Baqylaýsyz qalǵan balalar

Bul – alańdatarlyq jaıt. Atyraý qalasynyń ákimi Shákir Keı­kınniń aıtýynsha, keıingi eki jylda 1–6 jas aralyǵyndaǵy ba­la­­lardyń terezeden qulaýy jı­i­legen. Balalardyń ómirine qaýip qópqabatty turǵyn úıler­diń ashyq qalǵan terezesinen tónip tur.

«Adam ómiriniń jalǵasy – jas urpaq. Alaıda balalardyń qaýip­sizdigine jete mán bermeıtin boldyq. Máselen, byltyr Atyraý qalasynda turǵyn úılerdiń ashyq turǵan terezesinen 8 bala qulady. Túrli jaraqat saldarynan 3 bala kóz jumdy. Al bıyl jyl basynan beri osyndaı 9 derek tirkeldi. Eki ata-ana balasynan aıyryldy. Munyń basty sebebi – balalardyń ashyq tereze aldynda qaraýsyz qalýy. Statıstıkalyq málimetterge súıensek, keıingi  jeti jylda osyndaı oqıǵalardyń sany artqan. Balanyń ólimi – úlken qasiret. Mundaı qaıǵyly jaǵdaıǵa aldymen ár otbasy, ár ata-ana jaýap beredi. Biraq bul otbasylardyń ǵana mindeti dep qaramaý qajet. Jazataıym oqıǵany boldyrmaýdyń jolyn kóp bolyp qamdaýymyz, tabýymyz kerek», deıdi Sh.Keıkın.

Shahar ákiminiń pikirinshe, páter ıeleri kooperatıvteriniń (PIK) tóraǵalary turǵyndardy tereze qorshaýlary men bekitkish (fıksator) úlgilerimen tanystyryp, qaýipsizdik týraly aqparat berip otyrýy kerek. Kópqabatty turǵyn úılerdiń kireberis esigine eskertý qaǵazy ilinýge tıis.

Qaraýsyz, baqylaýsyz qalǵan jasóspirimder túnimen kóshe kezedi. Atyraý oblystyq polısııa departamentiniń baspasóz qyz­me­tinen málim etkendeı, jyl basynan beri 7 207 jasóspirimniń ákim­shilik, qylmystyq quqyq buzý­shylyq jasaǵany anyqtalyp otyr. Olar­dyń bári polısııaǵa jet­kizilgen.

«Kámeletke tolmaǵandardyń quqy­ men bostandyǵyn qamta­ma­syz etý, balalardy zor­lyq-zombylyqtan, qylmys­tyq qol suǵýshylyqtan qorǵaý – mem­lekettiń basty áleýmet­tik min­deti. Kámeletke tolmaǵan­dar­dyń quqyn qorǵaý jónindegi komıs­sııaǵa 175 qujat joldandy. Komıssııa sheshimimen bir ata-ananyń quqy shekteldi. Taǵy ekeýin ata-ana quqynan aıyrýǵa sheshim shyǵaryldy», dep habarlady departamenttiń baspasóz qyzmeti.

Balalarynyń tárbıesine sal­ǵyrt­tyq tanytyp, ata-ana­lyq mindetin oryndamaǵan tulǵa­larǵa 880 ákimshilik hattama tolty­ryl­ǵan. Jyl basynan beri arnaıy esepke 79 jaısyz otbasy alynǵan.

Atyraý qalalyq polısııa bas­qarmasy patrýldik polısııa batalony komandıriniń orynbasary О́ser Jáńgirhannyń málimetine súıensek, jyl basynan beri moped júrgizýshiler kesirinen 148 jol-kólik oqıǵasy tirkelipti. Jol apatynyń saldarynan 70 adam túrli dene ja­ra­qatymen aýrýhanaǵa jet­ki­zildi. 6 adam qaza tapty. Moped júrgizýshi 1 587-den astam adam ákimshilik jaýap­ker­­shilikke tartyldy. Arnaý­ly aıyp turaǵyna 429 elektrli kólik quraly qoıyl­dy.

Oblystyq tótenshe jaǵdaılar departamenti azamattyq qorǵanys basqarmasynyń aǵa ofıseri Ardaq О́tenovtiń aıtýynsha, sý aı­dyndarynyń aýmaǵynda shomylýǵa tyıym salynǵan 70 qaýipti ýchaske bar. Atalǵan oryn­darda eskertý maqsatynda 266 tyıym salý belgisi men 12 aqpa­rat­tyq stend ornatyldy.

«Alaıda turǵyndar mundaı eskertýlerdi elemeıdi. Sal­darynan jyl basynan beri 13 adam sýaıdynyna batyp ketti. Onyń ishinde kámelet jasyna tol­maǵan 8 jasóspirim bolǵany anyq­taldy. Al sýdaǵy qaýipsizdik erejesin buzǵandarǵa 3,5 mln teńge aıyppul salyndy», deıdi A.О́tenov.

