǵan túıirshikteý barabandarynda sırek kezdesetin músátir siltisin túıirshikteý tehnologııasy paıdalanylady. Tól ónimderimen álemdik naryqta laıyqty básekeles bola alatyn  zaýyt ónimderin Rýmynııa, Latvııa, Vengrııa, Moldavııa, Lıtva, Estonııa, Bolgarııa, Polsha, Ýkraına, Reseı, Túrikmen­stan, Ázerbaıjan men Qyrǵyzstan naryqtaryna shyǵaryp keledi, derekterge súıensek, sońǵy úsh aıda 50 tonnadan astam ónim shet memleketterge shyǵarylǵan. Qaıta jańǵyrtý men qurylymdaýdan ótken zaýyttyń eńbek ónimdiligi 50 paıyzǵa artyp, ıaǵnı 250 myń tonna músátir, 450 myń tonna azotty tyńaıtqysh óndirilgen.  Quny 5 610 mln. teńge quraıtyn joba tolyq qýatyna engende músátir óndirý kólemin jylyna 200 myń tonnaǵa, álsiz azot qyshqylyn jylyna 270 myń tonnaǵa, músátir selıtrasyn osy merzimde 330 myń tonnaǵa jetkizý mejelenip otyr.  Kásiporyn ázirge jobalyq qýatyna tolyqqandy shyǵa alǵan joq, sebebi, áli de  birqatar jabdyqtardy jańartýdy qajet etetindigimen baılanysty. Qurlyqta «Jezqazǵan – Beıneý» jáne «О́zen – Túrikmenstanmen memle­kettik shekara» jańa temirjol jelisiniń ashylýy, teńizde tasymal qarqynyn arttyrýǵa arnalǵan sharalar óńirdegi ár salaly kásiporyndardyń da órisin keńeıte túsedi. «QazAzot» JShS de bul múmkindikten tysqary qalyp jat­qan joq, eksportqa shyǵaratyn ónim kólemin arttyrýynyń bir sebebi de osy. Aldaǵy ýaqytta Túrikmenstanmen arada Úndistan, Birikken Arab Ámirlikteri, Parsy shyǵanaǵyna jetý joldary qarastyrylyp, kelissózder júrip jatyr. ...Kúndelikti ómir yrǵaǵymen jumys ýaqyty bastalǵan soń, «QazAzotty» betke alǵan myńǵa tarta jumysshy zaýyt aýma­ǵyna enip, óz jumys oryndaryna, arna­ıy sehtarǵa taraı bastady. Kóp uza­maı qural-jabdyqtaryn iske qosyp, kezek­ti ónim daıyndaýdyń qamyna kiristi. Alda úlken jospar-jobalar, mindetter tur. Syrt­qy naryqta básekege berik bolý, ónim sapasy men eńbek ónimdiligin art­ty­rý, qajetti oryndardy ónimmen qamta­masyz etý  – kásiporyndaǵy maqsat osy. Gúlaıym ShYNTEMIRQYZY, «Egemen Qazaqstan». Mańǵystaý oblysy. Sýretterdi túsirgen Talant QUSAIYN.