Saılaý-2015: eldik jeńisiniń hronıkasy

Ústimizdegi jylǵy 26 sáýir kúni ótip, búkil Qazaqstan halqynyń ortaq jeńisi men jetistigi retinde baǵalanyp otyrǵan Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń saılaýy 29 sáýir kúni kerýen kergen Memleket basshysyn ulyqtaý rásimimen birge óziniń tolyq máresine jetti. Ol aqpannyń 14-i kúni alǵash ret Qazaqstan halqy Assambleıasy Keńesiniń otyrysynda kezekten tys prezıdenttik saılaý ótkizý týraly usynys kóterilgen ýaqyttan bergi qysqa aralyqta bizdiń elimizdiń eldigi men erteńge qol sozǵan mindet-mejeleriniń órisi men óresin tanyta alatyn aıtýly joldardyń jondarymen júrip ótti. Bul aralyq bizdiń barsha ulttar men ulystarynyń birligi jarasqan jasampaz elimizdiń Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń sara da sarabdal saıasatynyń arqasynda durys baǵytpen júrip kele jatqanyn taǵy bir márte aıqyn aıǵaqtap berdi. Al osy kúnderdegi oqıǵalardyń tizbegi bylaısha sóıleıdi. 14 aqpan Astanadaǵy Beıbitshilik jáne ke­li­sim saraıynda Qazaqstan halqy Assambleıasy Keńesiniń otyrysy boldy. Keńes jumysyna Parlament depýtattary, respýblıkalyq etnomáde­nı birlestikterdiń, úkimettik emes uıym­dardyń jetekshileri, Qazaqstan halqy Assambleıasy Ǵylymı-sarap­tamalyq keńesiniń músheleri, buqaralyq aqparat quraldarynyń ókilderi qatysty. Otyrysta Assambleıa Tóraǵasynyń orynbasary Anatolıı Bashmakov sóz alyp, Assambleıa atynan 2015 jyly kezekten tys Qazaqstan Respýb­lıkasy Prezıdentiniń saılaýyn ótkizý jóninde bastama engizdi. Ol bul usy­nysty Keńes músheleriniń biraýyzdan qoldap otyrǵanyn aıtý arqyly jetkizdi. Jıynda Qazaqstan halqy Assam­bleıasynyń músheleri Qazaqstan Respýb­lıkasy Parlamenti Májilisindegi Assam­bleıanyń depýtattyq tobyna, saıa­sı partııalarǵa, memlekettik emes uıym­darǵa jáne búkil Qazaqstan halqyna kezekten tys Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń saılaýyn ótkizýge bas­tama kóterý týraly Úndeý qabyldady. Bastama kóterýshiler muny álemde qazirgi tańda qalyptasyp otyrǵan ekonomıkalyq daǵdaryspen jáne kúrdeli halyqaralyq jaǵdaımen baılanystyra otyryp alǵa tartty. «Jahandyq syn-qaterler kezeńinde elimizdiń Prezıdenti Nursultan Nazar­baevqa Qazaqstandy daǵdarystan alyp shyǵýyna múmkindik beretin jańa senim mandaty berilýi qajet, – delingen odan ári. – Álemde turaqsyzdyq oryn alǵan jańa ári kúrdeli kezeńde elimiz strategııalyq baǵytynan aınymaı, Qazaq­standy jańǵyrtý jáne dúnıejúziniń ozyq  30 eliniń qataryna enýi úshin Elbasy N.Á.Nazarbaevqa senim bildirý qajet». Keńes músheleri atap ótkendeı, álem­dik ekonomıkalyq daǵdarys kezinde bizdiń elimizde kezekten tys saılaý ótkizý «Nurly Jol – bolashaqqa bas­tar jol» baǵdarlamasyn tıimdi júzege asyrýǵa, «Qazaqstan-2050» Strate­gııa­synda kórsetilgen elimizdi damytýǵa baǵyttalǵan baǵdarlamalardy damytýǵa múmkindik beredi. 