Osydan bes jyl buryn Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń tikeleı bastamasymen qolǵa alynǵan údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasy el ekonomıkasyn ártaraptandyrýǵa, naryqtaǵy qazaqstandyq úlesti arttyrýǵa jáne shaǵyn bıznestiń damýyna anaǵurlym serpin bergenin ómirdiń ózi kórsetip otyr. Bul baǵdarlama shıkizat eksportyn arttyrýǵa da yqpal etýde. О́tken jyldyń jeltoqsan aıynda Elbasy Nursultan Nazarbaev jalpyulttyq telekópir barysyndaÚIID baǵdarlamasynyń birinshi kezeńin qorytyndylap, alǵa jańa mindetter qoıǵan bolatyn. Bes jylda Qazaqstanda buryn óndirilmegen 400 jańa ónim ıgerilgeni qazaqstandyqtardy jańa bıikterge qulshyndyra tústi deý oryndy bolmaq. Bul degeniń óte zor tabys ekeni sózsiz. Indýstrııalyq baǵdarlama aıasynda 628 mıllıard teńgeniń ónimi eksporttalyp, jumysshylary bilikti, eńbekaqysy joǵary 75 myń jańa jumys orny ashylǵan. Qazirgi tańda ónerkásiptik sektorda jumys isteıtin qazaqstandyqtardyń jalpy sany 1 mıllıonnan asady.
Jalpy, ulttyq telekópirde iske qosylǵan15 kásiporynnyń ishinde Aqtóbe rels-arqalyq zaýytynyń da tusaýy kesildi. Bul óńir ekonomıkasyn órge súıreıtin óndiris orny bolady. Zaýyt qurylysyn salý kezinde 500 jumys orny ashylyp, jumysshylardyń bir bóligi Reseı, Belarýs elderinen shaqyrtyldy. Kásiporyn paıdalanýǵa berilgende munda 1000-ǵa jýyq adam jumys isteıtin bolady. Jalpy, údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasynyń birinshi besjyldyǵy sheńberinde elimizdiń Indýstrııalandyrý kartasyna bizdiń oblystan jalpy quny 660,2 mıllıard teńge bolatyn 11,8 myńǵa jýyq jumys orny ashylýymen 83 joba engizilgen bolatyn. Onyń ishinde 547,4 mıllıard teńge turatyn 75 joba iske qosylyp, 6,6 myń jumys orny ashyldy. Sondaı-aq, ótken jyly jalpy quny 220,9 mıllıard teńge bolatyn segiz joba júzege asyp, 1,4 myń jumys orny ashyldy. Olar – Aqtóbe rels-arqalyq zaýyty, «SNPS-Aqtóbemunaıgaz» AQ úshinshi Jańajol gaz óńdeý zaýytynyń ekinshi jáne úshinshi kezegi, «Aqtóbe – Jylyjaı» JShS kesheni, «Kazteploenergomontaj» seriktestiginiń fıtıngter, burmalaý buıymdar óndirisi, «Neohım» JShS-niń áktas óndirý zaýyty, «JanAmı ı K» seriktestiginiń janar-jaǵarmaı, hımııalyq ónimder men motor maıyn shyǵaratyn shaǵyn zaýyty, «Iýjpromsnab» JShS-niń munaı qoımasy, «Prıgorodnyı» JShS-niń kókónis qoımasy. Qazir paıdalanýǵa berilgen kásiporyndardyń barlyǵy qalypty tehnologııalyq rejimde jumys istep tur.
ÚIID memlekettik baǵdarlamasynyń ekinshi besjyldyǵynda da qyrýar sharýa atqarylatyn bolady. Taý-ken ónerkásibi, metallýrgııa baǵytynda iri qurylys jumystary júrgiziledi. Baǵdarlamanyń birinshi kezeńi oblysta oıdaǵydaı júzege asty. Iri óndiris oryndary iske qosylyp, myńdaǵan jumys oryndary ashyldy. Turǵyndardyń áleýmettik jaǵdaıy jaqsaryp, azamattar turaqty jumyspen qamtyldy.
