Bul týraly Aqordanyń baspasóz qyzmeti jazdy, dep habarlaıdy Egemen.kz.
Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev óz sózinde máslıhattyń memlekettik bıliktiń óte mańyzdy tarmaǵy ekenin atap ótip, 2022 jyly referendým arqyly Konstıtýsııaǵa mańyzdy ózgerister engizilgenine, sonyń nátıjesinde Parlamenttiń róli aıtarlyqtaı kúsheıgenine, jalpy bılik ınstıtýttarynyń jumysyn jetildirý úshin naqty sharalar qabyldanǵanyna nazar aýdardy.
«Onda jergilikti ókildi bılikke qatysty máseleler de bar. Atap aıtsaq, oblystyq máslıhat saılaýy aralas júıe arqyly ótedi. Al aýdandyq depýtattar tek qana majorıtarlyq tásilmen saılanady. Bul qadam elimizdiń demokratııalyq jolmen damýyna zor serpin berdi dep senimmen aıta alamyz. Aýqymdy reformanyń nátıjesinde saıası báseke jandana tústi. Jańa erejege saı ótken saılaýdan keıin máslıhattarǵa jańa adamdar keldi. Alty saıası partııanyń ókilderi depýtat mandatyna ıe boldy. Qazir máslıhat músheleriniń onnan biri ǵana – partııalyq tizimmen kelgen depýtattar. Qalǵany túgel – bir mandatty okrýgten saılanǵan azamattar. О́zin-ózi usynǵan – 434 adam depýtat atandy. Ashyǵyn aıtsaq, buryn saıası partııalar túrli sanattaǵy azamattarmen jumysqa kóp kóńil bólmeıtin. Zańmen talap etkennen keıin ǵana mán bere bastady. Mysaly, partııalyq tizimde jastarǵa arnaıy kvota bólindi. Bul sheshim olardyń qoǵamdyq-saıası úderiske aralasýyna jol ashyp berdi. Buryn máslıhattaǵy jas azamattardyń úlesi 2 paıyzǵa da jetpeıtin. Qazir zańnamaǵa engizilgen ózgeristerdiń nátıjesinde bul kórsetkish eselep artty deýge bolady. Búgin de ortamyzda kóptegen jas depýtattar otyr. Olar túrli minberden jastarǵa qatysty ózekti máselelerdi batyl kóterip júr. О́kildi bılikte áıelderdiń qatary kóbeıe tústi. Elimizde qyz-kelinshekterdiń bastamalaryna jan-jaqty qoldaý kórsetilýde. Áıelderdiń quqyǵyn qorǵaýǵa basa nazar aýdarylyp jatyr. Osynyń bári reformanyń naqty nátıjesi ekeni sózsiz», dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Prezıdent depýtattardyń ókildi bılik fýnksııasyn halyqtyń senimine saı joǵary deńgeıde atqarýyna qajet birneshe máselege toqtaldy.
Qasym-Jomart Toqaev, eń birinshi kezekte, máslıhat depýtattarynyń biliktilik deńgeıin josparly túrde arttyrý kerek dep sanaıdy.
«Máslıhattar – jergilikti ózin-ózi basqarý júıesindegi negizgi ınstıtýt. Sondyqtan onyń tıimdiligi depýtattardyń kásibıligine tikeleı baılanysty. Bilimine biligi saı depýtattar korpýsyn jasaqtaýǵa, eń aldymen, olardy usynǵan partııalar múddeli bolýy kerek. Búgin máslıhat depýtattarynyń biliktiligin jetildirý týraly usynys aıtyldy. Máslıhat depýtattary qyzmetiniń tıimdiligin arttyrý úshin bul baǵytqa erekshe nazar aýdarý qajet. Buǵan Memlekettik basqarý akademııasyn tartý kerek. Partııalar óz depýtattarynyń biliktiligin jetildirý maqsatynda Akademııamen yntymaqtastyq ornatqan jón dep sanaımyn. Árıne, bul jumysty aımaqtyń erekshelikterin, halyq qalaýlylarynyń kásibı jáne qoǵamdyq-saıası tájirıbesin eskere otyryp uıymdastyrý qajet. Sonymen birge depýtattar halyqpen tikeleı baılanys jasaı bilýge jáne óz jumysy týraly qoǵamdy jan-jaqty habardar etýge tıis. Moıyndaýymyz kerek, bul iste kózge kórinip turǵan kemshilikter kóp», dedi Prezıdent.
