Sońǵy jyldary rýhanı álemde eleýli oqıǵaǵa aınalyp, oqyrman qaýymnyń oń baǵasyna ıe bolǵan Mecenat.kz ádebı syılyǵynyń eń mańyzdy kezeńi keshe máresine kelip jetti. Joba múshesi, moderator Álisher Rahattyń aıtýynsha, bıyl uıymdastyrylǵan táýelsiz baıqaýǵa 40-tan asa shyǵarma qatysqan, onyń 17-si qazaq tilinde, 23 shyǵarma – orys tilinde, arasynan tek altaýy ǵana iriktelip shyqqan, 1 jazýshy alys shetelden qatyssa, avtorlardyń arasynda 10 kásibı jazýshy bolǵan.
Jeńimpaz esimin jarııalamas buryn M.Áýezov mýzeı úıindegi marapattaý rásimine jınalǵan joba músheleri bıylǵy úshinshi maýsymnyń ereksheligi týraly ár qyrynan áńgimeledi. M.Áýezov mýzeı úıiniń dırektory, M.Áýezov atyndaǵy ádebıet jáne óner ınstıtýty dırektorynyń orynbasary Dııar Qonaev qalamgerlerge qoldaý bildirgen erikti azamattardyń qaıyrymdylyǵyn, mádenı-aǵartý mindetin arqalap, ádebıet pen ónerge baılanysty ǵylymı qundylyqtardyń uıasy bolyp otyrǵan uly jazýshy úıiniń erekshe mártebesimen qabystyra áńgimeledi. Al bas demeýshi «Freedom Shapaǵat» korporatıvti qorynyń prezıdenti Baǵlana Mýsına qordyń qoldaýy men jobanyń mańyzyna toqtaldy. Joba aıasynda jeńiske jetken qazaq qalamgerleriniń shyǵarmalaryn ózge tilde sóıletip júrgen «Zerde Publishing» baspasynyń bas dırektory Danııar Jabaev Mecenat.kz iriktegen avtor men baspanyń arasyndaǵy kelisim-shart máselesin tarqatyp aıtyp berdi. Al ádebı baıqaýdy úshinshi ret ótkizip otyrǵan jobanyń avtory Erlan Asqarbekov «ádebı syılyqty qalaı alýǵa bolady?» degen eń mańyzdy suraqtyń tóńireginde baıqaýdyń sharttary men talabyn túsindirdi.
«Baıqaý osymen úshinshi ret ótkizilip otyrǵandyqtan, búgingi Qazaqstan ádebıetindegi jeńis reseptisiniń úsh sıpaty aıqyndaldy. Birinshisi, árıne, kásibılik. Qalamgerdiń talanty. Ekinshisi, shyǵarmany baıqaýǵa usynbaı turyp, birneshe qaıtara oqyp, talap-erejege sáıkes birneshe ret qaıtalap jazyp shyǵý qajettiligin talmaı aıtýmen kelemiz. Al eń bastysy, jalpy halyqtyń daýys berýi shyǵarma taǵdyryn sheshedi. Jeńimpazdy oqyrman ózi anyqtaıdy. Árıne, mundaıda tamyr-tanystardy jaǵalap, «jeń ushynan jalǵasyp» jeńimpaz bolǵysy keletin eski ádet te boı kórsetpeı qalmaıdy. Biraq biz úshin adaldyq ár kez alda júredi, ádildik bárinen qymbat. Sebebi ádebıet qaıtken kúnde de kásibı deńgeıge kóterilý kerek», deıdi Erlan Asqarbekov.
E.Asqarbekov úsh jyldan beri jobaǵa belsendi qoldaý bildirip kele jatqan Mádenıet jáne aqparat mınıstrligine alǵys bildirdi. Joba jetekshisi ádebı baıqaýdyń buljymaıtyn qaǵıdalarymen de tanystyryp ótti. Táýelsiz baıqaý uıymdastyrýshylarynyń memlekettik organdardan suraıtyn jalǵyz qalaýy – aqparattyq qoldaý. Baıqaýda jasyryn jáne ashyq múddeler qaqtyǵysy bolmas úshin qazylar alqasy bolmaıdy. Baıqaýdyń nátıjesi oqyrmandar daýsy arqyly anyqtalatyny basty ereksheligi retinde belgilengen. Sol sebepti ár oqyrmannyń daýsy muqııat tekseriledi. Qoljazba shyǵarmalardy saralaıtyn ár sýperrıderdiń sheshimi de derbes júrgiziledi. Eki kezeńnen turatyn irikteýge sýperrıder retinde qatysyp, ekinshi kezeńge ótken romandardy oqyp, tarazylaǵan – belgili jazýshy Júsipbek Qorǵasbek onlaın baılanysqa shyǵyp: «Qoljazbalardy qolyma bergende, menen uıaly telefondy alyp qoıdy. Internet bolǵan joq, shyǵarma avtorlarynyń kim ekenin aıtqan joq. Aldymda qoljazba, jazý ústeli jáne qaǵaz-qalamym ǵana boldy. Men ózimniń shyǵarmashylyq túısigim boıynsha barynsha ádil baǵa berdim ǵoı dep oılaımyn. Uıymdastyrýshylar tarapynan «mynandaı baǵyttaǵy shyǵarmaǵa daýys berseńizder» degen nusqaý berilgen joq. Sondyqtan shyǵarmalarmen ózimmen-ózim betpe-bet qalyp, daýys berdim dep aıta alamyn» dep, shyǵarmashylyq talaptyń qatań bolǵanyn eskertti.