Aldaǵy ýaqytta da bul baǵyttaǵy jumystar júıeli júrgiziledi. 2015-2019 jyldarǵa arnalǵan ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasynyń ekinshi besjyldyǵy aıasynda, jańa óndiristik tehnologııalardy paıdalaný arqyly joǵary ónimdiligi bar iri ınvestısııalyq jobalar júzege asyrylatyn bolady.
Ekinshi besjyldyq aıasynda Muǵaljar aýdanyna qarasty «Iýbıleınoe» ken ornynda quramynda altyny bar kendi qaıta óńdeý, baıytý kesheni salynady. Quny 36,2 mıllıard teńge bolatyn keshen jylyna 7,2 tonna dore qorytpasyndaǵy altyn óndiredi jáne keshen iske qosylǵanda 1200 jumys orny ashylady. Sondaı-aq, «Chilisai Chemicals» JShS quny 45 mıllıard teńge bolatyn joǵary sapaly MAF/DAF kúrdeli mıneraldy tyńaıtqyshtar óndirisin iske qosady dep kútilýde. О́ndiris jylyna 830 myń tonna ónim shyǵarady, eki myń jumys orny ashylady. Al «Qazhrom» TUK» AQ quny 110 mıllıon AQSh dollary bolatyn, qýattylyǵy 46 MVt elektr stansasynyń qurylysyn bastaıdy. Budan bólek jylyna 460 myń tonna joǵary kómirtekti ferrohrom óndiretin besinshi sehtyń qurylysy qolǵa alynady dep kútilýde. ÚIID baǵdarlamasynyń ekinshi besjyldyǵynda júzege asatyn, quny 24,1 mıllıard teńge bolatyn jobanyń biri — Qarǵaly aýdanyndaǵy temir rýdaly konsentratyn shyǵaratyn fabrıka men Velıhov temir ken orny. «Aqtóbe temir VS» seriktestigi bul ken oryndaryn iske qosqanda jylyna bir mıllıon tonna temir óndiriledi jáne 700 jańa jumys orny ashylady. Al «Aqtóbe rels-arqalyq zaýyty» JShS aldaǵy besjyldyqta quny 50,4 mıllıard teńge, jyldyq qýattylyǵy 533 myń tonna bolatyn elektr bolat balqytý zaýytyn salady. Sonymen birge, óndiristi óz elektr energııasymen qamtamasyz etý úshin qýattylyǵy 150 MVt bolatyn elektr stansasyn paıdalanýǵa beredi. Bul jobanyń quny – 30 mıllıard teńge.
ÚIID baǵdarlamasy aıasynda «Aqtóbe mys kompanııasy» JShS tústi metall shyǵaratyn ken oryndaryn ıgerýdi keshendi túrde júrgizbek. Burynda Kóktaý jáne Prıorsk ken oryndarynda taý-ken baıytý kombınaty iske qosylǵan bolsa, endi aldaǵy eki-úsh jylda jalpy ınvestısııa kólemi 400 mıllıon AQSh dollaryn quraıtyn «Vesenne-Aralchınskoe» jáne «Qundyzdy», «Lımannoe» ken oryndaryn ıgerý josparlanyp otyr. «Aqtóbe mys kompanııasy» JShS-in Qazaqstan men Reseı seriktestiginiń naqty mysaly deý oryndy. Atalǵan mekeme óndiristi ári qaraı damytý maqsatynda zamanaýı tehnologııalar negizinde mys balqytý zaýytyn salýdy kózdeýde. Bul óz kezeginde jobanyń ekonomıkalyq tıimdiligin arttyrady. Joba iske qosylǵan kezde shıkizat qory artyp, óndiris ornynyń uzaq jyldarǵa arnalǵan josparyn naqtylaı túsedi. Shyǵarylǵan ónim Reseı, Qytaı jáne basqa da elderdiń naryǵyna shyǵarylady. Jalpy, ekinshi besjyldyqta júzege asyrylatyn jobalar óte kóp. Máselen, uzaq jyldardan beri ıgerilmeı turǵan Qarǵaly aýdanyndaǵy nıkel óndirisin qaıta jandandyrý qarastyrylýda. «Qazsınk» JShS Kempirsaı nıkel ken ornynda zaýyt salady. Sondaı-aq, qazirgi tańda «Batys Kalıı» JShS qytaılyq «Sino-Agri Mining Investment Co LTD» kompanııasymen birlese otyryp, Aqtóbe qalasy mańyndaǵy Jılıansk ken ornynda mıneraldy tyńaıtqyshtar óndiretin zaýyt qurylysyn salyp jatyr. Zaýyt iske qosylǵanda jylyna bes mıllıon tonnaǵa deıin ónim shyǵarady. Jalpy, bul bizdiń óńirde hımııalyq klasterdiń damýyna alǵyshart jasaıdy.
