О́mir degen týlap jatqan tuńǵıyq syr teńizi emes pe? Bul mańda biz kórmegen, biz qol alyspaǵan, biz jolyqpaǵan qansha jan júrdi eken? Qanshasy qaıyrylmaǵan qapaly sátke ókinip, mıdaı dalaǵa sharasyz qarap turdy eken? Solardyń jazylmaǵan armanyn, kóńil túkpirinde kórinbeı ketken úmitin, eshkim uqpaǵan sezimin áıgileıtin jaqsy án, jaqsy jyr emes pe?
Kez kelgen irgeli týyndy úlken oqıǵadan, aıyqpas muńnan, sarabdal sátten týsa kerek. Ǵashyǵyna qoly jetpeı qusa bolmasa, Gete «Jas Verterdiń qasiretterin» jaza alar ma edi? Alǵashqy mahabbaty Kúlándadan oıda-joqta aıyrylmasa, Muhtar Shahanovtyń syrly sezimge toly «Tanakóz» poemasy týar ma edi?
Álqıssa, jazýshy Dýlat Isabekov shyǵarmasynyń jelisimen 1975 jyly ekrandalǵan «Gaýhartas» fılmi kóptiń jadynda bolar. Káýken Kenjetaev, Ámına О́mirzaqova, Kenenbaı Qojabekov, Muhtar Baqtygereev, Ánýarbek Boranbaev syndy qazaq kıno óneriniń sańlaqtary, sonymen qatar Doshan Joljaqsynov, Jannat Qýanysheva, Saparǵalı Jákishev sekildi jas ártister túsken lırıkalyq fılm jastardyń júreginen á degende oryn alyp úlgerdi. Kınoda shyrqalǵan «Gaýhartas», «Jeńeshe», «Kelshi, aıym» syndy birneshe týyndylar sol shaqta elimizdiń tus-tusynda shyrqalyp jatty. Doshan Joljaqsynov dombyramen áýeletken «Kelshi, aıym» ánin alǵash estigen jannyń kókiregine muń quıyp, ózine tarta jóneledi. Bul án – sol kezdegi stýdent, jas sazger Mels О́zbekovtiń áni edi.
«Kógildir kól beti, kók eles kólbedi,
Men turmyn jaǵada jabyrqaý...»
dep muńǵa malshynǵan ánniń tarıhy júrek syzdatady. Ásershil bozbala Mels konservatorııanyń tabaldyryǵyn attap, oqý oqyp júrgen shaq. Jas sazger birde Almaty medısına ınstıtýtynyń Aıymzada esimdi bir qyzyna ǵashyq bolady. Ekeýi júrek túkpirindegi syrdy qabystyryp, Almatynyń bultsyz aıly túnderinde birge júredi, tamshy urǵylaǵan jazǵy terezedeı bulyńǵyr ári móldir bolashaq týraly armanǵa batady. Stýdentter qaýmalaǵan trotýarlar, ún-túnsiz sezimtal mylqaý kósheler, mamyrajaı jol boıynda júrgen qyz ben jigitter... Bári de qos júrekke án qosyp, mahabbatyn eseleıdi. Mine, albyrt ta ańsar ǵashyqtyq oty endi ǵana mazdaǵan shaqta jazǵy demalys bastalyp, ekeýi bir-birin qııa almaı, jańa oqý jylynda saǵynysa kezdesýge ýáde baılasyp, biri Almaty mańyna, ekinshisi Qulanǵa jol tartady. Maýqy basylmaǵan qyzylshaqa sezim shoǵy jaz boıy mazdap, marjandaı tizilgen júrek jazbalaryn hat arqyly joldaıdy. Bir joly Melstiń hattaryna Aıymzadadan jaýap kelmeı qoıady. Sońǵy qysqa hattarynyń birinde: «Budan bylaı úıge hat jazba, ata-anam bilip qoısa, uıat bolady», dep eskertkeni bar, jas jigit sabyryn serik etip, taǵdyrǵa moıynsunyp, demalystyń bitýin asyǵa kútedi. Úzdigip kútkende ýaqyttyń ótpeıtin ádeti emes pe? Jańa oqý jyly bastalysymen Mels Almatyǵa qaraı qustaı ushady. Izdegeni – Aıymzada. Oqý ornyna barsa, áli kelmegen eken. Ne isterin bilmeı, syrtta ańtarylyp turǵanynda, muny tanıtyn kýrstas qyzdardyń biri sýyqtaý habardy sýmań etkizedi. Aıymzadanyń jazǵy demalys kezinde ózenge shomylyp júrip, oqystan sýǵa ketip, qaıtys bolǵanyn habarlaıdy... Muny estigen Mels seń soqqandaı kózi qaraýytyp, alqymyna óksik tyǵylyp, jyn qaqqandaı jataqhanasyna qaraı júgire jóneledi. Qusalyqpen ózegi órtenip, as-sý ishpeı uzaq jatady. Aıymzadamen birge qydyrǵan baqytty shaqtary kóz aldynan top-top bulttaı tizbektelip óte beredi. Endi bulaı jata berse, ishine muz qatyp, derti asqynaryn biledi. Biledi de, kól basyna baryp, álsiz tolqynnan án izdeıdi, áýennen tynshý suraıdy...
«Kórikti kól beti,
Kók eles kólbedi,
Men turmyn jaǵada jabyrqaý.
Aı nury araıly,
Aıdynǵa taraıdy,
Súıiktim keler me, ıapyrm-aý?»
Osynaý zarly ánniń áýenin oınaqy etip oryndaıtyndar da kezdesip jatady. Biraq túbirine úńilgen zerdeli janǵa aqyn Ábdirahman Asylbek jazǵan óleń ishinde bári-bári tańǵy bulbuldaı saırap jatqandaı...
«Aıdyn kól, sen aıtshy,
Samal jel, sen aıtshy,
Jaryma qus bolyp ushaıyn.
Bir habar bershi, aıym,
Jaqyndap kelshi, aıym,
Lapyldap máńgi qushaıyn».
Qımastyqtan, saǵynyshtan týǵan án qazaqy topyraqtyń ıba-ádebin, qoıý ıirimin boıyna sińirgen. Sondyqtan da bolar, búginge deıin bul ánge elitpeıtin, boıy shymyrlamaıtyn tyńdarman az. Bulaı bolýy zańdy da.