Qaı maǵynasynda aıtsaq ta, Astanada kún ótken saıyn kóshpelilerdiń dúbiri men dýmany, sportshylardy qoldaýshy qaýymnyń qıqýy qatty estile bastady. Qazir elordada úshinshi kún ótip jatqan V Dúnıejúzilik kóshpeliler oıyndarynda 89 elden 2500-ge jýyq qatysýshy dalalyqtarǵa tán 21 sport túrinen 97 medaldy sarapqa salyp jatyr. Al Astananyń ár tusynan meımanyna qaqpasyn aıqara ashqan etnoaýyldar toıǵa kelgen qalyń qaýymǵa qyzmet etip, qalanyń ár tusy naǵyz dýmanǵa aınalǵan.
Alystaǵy Aýstralııa qyzyqqan doda
Bıylǵy besinshi márte alaýy tutanyp, álemdi ózine qaratqan Azııadaǵy aıtýly alamanǵa alǵash ret barlyq qurlyq elderinen sportshylar jınaldy. Eń qyzyǵy, keıbir elder bul oıyndarǵa tuńǵysh ret qatysyp otyr. Tipti sonaý ekvatordyń etegindegi máńgi jasyl tropıkadan jetken Aýstralııa ókilderi eń qashyqtan kelgender dep tanyldy.
Qysqasy, Uly dala tósindegi «kóshpeliler olımpıadasynda» túbi bir túrki jurty ǵana emes, bar qurlyqtyń balasy túgel bas qosty.
Bul doda barysynda sportshylardyń baby ǵana emes syrttan kelgen kórermen, týrıst, sportshylarǵa da kórsetiler qyzmet, servıs sapasy da synalmaq. Sol sebepti qazir Astanada dáriger, polıseı, Ulttyq ulan, tazalyqshylardan bólek, barlyǵy 1 300 volonter erikti túrde qyzmet atqaryp júr. Olar birneshe til meńgergen. Sondaı-aq BAQ-qa arnalǵan akkredıtasııaǵa jalpy 64 elden 1 185 ótinim kelip túsken. Olardyń qatarynda CNN, BBC, Euronews, CCTV, Rai, CBC TV, Balkan Trip TV, TRT Türk telearnalary, National Geographic, Agence-France Presse (Kanada), Lonely Planet, Nikkei Asia jáne basqa da iri BAQ ókilderi bar. Mıllıondaǵan aýdıtorııasy bar blogerler de álemdik jarysty nasıhattaýǵa kirisip-aq ketti. Iаǵnı Astanaǵa álem kóz tigip otyr dep aıtýǵa tolyq negiz bar.
Ankaradan Astanaǵa – avtobýspen!
Nasıhat demekshi, 1983 jylǵy eski avtobýspen sonaý Túrkııadan qazaq jerin betke alǵan baýyrlar da elordaǵa kelip jetti. Olar áleýmettik jeli arqyly elimizdi jahanǵa kórsetip, kóshpeliler oıyndarynyń kórigin ózderinshe qyzdyryp-aq jatyr. Olarmen birge Gúnesh esimdi balasy men «Anadoly» aqparat agenttiginiń tilshisi jáne erip júr.
Túrkııanyń Ankara qalasynan Astanaǵa avtobýspen shyqqan Býrak pen Idıl esimdi erli-zaıyptylar 5400 shaqyrym joldy artqa tastap, oıyndardy kórýge kelip otyr.
«Qazaqstannyń dalasy baıtaq eken. Bir qaladan kelesi qalaǵa jetýdiń ózi ájeptáýir ýaqyt aldy. Dese de, dalaǵa kóz tastap, jolda kezdesken ań-qusqa qarap, qazaq halqynyń erkindigin, qonaqjaılylyǵyn sezine tústik. Kóligimiz buzylyp, qıyndyqtar týǵan kezde jergilikti jerdiń ákimdik ókilderi quraq ushyp, qonaqjaılyq tanytyp, jedeldetip kómekterin kórsetip jatty», deıdi Idıl Dýran.
Býraktyń aıtýynsha, bul sapar onyń otbasy úshin eń uzaq saıahat bolypty. Kóshpeliler oıyny aıaqtalǵan soń da bizdiń eldiń ár óńirin, qalalaryn asyqpaı aralap shyǵýǵa bekinip otyr.