Ata-analardyń balalaryn qaraý­syz qaldyratynyna derek kóp. Máselen, shilde aıynda ókinishke uryndyrǵan birneshe derek tir­keldi. Aldymen 4 shildede munaıly shahardaǵy «Jeńis» saıabaǵynda durys bekitilmegen bıýst jasóspirimdi basyp qaldy. Al 14 shildede «Munaıshy» sta­dıo­nyndaǵy basseınde qyz bala sýǵa batyp ketti. Budan soń 26 shil­dede sýburqaqqa qulaǵan taǵy bir kishkentaı qyz kóz jumdy.

Ertesine Qyzylqoǵa aýdanyn­daǵy Saǵyz aýylynda jasóspirim motosıklmen túıege soqtyǵysyp, alǵan jaraqatynan jantásilim etti. Kelesi kúni 15 jastaǵy oqýshy kópqabatty úıdiń terezesinen sekirip, ózine qol jumsady.

«Biz ár isti erekshe baqylaýǵa aldyq. Qaıǵyly oqıǵalarǵa sebep bolǵan tulǵalar jaýapqa tar­tylady. Balalardyń qaýip­siz­digin qamtamasyz etý, mundaı fak­tilerdiń aldyn alý úshin bar­lyq jaǵdaı jasalady», dedi oblys prokýrory Baýyrjan Jumaqanov.

Kámeletke tolmaǵan balalardy ata-anasy ǵana emes, bala­baqsha qyzmetkerleri de qaraý­syz qaldyrady. Bıyl shilde­de tórt jasar bala «Chebýrashka» bala­baq­shasynyń káriz qudyǵyna qulap, mert bolǵan edi. Osy oqıǵaǵa baılanysty balabaqsha dırektory men tárbıeshisi úıqa­maq­qa alyndy.

Atyraý oblystyq kámelet­ke tolmaǵandar isteri jónindegi mamandandyrylǵan aýdanaralyq sotynda atalǵan oqıǵaǵa kiná­li­lerge qatysty qozǵal­ǵan qyl­mystyq is qaral­dy. Aıyp­ta­lý­shy­lar S­. men D.-ǵa Qyl­­mystyq kodekstiń 141-baby­nyń 2-bóligi­men aıyp taǵylǵan.

«Sottalýshy S. 2023 jyly 21 mamyrda ruqsat qujattaryn alyp, óz atyna «D» jeke kásip­ker­ligin tirkegen. Sodan keıin «Chebýrashka» kvazımem­lekettik balabaqshasyn ashý maqsatynda sol jylǵy 26 mamyrda Atyraý qalasynan ekiqabatty ǵımaratty jalǵa alǵan. Al 2023 jyly 7 shil­dede balabaqsha dırektory S.-nyń buıryǵymen  D. top tárbıeshisi qyzmetine jumysqa alynǵan. Fýnksıonaldyq mindet­teri bo­ıyn­­sha olar balabaq­sha­daǵy ba­la­­lardyń ómiri men qaýip­si­z­­digine jaýapty bolǵan. 2023 jyly 1 qarashada 2020 jyly týǵan M. sottalýshy D.-nyń tobyna qabyldanǵan. Bıylǵy 10 shildede saǵat 10:45 shamasynda S. men D. ózderiniń fýnksıonaldyq mindetterin tıisinshe oryndamaı, M.-ny qaraýsyz qaldyrǵan. Nátıjesinde, M. káriz qudyǵyna qulap, qazaǵa ushyraǵan», dep habarlady sottyń baspasóz qyzmeti.

Osy iske baılanysty prokýror sottalýshylarǵa pedagogı­ka­lyq laýazymdardy, kámeletke tolmaǵandarmen jumys isteýmen baılanysty laýazymdardy at­qarý quqynan 3 jylǵa aıyrý, 3 jyl merzimge bas bostan­dy­ǵynan aıyrý jazasyn taǵaıyn­daý­dy usyndy. Kinálaryn mo­ıyn­daǵan sottalýshylar men olar­dyń qorǵaýshylary bas bostandyǵynan aıyrý jazasyn taǵaıyndamaýdy surady. Sot­talýshylardyń kinálary oqıǵa bolǵan jerdi qaraý hattamalarymen, fotokestelermen, kýálardyń aıǵaqtarymen, bet­tes­ti­rý hattamalarymen, basqa da is materıaldarymen dáleldengen.

Sot jazany jeńildetetin mán-jaı retinde mynadaı jaıttardy eskerdi. S.-nyń kinásin mo­ıyndaýyna, otbasylyq, den­saý­lyq jaǵdaıyna nazar aýdar­dy. Sondaı-aq D. da kinásin moıyn­daǵan, onyń da asyraýynda káme­letke tolmaǵan balalary bar.

Sottalýshylar aıyp taǵyl­ǵan bappen kináli dep tanyldy. Olarǵa pedagogıkalyq, káme­letke tolmaǵandarmen jumys isteý­men baılanysty laýazym­dar­dy atqarý quqynan 3 jylǵa, bas bostandyǵynan 2 jyl 6 aı merzimge aıyrý jazasy kesildi. «Qylmystyq kodektiń 63-baby qol­danylyp, jaza shart­ty túr­de taǵaıyndaldy. Belgi­len­gen jazanyń barlyq merzi­m­ine proba­sııa­lyq baqylaý belgi­lendi», dep málimdedi sot ákim­shiligi.

Atyraý oblysy