Manamadaǵy «maıdan» Álemniń eń úzdik ziltemirshilerin anyqtaıdy

Elimizdiń quramasy derbes komanda retinde álem chempıonatyna tuńǵysh ret 1993 jyly qatysty. Aýstralııanyń Melbýrn qalasynda ótken jarysta 91 kg salmaq dárejesinde óner kórsetken Anatolıı Hrapatyı qola medaldi qanjyǵasyna baılady. Jasy 30-dan asqan dańqty otan­dasymyz jalyndap turǵan jas­tar – bolgarııalyq Ivan Chakyrov pen grýzııalyq Kahı Kahıashvılıden ǵana qalyp qoıdy. 1994 jyly Túrkııanyń Ys­tanbulynan qorjynymyz bos qaıtsa, 1995 jyly Qytaıdyń Gýanchjoýynda jerlesterimiz qos qola medaldi ıelendi. Júlde ıegerleri – óskemendik Andreı Makarov pen atbasarlyq Anatolıı Hra­patyı.

1997-2003 jyldar aralyǵynda eli­mizdiń aýyr atletıkasy toqyraý keze­ńin basynan ótkerdi. Sol kezderi álem chem­pıonattarynyń jalaýy Taılandtyń Chıangmaı (1997), Fınlıandııanyń Lahtı (1998), Grekııanyń Pıreı (1999), Túrkııanyń Antalıa (2001), Pol­sha­nyń Varshava (2002), Kanadanyń Vankýver (2003) qalalarynda jelbiredi. Atalǵan alty jarystyń barlyǵynda súreńsiz óner kórsetip, elge eńsemiz túsken kúıi oraldyq. Sátsizdiktiń shyr­maýy­nan shyǵa almaı jatqan tusta respýblıkalyq fe­derasııanyń tizginin Qaırat Turly­hanov ustady. Shetelden dańqty bapker Enver Túrkilerı sha­qyrtyldy. Bul tandem óte jaqsy jumys istep, tyǵy­ryqtan shyǵýdyń oń­taıly jolyn tapty. Nátıjesinde, odan keıingi jyldary otan­dastarymyz álemdik arenada ústemdik quryp, dú­birli dodalarda únemi úzdik úsh­tik­tiń qatarynda júrdi. Bul mejeden tómen­degen kezimiz sırek.

Naqty derekke súıensek, 2005, 2006 jyldardy Doha men Santo-Domıngoda Ilıa Ilın qatarynan eki ret álem chempıony atandy. Alǵashynda ol 85 kg, odan keıin 94 kg salmaq dárejelerinde top jardy. 2009 jyly Ońtústik Koreıanyń Goıang qalasynda 4 altyn, 1 qola medaldi olja­lap, jalpy komandalyq esepte ekinshi orynǵa jaıǵastyq. Ol básekede Zúlfııa Chın­shanlo, Maııa Maneza, Svetlana Podobedova, Vladımır Sedov qarsylas shaq keltirmese, Vladımır Kýznesov qola­ǵa qol sozdy. Biraq arada biraz ýaqyt ótkennen soń Sedovtyń dopıng qoldan­ǵany anyqtalyp, ol ata­ǵynan aıyryldy.

2010 jyly Antalıada M.Maneza men S.Podobedova aldaryna jan salmady. 2011 jyly Parıjde Z.Chınshanlo men I.Ilın altyn tuǵyrǵa kóterilse, M.Maneza men S.Podobedova kúmispen kúp­teldi. Sońǵy eki jarystyń jalpy ese­binde úzdik úshtikti túıindedik. 2013 jyly Polshanyń Vroslav qalasynda uıymdastyrylǵan álem chempıonatyna elimiz aralas qurammen bardy. Soǵan qa­ramastan qos júldege qolymyz jetti. 94 kg salmaqta kúsh synasqan Almas О́teshov kúmis medaldi ıelengende, kúlli Alash jurty bórkin aspanǵa atyp qýandy. Sebebi buryn-sońdy birde-bir qandasymyz osyndaı deńgeıge jetken joq edi. Dál osy salmaqta óner kór­setken Vladımır Sedov qola medaldi qor­­jynǵa saldy. Alaıda úshtóbelik oǵylan­nyń qanynan taǵy da ruqsat etilmegen dári-dármekterdiń nyshandary tabyldy. Sol sebepti onyń qolasy esepke alynbady.

2014 jyly álem chempıonaty tuńǵysh ret bizdiń elde uıymdastyryldy. Jer- jahannyń ár qıyrynan jınalǵan apaıtóster Almatydaǵy Balýan Sho­laq atyndaǵy mádenıet jáne sport saraıyn­da bas qosty. Atalǵan jarysta 94 kg sal­maqtaǵy Jasulan Qydyrbaevtyń teń­dessiz ónerine tamsandyq. Barlyq qar­sylasyn, basyp ozǵan ol qazaq ziltemir­shileri arasynan tuńǵysh álem chempıony retinde óz esimin tarıhqa qashap tu­ryp jazyp ketti. Ile-shala Ilıa Ilın tórt dúrkin álem chempıony atandy. Áıelder básekesinde Zúlfııa Chınshan­lonyń qarqynyna eshkim shydaı almady. 69 kg salmaqta saıysqa túsken Jazıra Japparquldyń da esimi aýyr atletterdiń dúnıejúzilik dodasynda júlde alǵan tuńǵysh qazaq qyzy retinde sporttyq shejirege jazyldy. Alataý baý­raıynda oǵan kúmis medal buıyrdy. Kırıll Pavlov qola medaldi moınynda jarqyratty. Nátıjesinde, 3 altyn, 1 kúmis, 1 qola medaldi oljalaǵan otan­das­­ta­rymyz komandalyq básekede tór­tinshi orynǵa turaqtady.