«Bul sapardyń mańyzy zor. Bizdiń babalarymyz kóshpeli bolǵan, qanshama shaqyrym joldy atpen júrip ótken. Onyń qasynda avtobýspen jolǵa shyǵýymyz túkke de turmaıdy. Kóshpeli halyqtyń urpaǵy bolǵan soń arnaıy saıahat uıymdastyryp, patrıottyq rýhymyzdy kótergimiz keldi», dedi Býrak Dýran.
Býraktyń otandasy, Dúnıejúzilik etnosport konfederasııasynyń prezıdenti Bilál Erdoǵan da Astanadaǵy V dúnıejúzilik kóshpeliler oıyndarynyń ashylý saltanatyna qatysty. Saltanatty sátte sóz tizgini ózine kelgende bul is-sharany tek dástúrli sport túrlerin biriktirý úshin ǵana emes, álemge ortaq mádenı muramyzdy saqtap qalýǵa, ony bolashaq urpaqqa tabystaýǵa bel býǵanymyzdy kórsetetin mańyzdy oqıǵa dep baǵalady.
– Qazaqstan kóshpeliler oıyndaryn uıymdastyrýǵa kóp kúsh jumsady. Bul qazaq halqynyń kúsh qýatyn, dástúrge degen adaldyǵyn aıqyn kórsetti. Astanada Uly dala uranymen ótetin bul qundy is-shara tek sportsúıer qaýymnyń ǵana emes, barlyq eldiń, ásirese Túrkııa men Qazaqstannyń jańa dostyqqa, yntymaqtastyqqa, mádenı almasýǵa serpin beretinine nyq senemin», degen Bilál Erdoǵan Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevqa alǵysyn bildirdi.
Túrki elderiniń tilegi
Sondaı-aq elimizge qaratyp jyly lebizin bildirgenderdiń qatarynda Túrki memleketteri uıymynyń Bas hatshysy Kýbanychbek О́mirálıev te bar. Ol oıyndar qarsańynda Týrızm jáne sport mınıstri Erbol Myrzabosynovpen bolǵan kezdesýde Túrki memleketteri uıymyna múshe elder arasyndaǵy týrızm jáne sport salasyndaǵy yntymaqtastyqty damytýǵa múddeli ekenin jetkizdi.
Elimizge erekshe yqylas tanytqandardyń qatarynda kórshi Qyrǵyz Respýblıkasynyń Memlekettik hatshysy Súıúnbek Qasmambetov te Qazaqstan úshin taqym qysyp otyrǵanyn aıtady. О́ıtkeni ol osy oıyndardy alǵash ótkizgen eldiń ókili retinde uıymdastyrý jumystarynyń ońaıǵa soqpaıtynyn baǵamdasa kerek.
«Baýyrlas, bir týǵan qazaq eli, qazaq týǵandar bul is-sharaǵa barynsha tyńǵylyqty daıyndaldy, uıymdastyrý jumystaryn joǵary deńgeıde júrgizdi. Biz bárimiz bas biriktirip, dúnıe júzine kóshpeliler mádenıetin, túrki mádenıetin nasıhattap jatyrmyz. Ony buqaralyq sport arqyly áıgileımiz», deıdi Qyrǵyzstannyń Memlekettik hatshysy.
S.Qasmambetovtiń aıtýynsha, kezinde kóptegen oıynǵa kóshpeli jurt kúndelikti jattyǵý retinde qarasa, keıinirek bul oıyndar túrki dúnıesine keń taraǵan ortaq oıyndarǵa aınalǵan. «Baýyrlas qazaq elimen birge demimizdi ishke tartyp, qatysýshylar yntymaqta bolsa eken, ymyrasyz saıyssa eken deımiz, oıyndardyń joǵary deńgeıde ótýin tileımiz», deıdi Súıúnbek Qasmambetov.
Astana tórindegi V Dúnıejúzilik kóshpeliler oıyndarynyń ashylý saltanatyna kýá bolǵan Qazaqstan bas redaktorlar klýbynyń tóraǵasy, Senat depýtaty Bıbigúl Jeksenbaı «Astana Arena» stadıonynda usynylǵan qoıylymdar arqyly álemge elimizdiń mádenı murasyn, memleket damýynyń mańyzdy belesterin kórsete alǵanymyzdy atap ótti.