Sondaı-aq, «Úı qurylysy kombınaty» JShS «Weckenman» nemis kompanııasynyń tehnologııasy boıynsha, baǵasy 2,2 mıllıard teńge bolatyn qazirgi zamanǵy úı qurylysy kombınatyn salýdy bastady.
Ekonomıkanyń básekege qabiletti bolýy shıkizattyq emes sektordy damyta otyryp, ınnovasııalyq úderisterge bet burýǵa tikeleı baılanysty. Memleket basshysy ustanyp otyrǵan ındýstrııalyq-ınnovasııalyq saıasattyń basty maqsaty básekege qabiletti ulttyq ónerkásipti jáne joǵary tehnologııalar ındýstrııasyn qalyptastyrý, osy baǵytta kásipkerge jaǵdaı jasaý bolyp tabylady. Osyǵan baılanysty Aqtóbe qalasynyń aýmaǵynan ındýstrııalyq aımaq qurý qolǵa alyndy. Oǵan 200 gektar jer bólinip, bul jerge 15 óndiristik nysandy ornalastyrý kózdelýde. Onyń ishinde kólik-logıstıkalyq, hımııa, munaı-gaz, qurylys, kólik salasyn damytýǵa qatysty óndiris oryndary bar. Qazirgi kúni jobanyń tehnıkalyq-ekonomıkalyq negizdemesi ázir tur. Nysannyń qurylysyna respýblıkalyq jáne jergilikti bıýdjetten 8 mıllıard teńge bólinedi. Ústimizdegi jylǵy shilde aıynan bastap, syrtqy ınfraqurylymdy qalyptastyrý jumystary júrgiziledi. Indýstrııalyq aımaqqa otandyq jáne sheteldik ınvestorlar tartylady. Sondaı-aq, Alǵa aýdanynda da ındýstrııalyq aımaq qurý jobasynyń tehnıkalyq-ekonomıkalyq negizdemesi ázirlenip jatyr. Bul aýdannan 100 gektar jer bólinedi. Eger atalǵan jobalar júzege assa, óńirdiń áleýmettik, ekonomıkalyq deńgeıi kóterilip, damı túspek.
Bizdiń oblystyń ekonomıkalyq áleýeti zor, jer asty qazba baılyqtary da mol. Tabıǵı qazba baılyqtarymyzdy tıimdi óńdep, kádege jaratýdyń keshendi sharalary alynýda. Bul baǵytta aldymyzda aýqymdy mindetter tur. О́ńirdegi qolaıly ınvestısııalyq ahýal, iri jobalardyń júzege asyrylý qarqyny dittegen mejeden kórinetinimizge sendiredi. Onyń ústine Memleket basshysynyń kóregen de sarabdal saıasaty men Úkimettiń ekonomıkany damytýǵa baǵyttalǵan ustanymdary ilgeri kúnge degen úmitti jalǵaı túsedi. О́ńirde údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasyn júzege asyrýdyń alǵashqy besjyldyǵyndaǵy sátti qadamdar alda da jalǵasyn tabary sózsiz.
Marat BALMUQANOV,
Aqtóbe oblystyq ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý basqarmasynyń basshysy.
AQTО́BE.