Donor tapshylyǵy – álemdegi ózekti máseleniń biri. Jyl saıyn kezegin kútip, donor jetispeýshiliginen qaıtys bolatyn naýqastardyń da qatary artpasa, kemigen emes. Kóz aldynda kelmestiń kemesi taıap kele jatqanyn júregimen sezingen syrqattyń ajalyna arasha túsýde donordyń mańyzy zor. Al ǵaıyptyń kúshimen transplantasııa jasalyp, aǵzasy aýysqan jandardyń qalaı kenen shattyqqa bólenetinin dárigerler qaýymy túsinedi.
Resmı derek boıynsha elimizde donordy kútkender tiziminde 3 242 naýqas tur. Olardyń 116-sy bala. Kezektegi jandardyń ishinde búırekke zárýlik óte joǵary – 2 958 adam bar. «Transplanttaýdy jáne joǵary tehnologııalyq medısınalyq qyzmetti úılestirý» ortalyǵynyń dáıeginshe, jyl saıyn elimizde 300-ge tarta naýqas donor kezegin saryla kútip, organ tapshylyǵynan kóz jumady eken.
Qamkóńil jandardy shyńyraýdan alyp shyǵar jol bireý ǵana – donorlyq transplantasııa. Máıittik donordy iske asyrýdy qoǵam jappaı qabyldaǵanda tizimdegilerdiń kópshiligi jaryq dúnıege qaıta kelgendeı kúı kesheri sózsiz. Bir ǵana mysal, jýyrda Kókshetaý qalasyndaǵy oblystyq aýrýhanada 44 jastaǵy turǵyn qaıtys bolyp, týystarynyń kelisimimen onyń aǵza músheleri bes birdeı adamǵa donorlyqqa jarady. Bir emes, bes adamǵa qaıta ómir syılaǵan máıittik donordyń júregi, eki búıregi, ókpesi jáne baýyry qamkóńil jandardyń kóńilin jadyratty. Marqumnyń týystary kelisim berip, «University Medical Center» klınıkalarynda, ıaǵnı Ulttyq ǵylymı kardıohırýrgııalyq ortalyǵynda 43 jastaǵy pasıenttiń júregi almastyryldy. Buǵan deıin naýqastyń júregine qan aınalymyn mehanıkalyq demeý qurylǵysy (LVAD) jalǵanyp, apparatqa táýeldi bolyp kelgen. Ekinshi naýqasqa máıittik donordyń ókpesi transplanttaldy. Al ana men bala ortalyǵynda 15 jastaǵy jasóspirim qyz balaǵa donordyń bir búıregi berilse, Ulttyq onkologııalyq ortalyqta taǵy bir naýqasqa ekinshi búıregi almastyryldy. Baýyr da osy ortalyqta em alyp jatqan naýqasqa berildi.
Marqumnyń organdary osylaısha bes adamǵa ómir syılady. Aǵza múshelerin transplantasııa jasaý asa kúrdeli operasııa sanatyna jatady. Otandyq bilikti mamandar syn saǵaty soqqanda asqan sheberlikpen kúrdeli otanyń jaýapkershiligin arqalaı bildi.
Ulttyq onkologııalyq ortalyqta búıregine transplantasııa jasalǵan naýqas qaıta týǵandaı kúı keshkenin jetkizdi. Astana qalasynyń 42 jastaǵy turǵyny birneshe jyldan beri búırek zárýligimen kezekte turǵan.
Operasııany Ulttyq ǵylymı onkologııalyq ortalyǵy Transplantasııa sektorynyń jetekshisi Mels Asyqbaev jasaǵan. Bilikti maman elimizde donor tapshylyǵynyń saldarynan tizimdegi naýqastardyń densaýlyǵy kún ozǵan saıyn álsireı beretinin, tipti qaıtys bolyp jatqanyn atap ótti.
