Osylaı dep shyr-pyr kúı keshken shalǵaıdaǵy mektep dırektory kóp. Áreketi bolǵanymen, qareketi joq. Aýylǵa qaıyrylatyn qaıraty bar jas muǵalimder, ókinishke qaraı, qalany qıyp ketkisi kelmeıdi. Al aýyl balalarynyń bilim sapasyna kim alańdaıdy, kim bas qatyrady?
El Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev Ulttyq keńestiń úshinshi otyrysynda bilim salasynda qordalanyp qalǵan máselelerdi saralaı kele, aýyl mektepterin qala mektepterimen teńestirý qajettigin aıtqan bolatyn. Shynynda da, bul – shalǵaı aýyldaǵylardyń shymbaıyna batatyn dúnıe.
Sonymen, Qaraǵandy oblysynda jalpy bilim beretin 402 mektep bar. Onyń 231-i aýylda. 172 425 oqýshynyń 40 753-i aýyl mektebinde bilim alyp otyr. Alys-jaqyn aýylda 160 shaǵyn mektep bolsa, onda baǵamdaı berińiz, muǵalim jetispeýshiligi qansha mektepte baryn… Máselen, Temirtaý qalasynan asa qashyqta emes Krasnonıvskaıa aýylyndaǵy mektepte 40 bala bilim alady. Jańa oqý jyly bastalǵanymen, bastaýysh synyp muǵaliminde 11 saǵat, orys tilinde 12 saǵat, qazaq tilinde 4 saǵat bar. Munymen qosa, fızıka, ınformatıka páninen sabaq beretin muǵalim joq. Biraq amaldaýǵa týra keledi. Kórshi aýyldyń muǵalimderi qatynap isteıdi. Máselen, fızıka pániniń muǵalimi aptasyna bir márte kelip, kúni boıy sabaǵyn berip ketedi. Sabaq kestesiniń retin osylaı qurýǵa májbúr.
«Eshkimge kiná arta almaımyz. 4-5 saǵatqa qaı muǵalim keledi? Biraq sonda da «enbek.kz» elektrondy portalyna bos jumys ornyn júkteımiz. Aýdandyq bilim bólimi de túıindeme joldap otyrady. Qatynap sabaq berýge eshkim nıetti emes. «Dıplommen – aýylǵa!» baǵdarlamasy boıynsha jas maman esigimizdi múldem ashpaǵan. Jabylyp qalar degen qorqynyshymyz da joq emes. Jylda bir synyp kemip otyrady. Mysaly, bıyl 6-synyp joq. Informatıka muǵalimi Qyzyljar aýylynan jumasyna bir márte keledi. Dene shynyqtyrý pániniń muǵalimi jumasyna eki ret kelip, 7 saǵat ótkizedi. Matematıka pániniń muǵalimi de aptasyna úsh márte kelip, sabaǵyn beredi. Ol muǵalimimiz zeınette. Jibermeı otyrmyz. Qoldan keler sharýamyz osy bolyp tur, ókinishke qaraı, deıdi mektep dırektory Aǵzııa Jumabekqyzy.
Onymen qosa hımııa, bıologııa, fızıka kabınetterinde zerthana joq. Sol sebepti attestasııadan ótpeı qalǵan. «Basqa mektepterge qarastyrylsa, eski bolsa da solardan kerek-jaraq alar edik. Mektebimizdegi oqýshylar zerthana jumysyn kózben kórip, qolmen ustaýshy edi», deıdi dırektor.
Mektep basshysy Temirtaýdan aýyldaryna qatynaıtyn avtobýs kestesin ońtaılandyryp berse deıdi. Múmkin sonda qaladaǵy muǵalimder emin-erkin qatynap, balalar sapaly bilim alar edi.
Buqar jyraý aýdany, Yntymaq aýylyndaǵy orta mektepke hımııa pániniń muǵalimi kerek. Munda 43 bala bilim alatyndyqtan, 3 saǵatqa ǵana qajet. Qazir matematıka pániniń muǵalimi berip jatyr.
«Amalymyzdyń joqtyǵynan hımııadan matematıka pániniń muǵalimi berip otyr. Kórshi aýyldan bir muǵalim qatynap, isteımin degen. Áli habar joq. Mektebimizde buryn-sońdy ashana bolmaǵan. Úsh jyldaı boldy, bul másele ońtaıly sheshimin tapty. Mektebimiz qulaı jazdap, «Yntymaq» sharýa qojalyǵy tóbeni shatyrlap bergen. Endi sport zalymyz kúrdeli jóndeýdi qajet etedi», deıdi mektep dırektory Baqyt Amandyqqyzy.
Aqtoǵaı aýdanyndaǵy shalǵaı mektepterge hımııa, bıologııa, geografııa sekildi pándik muǵalimder jetispeıdi. Qaıta daıarlaý kýrstary arqyly aýyl muǵalimderin oqytyp, sol kisilerge júktep, amaldap otyrǵan kórinedi.