Memleket basshysynyń pikirinshe, máslıhattardyń jergilikti ekonomıkalyq saıasatqa yqpalyn arttyra túsý máselesine aıryqsha mán bergen jón.
«Qazir jańa Bıýdjet jáne Salyq kodeksteri ázirlenip jatyr. Onda jergilikti ózin-ózi basqarýǵa qatysty reformanyń erekshelikteri eskerilýge tıis. Úkimet aýyl ákimderiniń bıýdjetin qalyptastyrý jáne ony jumsaý tásilderin qaıta qaraýy kerek. Jergilikti ózin-ózi basqarý júıesiniń qarjylyq derbestigin arttyrý úshin naqty usynystar ázirleýi qajet. Kodeks jobalaryn talqylaýǵa máslıhattar belsene qatysqany jón. Jergilikti bıýdjet qarjysynyń durys ári tıimdi bólinýi óte mańyzdy. Depýtattar bul máselege zor jaýapkershilikpen qaraýǵa tıis», dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Budan bólek, Prezıdent saıası partııalardyń qoǵamdaǵy ózekti máselelerdi sheshýge baǵyttalǵan jobalary men bastamalaryna toqtalyp, kóktemgi alapat sý tasqyny kezinde bekem birliktiń úlgisin kórsetken partııalardyń, ózin-ózi usynǵan depýtattardyń azamattyq belsendiligine oń baǵa berdi.
«Partııalardyń jalpyulttyq mindetterdi sheshý isine jumyla kirisetini qýantady. Toǵyz myńnan astam otbasy sý basqan úılerin jóndeýge jáne qalpyna keltirýge tólem aldy, alty myńǵa jýyq otbasyna baspana satyp alýǵa qarjy bólindi. Qysqa merzim ishinde 2,5 myńnan astam jańa úı salyndy. Josparlanǵan 2680 úıdiń 2620-sy paıdalanýǵa berildi. Munyń barlyǵy – memlekettiń, bıznestiń jáne qoǵamnyń birlese atqaryp jatqan jumysynyń nátıjesi. Men saıası partııalar, máslıhattar men qoǵamdyq uıymdar dál osyndaı myzǵymas birlikte jumys isteýi kerek dep sanaımyn. Túptep kelgende, aldymyzda turǵan maqsat – ortaq. Bul – elimizdi órkendetý jáne halyqtyń turmys sapasyn jaqsartý», dedi Prezıdent.
Sonymen qatar Memleket basshysy aýyl, aýdan jáne oblystyq mańyzy bar qala ákimderin tikeleı saılaý júıesi elimizde jańa saıası ahýaldyń qalyptasýyna jol ashqanyn atap ótti.
«Jergilikti atqarýshy bılikke jańa býyn ókilderi kóptep kele bastady. Kásipkerlerdiń, qoǵamdaǵy belsendi azamattardyń, jastardyń arasynan shyqqan ákimder az emes. Qazir olar el basqarý isin úırenip, tájirıbe jınap jatyr. Jedel sheshim qabyldap, jumysty der kezinde uıymdastyrýǵa beıimdelip keledi. Bul qysta jylý-energetıka salasynda kúrdeli jaǵdaı bolǵan kezde anyq baıqaldy. Kóktemdegi tasqyn da kimniń qolynan is keletinin naqty kórsetti. Sharýaǵa shıraq ári elge janashyr azamattardyń ákim bolǵany durys. Olarǵa jan-jaqty qoldaý kórsetý kerek. Ásirese, máslıhat depýtattary men ákimderdiń birlese jumys istegeni jón. О́ıtkeni olardy memlekettiń jergilikti jerdegi qos tiregi deýge bolady», dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Prezıdent birneshe kúnnen keıin ótetin jalpyulttyq referendýmnyń mańyzyna toqtalyp, oǵan «Halyq únine qulaq asatyn memleket» tujyrymdamasynyń jarqyn kórinisi dep baǵa berdi.