«Respýblıkalyq transplantasııa úılestirý ortalyǵynan túsken málimetten máıittik donordyń organdaryn alýǵa týystarynyń ruqsat bergenin bildik. Dereý Aqmola oblystyq aýrýhanasyna Ulttyq ǵylymı kardıohırýrgııalyq ortalyqtyń mamandarymen birge attandyq. Basyndaǵy tamyrdyń jarylýynan bas mı ólimi tirkelgen marqumnyń organdaryn aldyq. Biz mýltıorgandy Kókshetaýdan Astana qalasyna jetkizgenge deıin ekinshi brıgada arnaıy baǵdarlamanyń kómegimen qaı pasıentke transplantasııa jasalatynyn anyqtap, naýqasty operasııaǵa beıimdedi. Iаǵnı kútý paraǵynyń tizimindegi pasıentterdiń arasynan áleýetti resıpıentti baǵdarlama ózi tańdaıdy. Baǵdarlama sáıkestik boıynsha máıittik donor men kezekte turǵan naýqastyń ózara sáıkestigin ózi naqtylaıdy», deıdi bilikti maman.
Tańdaý túsken naýqas bul kezde úıinde bolǵan. Aqjoltaı jańalyqty aıtyp, Ulttyq ǵylymı onkologııalyq ortalyqqa jetkizipti.
«Operasııa 3 saǵat ishinde sátti jasalyp, 12 jyldan beri dıalızge arqa súıep kele jatqan naýqasqa jańa ómir syıladyq desek te bolady. Búginde pasıenttiń jaǵdaıy jaqsaryp keledi, transplantasııa jasalǵan búıregi de óziniń qyzmetin turaqty atqaryp tur», degen M.Asyqbaev búırek donoryn kútýshilerdiń de qatary qalyń ekenin aıtty.
Máıittik donordyń bir búıregi 42 jastaǵy elorda turǵyny Roza Ázmaǵambetovaǵa transplanttaldy.
«Alǵashynda pıelonefrıt degen dıagnoz tańyldy. Ýaqyt ozǵan saıyn syrqatym da kúsheıip, 11 jyldan beri dıalızge baılanyp qaldym. Men bulaı ekinshi ret ómirge kelgendeı kúı keshemin dep oılaǵan joqpyn. Sebebi transplantasııa kezeginde turdym, biraq donordyń tapshylyǵynan úmitim úzilgendeı edi. Oıda-joqta túngi mezgilde Ulttyq ǵylymı onkologııalyq ortalyqtan qońyraý shalyp, donor tabylǵanyn, operasııa jasaıtynyn aıtyp shaqyrtty. Tolyq tekserýden ótkizip, otany kótere alatynymdy eskertkende erekshe qýandym. Qazir densaýlyǵym birtindep qalpyna kele jatyr. Buryn erkin júrip-turýdyń ózi muń edi, dıalızben júrýdiń mashaqatyn aıtyp jetkize almaımyn. Endi, mine, meıirimdi jandardyń qaıyrymy, dárigerlerdiń biliktiligi arqyly bul syrqattan da qutyldym», deıdi astanalyq Roza.
Elordadaǵy Ulttyq ǵylymı onkologııalyq ortalyqtyń ózge de transplant ortalyqtardan artyqshylyǵy, munda qan toby sáıkes kelmeıtin asa kúrdeli jáne joǵary sensıbılızasııaly transplantasııa júzege asyrylady. Álemde óte sırek jasalatyn mundaı transplantasııany elimizdiń bilikti dárigerleri de ıgerip otyr.
Kóbinese bas mı ólimi tirkelip, qaıtys bolǵan marqum máıittik donorǵa jaraıdy. Biraq týystary máıittiń organyn alýǵa, ıaǵnı pyshaqqa túsirýge úzildi-kesildi qarsylyq tanytyp, kelisim bermeıdi. Transplantolog M.Asyqbaev jyl saıyn donordy kútýmen qanshama naýqas kóz jumatynyn ókinishpen jetkizdi. Máıittik transplantasııaǵa oń kózqaras qalyptasqanda ǵana bul tyǵyryqtan shyǵýdyń ońtaıly tásili tabylatynyn aıtty.
Mamandar halyq arasynda máıittik donorǵa ruqsat berse, qaıtys bolǵandardyń múrdesin jappaı soıady eken degen túsinik qalyptasqanyna qynjylady. Qoǵamǵa túsindirý jumysyn júrgizý qajettigi týyndap otyr. Máıittik donor degende negizinen bas mı ólimi tirkelgen marqumnyń ǵana organdary transplantasııaǵa jaraıtynyn jalpaq jurt túsinse deıdi mamandar.