19 aqpan Parlament Senatynyń jalpy otyrysynda palata depýtattary Qazaqstan halqy Assambleıasy Keńesiniń kezekten tys prezıdenttik saılaý ótkizý týraly usynysyn qarap, Prezıdent Nursultan Nazarbaevqa Úndeý joldady. «Qurmetti Nursultan Ábishuly! Parlament Senaty Qazaqstan halqy Assambleıasy keńesiniń kezekten tys Prezıdent saılaýyn ótkizý týraly bastamasyn tolyǵymen qoldaıdy, – dedi palata atynan Úndeýdi oqyǵan Senat Tóraǵasy Qasym-Jomart Toqaev. – Ýaqyttyń ózi talap etip otyrǵan bas­tama barsha halyqtyń qyzý qoldaýyna ıe boldy, qazaqstandyq qoǵamda oń pikirler qalyptastyrdy». «Halyqaralyq shıelenistiń artyp otyrǵan jaǵdaıynda jahandyq ekonomıkada daǵdarys quby­lystary kúsheıe túsken ýaqytta ishki saıa­sı turaqtylyqty qamtamasyz etý, Siz aıqyndaǵan álem­niń ozyq 30  eliniń qataryna enýdi maqsat etetin «Qazaqstan-2050» uzaq merzimdi Strategııasyn, Máńgilik El tujy­rymdamasyn, «Nurly Jol» baǵdar­la­masyn júzege asyrýǵa jaǵym­dy ahýal qalyptastyrý qajet, – dedi ol sosyn. – Sizdiń dana ári kúshti kóshbas­shylyǵyńyzben Qazaqstan óziniń damýy men qalyptasýyna qatysty bar­lyq qıynshylyqtardy laıyqty eń­serdi. Táýelsizdik jyldary Sizdiń saıa­satyńyzdyń nátıjesinde naryqtyq ekonomıkasy damyǵan, halyqaralyq qaýymdastyq aldynda bedeldi, qýatty memleket qalyptasty. Sondyqtan da, qazaqstandyqtar barlyq jetistikterdi Sizdiń atyńyzben baılanystyrady». 25 aqpan Prezıdent Nursultan Nazarbaev elimizde kezekten tys Prezıdent saılaýyn ótkizý máselesine qatysty úndeý jarııa­lady. Ol Memleket basshysy el ishinde bıyl kezekten tys prezıdenttik saılaý  ótkizý máselesiniń qyzý tal­qylanyp jatqanyna toqtala kelip, ózine elimizdiń túkpir-túkpirinen osy mazmunda kúnine júzdegen hattardyń kelip túsetinin jetkizdi. «Bul kúnderi meniń atyma kásip­oryndardyń eńbek ujymdarynan, ardagerlerden, stýdentterden, jasy jáne kásibi ártúrli adamdardan kóptegen hattar men jedelhattar túsip jatyr. Munyń ózi bizdiń azamattarymyzdyń óse túsken saıası belsendiligi men olardyń el taǵdyryna shynaıy qamqorlyǵyn bildiredi. Barlyqtaryńyzǵa osy úshin zor rahmet», – dep málimdedi Nursultan Nazarbaev óziniń Úndeýinde. Al bizdiń azamattarymyz úshin búgin ne nárse asa mańyzdy? Birinshiden, Elbasyna joldanǵan barlyq úndeýlerde eshqandaı ishki kıkiljińder men syrtqy janjaldar bizdiń elimizge kesirin tıgizbesin degen búkilhalyqtyq alańdaýshylyq baıqalady. Adamdar bul úshin turaqtylyq pen qoǵamymyzdyń birligin nyǵaıtý qajet ekenin túsinedi. Ekinshiden, álemdik ekonomıkalyq daǵdarys beleń ala túsken kezeńde halyqqa erteńgi kúnine degen senimdilik kerek. Bul, eń aldymen, jumys oryndarymen qamtamasyz etý, áleýmettik tólemderdiń, jalaqynyń, stıpendııalardyń turaqtylyǵy. Úshin­shiden, jahandyq geosaıası qarama-qaıshylyqtar ýshyǵa túsken jaǵdaıda, bizdiń azamattarymyzdy ulttyq qaýip­sizdikti