«Kóshpeliler oıyndary osydan 10 jyl buryn Qyrǵyz eliniń bastamasymen qolǵa alynyp, úsh ret sol elde, sosyn Túrkııada ótkizilip, endi elimizde jalǵasyn tapty. Álemde osyndaı aýqymdy deńgeıde ulttyq sport túrlerinen iri doda buryn-sońdy bolmaǵan. Sondyqtan shyǵar alystaǵy Aýstralııa, Argentına, Amerıkany aıtpaǵanda, Afrıkanyń atyn ǵana emis-emis estigen elderdiń komandalary týra maǵynasynda at arytyp elordamyzǵa jetkeni. Túri, dili, dini bólek bes qurlyqtyń ókilderin qosqan mundaı halyqaralyq saıysty Memleket basshysy aıtpaqshy, rasynda Kóshpeliler olımpıadasy deýge tolyq negiz bar», deıdi senator.
Amerıkalyq kovboılardyń alǵashqy qadamy
Jalpy, kez kelgen irgeli is alǵashqy qadamnan bastalatyny zańdylyq. Osyndaı aýqymdy sporttyq is-sharalar arqyly kópshiliktiń kóńilinen shyqqan keı sport túrleri bolashaqta olımpııalyq baǵdarlamaǵa engizilip jatsa nesi aıyp. Túrki elderiniń bul bastamasyn dalalyq bolmysqa tán oıyndardy álemdik arenaǵa shyǵarý jolynda jasalyp jatqan alǵashqy qadamdar dep qabyldaǵanymyz jón-aq.
Osy oıyndardyń nasıhatynyń arqasy shyǵar, muhıt asyp, AQSh-tyń kovboılar komandasy da Astanadan tabyldy. Nık Ýıllard esimdi atqumar azamat bastaǵan amerıkalyqtar kóshpeliler oıyndaryna osymen úshinshi ret qatysyp otyr. Al Qazaqstanǵa alǵash aıaq basypty.
«Meni Ortalyq Azııanyń, ásirese Qazaqstan men Qyrǵyzstannyń mádenıeti únemi qyzyqtyratyn. Sondyqtan Kóshpeliler oıyndaryna qatysý múmkindigin jibermeýge tyrystym. Bul men úshin úlken mártebe, oıynǵa uzaq daıyndalyp, osy sátti taǵatsyzdana kúttim», deıdi Nık Ýıllard.
Qansha jerden at qulaǵynda oınaǵan kovboı bolǵanymen, naǵyz kóshpeli jurtqa tán kókparǵa kelgende kimniń bolsa da júreksinetini ras. Jeńisten úmitti bolsa da, amerıkalyqtar boıda báribir qobaljý baryn jasyrmady. Kókpardan AQSh komandasynyń quramynda 7 oıynshy bar. Keıbiri alǵash ret serke ustaǵaly tur. Sonyń biri – Ýıll Grant.
«Men buryn kókpar tartyp kórmegenmin. Komandalastarymnyń birazy alǵash ret oınaǵaly otyr. Degenmen oıyn erejesin bilemiz, qıyn emes sııaqty. Buǵan deıin kókparǵa uqsas oıyndarǵa qatysqanbyz. Onyń ústine atqa miný, shabýdan habarymyz bar», deıdi Ý.Grant.
Osylaısha, kóshpeli mádenıetti, dala halyqtarynyń naǵyz kúsh pen eptiliktiń, aqyl men aılanyń úılesimdiligin talap etetin ulttyq sport túrlerin dóńgelengen dúnıege taǵy bir márte tanytyp, jahan nazaryn ózine aýdartatyn dúnıejúzilik dodanyń búgin úshinshi kúni ótip jatyr.
Aıtpaqshy, besinshi márte ótkizilip jatqan oıyndardyń ashylý rásimin álemniń 19 telearnasy kórsetti. Qazaqstan Mádenıet jáne aqparat mınıstrliginiń qoldaýymen Kóshpeliler oıyndary tarıhynda mundaı halyqaralyq deńgeıde aýqymdy telehabar taratý alǵash ret bizdiń elde qolǵa alyndy.