Úshinshi maýsym jeńimpazynyń esimin sońyna deıin qupııa ustaǵan uıymdastyrýshylar kópten kútken mereıli mezettiń qýanyshyn habarlaýdy tanymal qarjyger-fılantrop Tımýr Týrlovqa tapsyrdy. Bıýdjetke qol jaımaı-aq, ulttyq ádebıetti órkendetý jolynda táýelsiz syılyq taǵaıyndaý tájirıbesin utymdy júzege asyryp kele jatqan CEO Freedom Holding Corp basshysy belgili jazýshy, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri, halyqaralyq «Alash» ádebı syılyǵynyń laýreaty Sáýle Dosjandy 2024 jylǵy ádebı baıqaýdyń laıyqty avtory dep tanydy. Osylaısha, Sáýle Dosjan aı saıyn tólenetin 500 dollar kólemindegi ómir boıǵy syıaqyny utyp aldy.
– Qazaqstan týraly úzdik shyǵarmaǵa ádebıet salasynda taǵaıyndalǵan eń erekshe baıqaý jarııalaǵandarǵa, eń aldymen alǵysymdy bildiremin. Mecenat.kz saıtynan «О́mir báıteregi» atty romanymdy oqyp, júrek sózderin jazyp, óz daýystaryn qosqan oqyrmanyma basymdy ıip, rahmetimdi aıtamyn. Ulttyń ádebıet, ónerine degen qamqorlyǵy sonaý Esenqul Mamanovtardyń 1914 jyly «Aıqap» jýrnalynda «jazýshylar, búgingi turmysty arqaý etińder, romanǵa báıge tigemin» degen ashyq hatynyń jarııalanýynan bastalǵan bolatyn. Tuńǵysh roman-baıqaýda jeńiske jetip, ádebı júldege Sultanmahmut Toraıǵyrulynyń «Qamar sulýy» men Taıyr Jomartbaıdyń «Qyz kórelik» romany ıe bolypty. Júlde qory 2 000 som bolǵan eken, bul qazirgi aqsha júıesimen eseptegende 33 mln teńge. Esenqul Mamanov HH ǵasyrdyń basynda qazaq qoǵamynyń oqyǵan azamaty edi, ol Á.Bókeıhan, M.Seralın, A.Baıtursynuly, M.Dýlatuly tárizdi qazaqtyń kóshin alǵa súıregen qaıratkerlermen bolashaqqa alańdap, Alash qaıratkerlerin qaı jaǵynan da qoldap otyrǵan arqasúıerleri bolǵan. Ulttyń ult bolyp, memlekettiń memleket bolyp qalyptasýyna jekelegen adamdardyń jasaǵan osyndaı ıgi isteriniń sheshýshi mańyzy bar ekenin kórip kelemiz, – dedi júlde ıesi S.Dosjan.
Avtor «О́mir báıteregi» shyǵarmasyn jeti jyl boıy jazǵan. Bul shyǵarma – S.Dosjannyń jetinshi romany. Shyǵarmada ulttyq kod, qan tazalyǵy, álemde tek qazaq ultynda ǵana kezdesetin «jeti ata» shejiresiniń dala tólqujaty ekenin dáleldep, jastarǵa túsindirýge ár taraýdy jeti qaıtara oqyp shyqqanyn aıtty.
Baıqaýǵa usynylǵan týyndylar sapasynyń jaqsaryp kele jatqanyn alǵa tartqan Mecenat.kz uıymdastyrýshylary kelesi kezektegi tórtinshi maýsymda da kásibı ádebıettanýshylarmen, ádebıet synshylarymen, til mamandarymen tyǵyz baılanysta jumys isteýdi kózdeıdi. Múmkindikke baılanysty tek jeńimpazdardyń ǵana shyǵarmasyn emes, jobaǵa qatysqan, jazǵanynan jańalyq esken basqa avtorlardyń da romanyn shet tiline aýdarý isin keleshekte shırata túspek.
ALMATY