qamtamasyz etý máselesi alań­datady. Sondyqtan qazaqstandyqtar teńdestirilgen ishki jáne syrtqy saıasattyń ári qaraı jalǵastyrylǵanyn qalaıdy. «Meniń Memleket basshysy laýa­zymyndaǵy konstıtýsııalyq ókilet­tiligimniń merzimi 2016 jyly aıaqtalady, – dep osy oıdy jalǵaı túsedi Elbasy. – Osyǵan baılanysty eki usynys aıtylýda. Birinshi – kezekten tys el Prezıdentiniń saılaýyn ótkizý. Ekinshi – Memleket basshysynyń ókilettiligin uzartý týraly referendým ótkizý. Eki usynysty da júzege asyrýǵa bolady. Kóńilge qonymdysy, Konstıtýsııa talaptaryna jaýap beretini saılaý ótkizý bolyp tabylady. Sondyqtan halyqtyń múddesine oraı, onyń ótinishin, jalpyǵa ortaq erik-jigerin esepke ala otyryp, Negizgi Zańdy buljytpaı saqtaý úshin men Konstıtýsııanyń 41-babynyń 3.1 tarmaǵyna sáıkes sheshim qabyldap, 2015 jyldyń 26 sáýirinde kezekten tys prezıdenttik saılaý belgileý týraly Jarlyqqa qol qoıdym». 11 naýryz Osy kúni Astanadaǵy Táýelsizdik saraıynda «Nur Otan» partııasynyń kezekti XVI sezi bolyp ótti. Onda Memleket basshysy, partııa kóshbasshysy Nursultan Nazarbaev kezekten tys prezıdenttik saılaýǵa qatysatynyn málimdedi. Prezıdent alǵa qoıǵan belgili bir maqsatyń joq bolsa, saılaýǵa qatysýdyń qajeti joq ekenin atap ótti. Prezıdenttikke kandıdat retinde Nursul­tan Nazarbaev Lıngvıstıkalyq komıssııaǵa memlekettik til boıyn­sha emtıhan tapsyrdy. Komıssııa múshe­leriniń baıandaýlarynsha, ol jazba jumysy barysynda birde-bir qate jibermegen. Komıssııa tóraǵasy Myrzataı Jol­dasbekov: «Jazba jumysy Nursultan Nazarbaev ózi tańdaǵan konvert boıynsha «Bizdiń kúshimiz – birlikte» degen taqyrypta boldy. Bul kisi Prezıdent bolǵaly beri memleketimizdiń týyn tuǵyrly etip, eldiń yntymaǵyn kóterip kele jatqan adam. Sol yntymaq-birliktiń arqasynda Qazaqstan 23 jyldyń ishinde osyndaı dárejege jetti. Osynyń bárin eki paraq qaǵazǵa óte keń, aýqymdy, syıymdy etip, taqyrypty óte ádemi asha bildi. Qate joq. Kandıdat osyndaı bolý kerek dep oılaımyn», – dedi. 13 naýryz Bul kúni Qazaqstan Respýblıkasy prezıdenttigine kandıdat – is basyndaǵy Prezıdent Nursultan Nazarbaevtyń saılaýaldy shtaby quryldy. Oǵan bes partııa kirdi. Al shtab jumysyn basqarý Memleket basshysynyń burynǵy keńesshisi Muhtar Qul-Muhammedke tapsyryldy. 30 naýryz Prezıdenttikke kandıdat Nursultan Nazarbaevtyń saılaýaldy baǵdarlamasy «Barshaǵa birdeı osy zamanǵy memleket: bes ınstıtýttyq reforma» dep ataldy. Onda Elbasy óziniń 5 tarmaqtan turatyn jumys josparyn usyndy. Baǵdarlamanyń «Qazaqstandyq uly jol» dep atalatyn birinshi taraýynda elimizdiń táýelsizdik jyldarynda júrip ótken joldaryna qysqasha sholý jasalyp, qol jetkizilgen jetistikterdiń jaıy tarqatylyp aıtylady. Al «Dáýirdiń syn-qaterleri» degen ataý alǵan kelesi taraý arqyly qazirgi álemniń jaı-kúıi, Qazaqstannyń ondaǵy alatyn orny saraptalyp