«AES qurylysyna qatysty óz ustanymymdy buǵan deıin birneshe ret aıttym. Álemdegi progresten shet qalmaý úshin biz básekelestikte óz artyqshylyqtarymyzdy paıdalanýymyz kerek. Azamattar qoldap daýys berse, bul Táýelsiz Qazaqstannyń búkil tarıhyndaǵy eń iri jobaǵa aınalady. Atom elektr stansııasyn salý – uzaqmerzimdi joba. Biraq bul bastama elimizdiń ornyqty damýyn onjyldyqtarǵa ilgeriletedi, sondaı-aq ınjenerler shoǵyry men ártúrli beıindegi mamandar legin daıarlaýǵa jaǵdaı jasaıdy. Demek onyń paıdasyn qazirgi jastarymyz ben bolashaq urpaq kóredi», dedi Prezıdent.
Memleket basshysy sózin qorytyndylaı kele, demokratııa úzdiksiz júretin úderis ekenine aıryqsha nazar aýdardy. Prezıdenttiń pikirinshe, álemdegi kez kelgen tabysty demokratııalyq qoǵam aınalasyna beı-jaı qaramaıtyn azamattardyń arqasynda ǵana damıdy, ómirsheń bolady.
Bul rette Qasym-Jomart Toqaev keler urpaqqa qajetti jaǵdaı jasaý ortaq paryzymyz ekenine nazar aýdaryp, balalardyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý, quqyqtaryn qorǵaý, olardyń jan-jaqty damytý memlekettik saıasattyń eń basty basymdyǵy bolyp qala beretinin jetkizdi.
Sonymen qatar Prezıdent baqytty balalyqtyń negizi otbasy ınstıtýty ekenine toqtalyp, ata-analardy tárbıe máselesine salǵyrt qaramaýǵa shaqyrdy. Ásirese, urpaqtyń sıfrlyq dúnıelerge táýeldi bolýy men vırtýaldy álemge shekten tys qumartýy naǵyz dertke aınalyp bara jatqanyna alańdaýshylyq bildirip, kerisinshe, olarǵa el ishindegi shynaıy qaharmandardy nasıhattaý qajet ekenin aıtty.
«Mysaly, jaqynda ótken Dúnıejúzilik olımpıadadaǵy shahmatshy qyzdarymyzdyń jarqyn jeńisi úlgi etýge turarlyq. Bizdiń oqýshylar matematıkadan, fızıkadan jáne basqa da pánderden ótken olımpıadalarda joǵary nátıjege qol jetkizip júr. Osyndaı talantty balalardy qoldap, olardyń ustazdaryn yntalandyrý kerek. Taıaýda akademık Asqar Jumadildaev osy týrasynda: «Bizdiń sportshylar Olımpıadaǵa baryp, qarsylastaryn tópelep uryp, tanaýyn buzyp keledi. Keıin olardy áýejaıda qaraqurym halyq qarsy alyp quttyqtaıdy, tipti páter men kólik syılap jatady. Al matematıka, fızıka, hımııa pánderinen ótken halyqaralyq olımpıadalarda birinshi oryn alǵan balalarymyzǵa mundaı qurmet kórsetilmeıdi» dep oryndy pikir bildirdi», dedi Prezıdent.
Sonymen qatar Memleket basshysy qoǵamda tazalyq mádenıetin qalyptastyrýdyń, Zań men Tártip ústemdigin ornatýdyń mańyzdylyǵy jóninde pikir bildirdi.
Jıynda Qazaqstan Respýblıkasy Parlament Májilisiniń tóraǵasy Erlan Qoshanov, Májilis depýtattary Iýlııa Kýchınskaıa, Rınat Zaıytov, «Qazatomprom» UAK» AQ ıadrolyq otyn sıkli jónindegi basqarýshy dırektory Áset Mahambetov, Atyraý oblystyq máslıhatynyń depýtaty, «Jylyoımunaıgaz» munaı-gaz óndirý basqarmasy bastyǵynyń orynbasary Syrymbek Sársembaev, Qaraǵandy oblystyq maslıhatynyń depýtaty, kenshilerdiń «Qorǵaý» kásipodaǵynyń tóraǵasy Evgenıı Býslaev sóz sóıledi.