2015 jyly otandyq aýyr atletter Amerıkaǵa attandy. Hıýstonda Nıjat Ragımov pen Aleksandr Zaıchıkov qarsylas shaq keltirmese, J. Japparqul kúmis, S. Podobedova qola medaldi enshi­ledi. Osy nátıjeniń ózi jalpy esepte ozyq úsh komandanyń qataryna qosylýǵa jetkilikti boldy.

Sol kezderi federasııa basshylary men bapkerleri arasynda aýys-túıis bolyp jatty. Ábden ty­ǵyryqqa tirelip, qalt-qult kúı keshken aýyr atletıkany qaıta tiriltip, jań­dandyrǵan Qaırat Turlyhanov ornynan alyndy. Osy salany órge súı­regen ataǵy jer jarǵan bapker Enver Túrkilerı eline qaıtty. Jańa basshylar Halyqaralyq aýyr atletıka federasııasy (IWF), Dúnıejúzilik dopıngke qarsy agenttiktiń (WADA) múshelerimen til tabysa almaı, is nasyrǵa shapty. Elimizge qaıta-qaıta kelgen tekserýshiler túbimizge jetti. Jerlesterimizdiń ár qadamyn ańdyp, olarǵa maza bermedi. Aqyry «Dopıng qoldandy» degen aıyp taǵyp, talaı sańlaqty ataǵynan aıyrdy, túrli merzimge úlken sporttan shettetti. Sondaı keleńsiz jaǵdaıdyń saldarynan 2017 jyly AQSh-tyń Anahaımy, 2018 jyly Tájikstannyń Dýshanbesinde uıymdastyrylǵan jarystardan shet qaldyq. Sonyń kesirinen elimizdiń aýyr atletıkasy qatty álsiredi.

2019 jyly qatarǵa qaıta qosylyp, Pattaıada jalǵyz Igor Sonnyń kúmisin qanaǵat tuttyq. Asa jeńil salmaqta syn­ǵa túsken ol tek Soltústik Koreıanyń sańlaǵy, London Olımpıadasynyń chempıony, Rıo Olımpıadasynyń kúmis júldegeri, álemniń tórt dúrkin chempıony, Azııa oıyndarynyń eki dúrkin jeńimpazy Om Iýn Chholdan qalyp qoıdy. 2021 jyly Tashkentte Arleı Chonteı shashasyna shań juqtyrmady. 2022 jyly Kolýmbııanyń astanasy – Bo­gotoda Nurǵısa Ádiletuly kúmis alsa, Alekseı Chýrkın qorjynymyzdy qola medalmen tolyqtyrdy.

Byltyr álemdik dodanyń shymyl­dyǵy Saýd Arabııasynda túrildi. Er-Rııadta birde-bir jerlesimiz jeńis tuǵy­ryna kóterile almady. Bul jarys Qytaı qura­masynyń jarqyn jeńisimen aıaqtaldy. Qytaı sportshylary 7 altyn, 4 kúmis, 2 qolany oljalady. Ekinshi orynda – Taıland (2+0+1). Úshinshi, tórtinshi oryndardy Mysyr (2+0+0) men Taıpeı (2+0+0) ózara bólisti.

Sońǵy chempıonatta alty aýyr atlet álemdik rekordty jańartty. Bes rekord Qytaı sportshylaryna tıesili. Atap aıtsaq, Szıan Hýehýa (49 kg. Serpe kó­terýde – 120 kg, qossaıysta – 215 kg), Lıao Gýıfan (71 kg. Serpe kóterýde – 153 kg, qos­sa­ıysta – 273 kg), Lıao Sıaomeı (81 kg. Serpe kóterýde – 159 kg). Taǵy bir rekordty ındonezııalyq Rahmat Ervın Abbýlla jańartty. 81 kg salmaqta kúsh synasqan ol 209 kg ziltemirdi serpe kóterdi.

Sanaýly kúnderden keıin Manamada shymyldyǵy túriletin álem chempıo­natynda elimizdiń namysyn Karına Gorı­cheva (64 kg), Saıramkez Aqmolda (67 kg), Araı Nýrlybekova (71 kg), Aısha Omarova, Aıanat Jumaǵalı (76 kg), Aleksandr Ývarov, Alekseı Chýrkın (81 kg), Lıýbov Kovalchýk (+87 kg), Denıs Ýlanov, Denıs Polýboıarınov (89 kg), Kırıll Staroverkın, Nurǵısa Ádiletuly (96 kg), Artem Antropov (102 kg), Sultan Meı­ram, Andas Samarqanov (109 kg) syndy saıyp­qyrandar qorǵaıdy.

Osy sportshylar arasyndaǵy eń ataqtylary Denıs Ýlanov, Karına Gorıcheva, Alekseı Chýrkın, Nurǵısa Ádilet­uly ekeni belgili. Ýlanov – Rıo Olım­­pıadasynyń qola júldegeri, Azııa chempıony, Dúnıejúzilik ýnıver­sıadanyń jeńimpazy. Gorıcheva – Rıo Olım­pıadasynyń qola júldegeri, Dúnıejúzilik ýnıversıadanyń eki dúrkin kúmis júldegeri. Chýrkın men Ádiletuly álem chempıonattarynyń júldegerleri. Al qalǵandary jalyndy jastar. Desek te olardy da osal dep aıtýǵa aýyz bar­maıdy. Bul sportshylar óz qatar­las­tary arasyndaǵy dúnıejúzilik, qur­lyqtyq birinshilikterde júlde aldy. Sol sebepti de elimizdiń quramasy sanaýly kúnderden keıin Parsy shyǵanaǵynda ótetin jarys­ta barynsha nátıjeli óner kórsetedi dep úmittenemiz.