kórsetiledi. Qazir Qazaqstan ekonomıka salasynda taǵy da senimdi jaýap qaıtara aldy. «Nurly Jol» Jańa Ekonomıkalyq Saıa­saty der kezinde ázirlenip otyr. Ol, birinshiden, ınfraqurylymdyq damýdyń memlekettik baǵdarlamasy sheńberinde álemdik daǵdarysqa qarsy turý sharalarynan, ekinshiden, ekinshi besjyldyq sheńberinde ındýstrııalandyrý baǵytyn jalǵastyrýdan quralady. Baǵdarlamanyń «Bes ınstıtýttyq reforma» dep atalatyn taraýy búgingi Qazaqstannyń aldynda turǵan basty mindetteri atap kórsetiledi. Elbasy osy bes reformany «Barshaǵa birdeı osy zamanǵy memleket», «Zańnyń ústemdigi», «Ornyqty ekonomıka», «Bolashaǵy birtutas ult» jáne «Ashyq jáne halyqqa esep berýshi memleket» dep atalatyn tarmaqtar boıynsha jiktep beredi. Jáne bulardy kezeń-kezeńimen iske qosý kerek ekenine qazyq baılaıdy. 23 sáýir Astanadaǵy Beıbitshilik jáne kelisim saraıynda Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti, Qazaqstan halqy Assam­bleıasynyń Tóraǵasy Nursultan Nazar­baevtyń qatysýymen «Máńgilik El: bir el – bir taǵdyr» taqyrybynda Qazaqstan halqy Assambleıasynyń 20 jyldyq mereıtoıyna arnalǵan HHII sessııasy bolyp ótti. Mereıtoı jylynda bolǵan sessııa­nyń jumysyna 1500-den astam adam qatysyp otyrdy. Olardyń arasynda elimizdiń barlyq óńirlerinen kelgen Assambleıa músheleri men ardagerleri, respýblıkalyq jáne óńirlik etno­mádenı birlestikterdiń tóraǵalary, Parlament depýtattary, memlekettik ortalyq atqarý organdarynyń, saıası partııalardyń, dinı birlestikterdiń, ÚEU men JOO-lardyń basshylary, sheteldik dıplomatııalyq mıssııalar men shyǵarmashyl zııaly qaýym ókilderi boldy. Halyqtyń kóńil kúıi kóterińki, kóńil-hoshy erekshe ekendigi úlken zaldyń barlyq buryshynan kórinip turdy. «Qazaqstan halqy Assambleıasynyń 20 jyldyǵymen barshańyzdy shyn júrekten quttyqtaımyn, – dep bastady sózin Elbasy Nursultan Nazarbaev. – Biz bıylǵy jyldy Qazaqstan halqy Assambleıasy jyly dep jarııaladyq. Bul – Assambleıanyń mereıin asyrý arqyly nyǵaıa túsetin El birligi jyly. Tarıhı jylda biz Qazaqstan halqynyń myzǵymas birligi men Uly Otanǵa máńgilik súıispenshiligin ulyqtaı túsemiz». Sessııa jumysynyń qorytyndysy boıynsha Qazaqstan halqyna Úndeý qabyldandy. Onda QHA HHII sessııasy Memleket basshysynyń «Máńgilik El» ıdeıasy, «Nurly Jol» Jańa Ekono­mıkalyq Saıasaty sııaqty kórnekti bas­tamalaryn tolyǵymen qoldaıtyndyǵy aıtyldy. Sondaı-aq, qazaqstandyq birtektilikti odan ári nyǵaıtyp, tilderdiń úshtuǵyrlylyǵyn damytyp, orta tapqa negizdelgen «Bolashaǵy birtutas ult» qana tabysty memlekettiń senimdi irgetasy bolatyny atap ótildi. 