«Toǵyz jyldyq mektepte saǵat sany az bolǵandyqtan, muǵalim de tapshy. 4 saǵatqa bola eshkim kelmeıdi aýylǵa. Jaratylystaný-matematıka baǵytynda muǵalimderdiń saǵaty az. Bul – aýdanymyzdaǵy shalǵaıda jatqan barlyq aýylda bar másele. Zań boıynsha konkýrs jarııalaımyz. 5 saǵatqa 30-40 myń teńge tólenedi deıik, bul úshin eshkim kelmeıdi. Mundaıda «Dıplommen – aýylǵa!» baǵdarlamasynyń kómegi bar. Eń tómengi paıyzben úı alý múmkindigi beriledi. Bıyl jańa oqý jylynda Shashýbaı, Tasaral sekildi úlken aýyldarǵa 25 jas maman keldi. Zeınetke shyqqan muǵalimderdiń ornyna qabyldadyq. О́tpeı jatqan sabaq joq. Basqa muǵalimder arqyly bilim berip jatyrmyz», deıdi Aqtoǵaı aýdany bilim bóliminiń basshysy Aıdos Qýanyshbaev.
Bıyl Aqtoǵaı aýdanynda bala sany jetispeýshiliginen Qaraqoı, Nurken aýyly men Qaratal eldi mekenindegi mektep jabyldy.
Osylaısha, shalǵaıdaǵy aýyl mektebinde amalsyzdan zeınet jasyndaǵy ustazdar men basqa pánniń muǵalimderi sabaq berip otyr. «Dıplommen – aýylǵa!» baǵdarlamasynan, ókinishke qaraı, qaıyr shamaly. Baǵdarlama ıgiligin kóremin degen jas pedagogterdiń shalǵaıdaǵy shaǵyn aýylǵa at basyn burýy sırek, tipti joq deýge de bolady. Onyń basty sebebin aınalyp kelip taǵy mekteptegi saǵat sanynyń azdyǵyna telımiz. О́ıtkeni jas maman jarytymsyz jalaqyǵa jumys istegisi joq.
«Aýyl mektepterin damytý maqsatynda mektep tájirıbesin jetildirý, materıaldyq-tehnıkalyq bazasyn nyǵaıtý jáne muǵalimderdiń shyǵarmashylyq áleýetin arttyrý arqyly «Aýyl mektebi» jobasy júzege asyrylyp otyr. Sapaly bilimge qoljetimdilikti qamtamasyz etý maqsatynda 128 magnıttik mektepti biriktiretin 32 negizgi mektep quryldy. Jaqyn mańdaǵy bilim berý resýrstary qysqamerzimdi sessııalyq sabaqtar men oqýshylardy aralyq ári qorytyndy attestattaý úshin biriktirilgen. Aýyl mektepterine ádistemelik, praktıkalyq kómek kórsetý, ǵylymı-ádistemelik jáne praktıkalyq baǵyttaǵy jumystardy sapaly uıymdastyrý, aýyl mektepteriniń kásibı biliktiligin arttyrý maqsatynda oblystaǵy aýyl mektepteri oblystyq mamandandyrylǵan mektep-ınternattaryna bekitilgen», deıdi oblystyq bilim basqarmasynyń basshysy Gúlbaqyt Júnisova.
Bilim salasyndaǵy máselelerdi máslıhat minberinde salmaqty kóterip júrgen depýtat Abaı Qalyqov qala men aýyl mektebindegi bilim sapasy jer men kókteı deıdi.
«Ashyǵyn aıtqanda, aýyl mektebiniń jaǵdaıyn túzemeı, bilim kóshi ońalmaıdy. Bir ǵana mysal, lıngafondy jáne mýltımedııalyq kabınet, ınteraktıvti taqta qala mektebinde qarapaıym oqý quralyna aınalǵan. Shalǵaı aýyldarda mundaı júıedegi pándik kabınetti kóp kezdestirmeısiz. Bul da balanyń tereń bilim alýyna kedergi. Sol sebepti, qala mektepteri men aýyl mektepteri arasyndaǵy bilim sapasynyń deńgeıi jer men kókteı. Salystyrýǵa múldem kelmeıdi. Aýyldaǵy bilim sapasyn arttyrýǵa birneshe joba jasalyp, baǵdarlamalar qabyldandy. Sapaly kadr tapshylyǵy men mekteptiń materıaldyq bazasynyń álsizdiginen bul másele áli kúnge deıin sheshilmeı tur. Aýylǵa bilimdi, kreatıvti maman barmaıynsha bilim sapasy kóterilmeıtini anyq. Osy jóninde Prezıdent Q.Toqaev alshaqtyqty azaıtý úshin aýyldaǵy shaǵyn jınaqtalǵan mektepterdi bilikti oqytýshylar quramymen qamtamasyz etý kerek ekenin atap ótken edi. Úkimet deńgeıinde sheshiletin úlken másele bul. Shaǵyn mektepti joısaq, aýyldy joıamyz», deıdi oblystyq máslıhat depýtaty Abaı Qobylandyuly.
Shalǵaıda jatqan aýyl mektepteriniń ahýaly asa máz emes. Osyndaı áljýaz kúı keshse de oqý oshaqtary bir-bir aýyldy aman alyp qalyp otyr. Al shaǵyn mekteptiń sharýasy tynsa, aýyl tozady. Aýyl tozsa, ári qaraıǵy sharýa bárimizge belgili…
Sapaly bilimnen qaǵylatyndaı aýyl balalarynyń kinási qaısy? Sony oılaýymyz kerek...
Qaraǵandy oblysy