24 sáýir Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev Konstıtýsııa kepili retinde jalpyǵa ortaq saılaý quqyǵyn júzege asyrý týraly Qazaqstan azamattaryna Úndeý jarııalady. Búkilhalyqtyq saılaý – bizdiń Konstıtýsııamyzda, arnaıy zańymyzda kórinis tapqan asa mańyzdy saıası is-shara. Saılaý arqyly azamattarymyz, birinshiden, óziniń konstıtýsııalyq quqyǵyn júzege asyrady, ekinshiden, el basqarý isine tikeleı qatysady. Árbir azamat ózine unaıtyn, saıasatyn túsinetin, halyqty alǵa bastaı alady dep senetin kandıdatqa daýys beredi. Bul – álemdik qaýymdastyq ókil­deriniń nazaryn aýdaratyn el ómi­rindegi eleýli oqıǵa. Saılaýdy baıqaý úshin elimizge 1 myńnan astam baıqaýshy, 200-ge jýyq sheteldik aqparat quraldarynyń ókilderi keledi. Olardyń aldynda biz yntymaǵymyzdy kórsetýimiz kerek. Halyq neǵurlym belsene qatysatyn bolsa, soǵurlym elimizdiń birligi nyǵaıady, bolashaqqa degen senimi bekı túsedi. «Barshańyzdy saılaýǵa qatysyp, daý­ys berýge shaqyramyn», – dep atap ótti Elbasy. 26 sáýir Qazaqstannyń is basyndaǵy Prezı­denti, «Nur Otan» partııasynyń Tór­aǵasy Nursultan Nazarbaev Qazaqstan prezıdentiniń kezekten tys saılaýynda aıtarlyqtaı basymdyqpen jeńiske jetkeni aldyn ala belgili boldy. «Buǵan saılaý ýchaskelerinde júr­gizilgen saýaldama barysy aıǵaq bolyp otyr», – delingen habarlamada. «Demokratııa ınstıtýty» ǵylymı-zertteý assosıasııasy» qoǵam­dyq birles­tigi júrgizgen exit-poll nátıjeleri boıyn­sha, Nursultan Nazar­baev úshin saılaý ýchaskelerine kelgen saılaýshylardyń 97,5 paıyzy daýys bergen. Saılaýdaǵy ekinshi kandıdat – Qazaq­­stan halyqtyq kommýnıstik partııa­synyń ókili Turǵyn Syzdyqov 1,87 paıyz daýys alǵan. Úshinshi kandıdat – ózin ózi usy­nýshy, Qazaqstan Kásipodaǵy federasııasynyń tóraǵasy Ábilǵazy Qusaıynov úshin elektorattyń 0,63 paıyzy óz daýystaryn bergen. exit-poll osyndaı nátıjeler kórsetti. Qazaqstan Prezıdenti saılaýyn 37 elden 200-den astam sheteldik jýrnalıs­ter jazyp kórsetti. 27 sáýir Bas prokýratýra saılaý týraly qo­­rytyndy málimdeme jarııalady. Onda saılaý naýqanynda saılaý pro­sesiniń barlyq qatysýshylarynyń zań­nama talaptaryn jáne azamattardyń konstıtýsııalyq quqyqtaryn múl­tiksiz saqtaý máseleleri prokýratýra organdary úshin jumystyń basty basymdylyǵy bolǵany atap kórsetildi. Júrgizilgen qadaǵalaý is-sharalary kezinde saılaý komıssııalary nemese memlekettik organdar tarapynan qandaı da bir buzýshylyqtar anyqtalǵan joq. Saılaý naýqanynda prokýratýra organdaryna saılaýmen baılanysty nebári 4 ótinish tústi, olardyń 3-ýi zańnamany buzý faktileri týraly aqparat nemese shaǵymdardy qamtymaǵan. «Saılaý kúni qandaı da bir eleýli buzýshylyqtarsyz, tynysh jaǵdaıda ótkenin atap ótemiz. Daýys berý kúni qarsańyndaǵy kezeńde tek qana saılaý aldyndaǵy úgitti ótkizý, sondaı-aq, qoǵamdyq pikirge suraý salý nátıjelerin jarııalaý sharttarynyń jekelegen buzýshylyqtary tirkelgen, olar boıyn­sha aldyn alý sıpatyndaǵy sharalar qoldanyldy», – delingen málimdemede. Al Ortalyq saılaý komı­ssııa­synyń otyrysynda Qazaqstan Prezıdenti saılaýynda Nursultan Nazarbaevtyń jeńimpaz atanǵany resmı túrde jarııalandy. Saı­laý­shylardyń 97,75 paıyzy Nazarbaevtyń kandıdatýrasyn jaqtap daýys bergen. «Saılaýda barlyq daýys berýshilerdiń 95,21 paıyzy óz tańdaýyn jasady. Olar­dyń daýystary tómendegideı bólindi: Ábilǵazy Qusaıynovqa – 57 718 nemese 0,64%, Nursultan Nazarbaevqa – 8 833 250 nemese 97,75%, Turǵyn Syzdy­qovqa – 145 765 nemese 1,61% saılaýshy daýys bergen. Oblystardan jáne Almaty men Astana qalalarynan alynǵan nátıjeler negizinde Ortalyq saılaý komıssııasy Nursultan Ábishuly Nazarbaev Qazaqstan Prezıdenti bolyp sanalsyn dep qaýly etedi», – dedi Ortalyq saılaý komıssııasynyń tóraǵasy Qýandyq Turǵanqulov. 29 sáýir Astanadaǵy Táýelsizdik saraıynda Qazaqstan Prezıdenti bolyp saılanǵan Nursultan Nazarbaevty ulyqtaý rásimi ótti. Is-shara Memlekettik Tý men Prezıdent Baıraǵynyń, sondaı-aq, Qazaqstan Respýblıkasy Konstıtýsııasynyń Táý­el­sizdik saraıynyń Úlken zalyna saltanatty jaǵdaıda ákelinýinen bas­taldy. Memleket basshysynyń kor­teji «Aqorda» rezıdensııasynan Táýelsizdik saraıynyń basqy esiginiń aldyna keldi. Osy jerde jańadan saılanǵan Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentine Mem­lekettik kúzet qyzmetiniń bastyǵy A.Kúreńbekov raport berdi. Nursultan Nazarbaev artıl­lerııalyq ot-shashý bolyp jatqan kezde Táýelsizdik saraıyna kirdi. Táýelsizdik saraıynyń Úlken zalynda Konstıtýsııalyq Keńes tóraǵasy I.Rogov Konstıtýsııanyń 42-babyna sáıkes, Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti halyqqa ant bergen sátten bastap laýazymyna kirisetinin málimdedi. Nursultan Nazarbaev oń qolyn Konstıtýsııaǵa qoıyp: «Qazaqstan hal­qyna adal qyzmet etýge, Qazaqstan Respýb­lıkasynyń Konstıtýsııasy men zańdaryn qatań saqtaýǵa, azamattardyń quqyqtary men bostandyqtaryna kepildik berýge, Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń ózime júktelgen mártebeli mindetin adal atqarýǵa saltanatty túrde ant etemin!», – dep memlekettik tilde ant qabyldady. Sodan keıin Elbasy Memle­kettik týdy súıdi. Memlekettik gımndi oryndaý barysynda 21 ret zeńbirekterden oq atyldy. Ortalyq saılaý komıssııasynyń tór­aǵasy Qýandyq Turǵanqulov Nursul­tan Nazarbaevqa Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń kýáligin tapsyrdy. Memleket basshysy ulyqtaý rási­minde sóılegen sózinde Prezı­dent saı­laý­y qoǵam birliginiń qýatyn pash etke­nine toqtaldy. Qazaqstan Respýblıkasy Ortalyq Saılaý komıssııasynyń málimeti boıyn­sha, daýys berýge 9 090 920 adam nemese saılaý­shylardyń 95,21 paıyzy qatysqan. Nursultan Nazarbaev saı­laýshylardyń 8 833 250 daýsyna ıe boldy, bul daýys berý rásimine qatysqan saılaýshylar daýsynyń 97,75 paıyzyn quraıdy. Saılaý Qazaqstan halqynyń óz kóshbasshysynyń tóńiregine burynǵydan da jaqyn toptasa túskenin aıǵaqty túrde anyq kórsetip berdi. Serik PIRNAZAR, «Egemen Qazaqstan».