Sıfrlyq transformasııaǵa – naqty qadam

Búginde BUU baǵalaýynsha elimiz sıfrlandyrý salasynda aıtarlyqtaı jetistikterge qol jetkizip otyr. 193 memleket arasynda Qazaqstan 24-orynda, sondaı-aq onlaın-qyzmetter ındeksinde 10 kóshbasshynyń qataryna kiredi. Mysaly, ınternet arqyly memlekettik qyzmetterge qol jetkizý 92%-ǵa jetti.

Primeminister.kz saıtynyń málimetine súıensek, elimizde bıometrııalyq sáıkes­ten­dirý jáne QR-qoltańba qyzmetteri engizilip jatyr, bul elektron­dyq qyzmetterdi alý úderisin edáýir jeńil­det­ken. 2024 jyly QR-kodtardyń kómegimen 8 mln-nan astam qol qoıyldy, al Digital ID júıesi arqyly 18 mln-nan astam sáıkestendirý júrgizildi.

«Elektrondyq úkimet» platformasyn jetildirý jáne jańǵyrtý úderisi úzdiksiz júrgizilip jatyr jáne úshinshi nusqaǵa kóshýdiń belsendi kezeńinde. Jańa eGov JI tehnologııalaryn qoldaný arqyly aıtarlyqtaı turaqty ári yńǵaıly bolady.

Elimiz Tájikstan, Togo, Serra-Leone sııaqty eldermen elektrondyq úkimet salasyndaǵy ozyq sheshimderin bólise bas­tady. Memleket tirkeýden bas­tap kompanııa­lardy taratýǵa deıingi qoldaýdyń tolyq sıklin qamtamasyz ete otyryp, bıznes úshin de osyndaı servısterdi ázirleıdi.

2024 jyly elimiz IT-salasy qarqyndy ósimdi kórsetti. IT-kompanııalardyń sany 18 683-ke jetti. Sońǵy úsh jylda 16% ósim. Máselen, elimizde «Astana Hub» halyqaralyq tehnologııa parki jumys isteıdi. Búginde ol Qazaqstandaǵy IT-startaptardy damytý ortalyǵy retindegi rólin aıqyndady. Tehnopark 1,5 myńnan astam qatysýshyny biriktirdi. Olardyń ishinde 1102 otandyq jáne 437 sheteldik kompanııa bar. Qatysýshylardyń jalpy tabysy 1,2 trln teńgeni qurady. О́sim sońǵy bes jylda 31 ese artty. Bıyl eksporttyq túsim 140 mlrd teńgeden asty. Tórt jyldaǵy jyldyq ósim de 10 eseden astam. Osylaısha, «Astana Hub» óńirdegi jetekshi tehnopark retinde óz pozısııasyn nyǵaıtýda.

Innovasııalyq ekojúıeniń negizgi elementi – aımaqtyq habtardyń damýy. Búginde elimizde osyndaı 18 alań jumys isteıdi. Olar jergilikti startaptar men kásipkerlikti damytýǵa belsendi yqpal etedi. Startaptar men IT-ındýstrııasyn damytý jónindegi barlyq baǵdarlama aımaqtyq IT-habtar úshin qoljetimdi. Osyǵan sáıkes, óńirlik habtar daryndardy ashýǵa jáne kúshti ınnovasııalyq ekojúıeni qurýǵa yqpal etetin otandyq IT-ındýstrııany damytýdyń mańyzdy draıverine aınaldy.

IT-salanyń áleýetin tolyqqandy ashý úshin «Ulttyq ınnovasııalyq júıeniń «biryńǵaı terezesi» quryldy, onda IT-mamandarǵa, ınnovatorlar men ǵalymdarǵa memlekettik qoldaý sharalarynyń kópshiligi shyǵaryldy. Portal memlekettik qoldaý sharalaryn bólýdiń ashyqtyǵy men tıimdiligin qamtamasyz etedi. Búginde ony jyl saıyn jarty mln-nan astam adam paıdalanady. Portal eGov sekildi biryńǵaı terezege aınaldy dep aıtýǵa bolady.

Sonymen qatar álemniń túkpir-túkpirinen bilikti mamandardy tartý úshin múmkindik jasalyp otyr. AHQO bazasynda Ekspat ortalyǵy jumys isteıdi. Ol sheteldik mamandarǵa memlekettik qyzmetterdi alýdyń biryńǵaı terezesi retinde qyzmet etedi.

Elimizdiń IT-qyzmetteriniń eksporty qarqyndy ósimdi kórsetip otyr. 2023 jyly onyń kólemi 529 mln dol­lar­ǵa jetti, al 2024 jyldyń birinshi jarty­jyldyǵynda bul kórsetkish 305 mln dollardan asty. Iаǵnı Memleket bas­shy­synyń 2026 jylǵa qaraı IT-qyzmet eksportyn 1 mlrd dollarǵa deıin jetkizý jónindegi tapsyrmasy senimdi túrde oryn­dalyp jatyr. Ol úshin elimizde jetekshi sarapshylar men ınves­torlar tartylatyn túrli akselerasııalyq baǵ­dar­lamalar júrgizilip otyr. Osylaı­sha, kommersııalyq ónimderdiń syrtqy naryqtarǵa shyǵýyn jeńildetedi.

Sonymen qatar halyqaralyq jeli de keńeıip keledi. Qazir AQSh, Saýd Arabııasy jáne Sıngapýrda úsh shetel­dik IT-hab tabys­ty jumys istep otyr. Osy bastamalardyń barlyǵy daryndardyń basyn qosýǵa kómektesedi ári otandyq startaptarǵa halyqaralyq yntymaq­tas­tyq­qa jańa múmkindikter ashady.

Elimiz qazirdiń ózinde jasalǵan venchýr­lyq mámileler kólemi jóninen kósh bas­tap tur. Mańyzdy ınvestısııalardy CITIX, Hero’s Journey, Higgsfield AI jáne basqa da kompanııalar saldy. Osy kompanııalardyń keıbiri qazirdiń ózinde 100 mln dollar baǵalaýǵa qol jet­kizdi. Shyn máninde, elimiz óńirdegi ınno­va­sııa­lardyń negizgi ortalyǵyna aınalyp keledi.

Búginde 86 elge IT-qyzmet eksporttalady, bul otandyq kompanııalardyń joǵary suranysy men jahandyq deń­geı­de tabysty básekelesý qabiletin rastaıdy. Eksporttyń negizgi baǵyttary – Reseı, Irlandııa, Meksıka, AQSh jáne Sıngapýr.

2024 jyly IT-mamandardyń ortasha aılyq jalaqysy 54%-ǵa ósip, 673 myń teńgege jetti, bul bilikti kadrlarǵa jáne básekege qabiletti eńbek jaǵdaılaryna joǵary suranysty kórsetedi. IT-saladaǵy jumyspen qamtý 12%-ǵa artyp, 187 myń adamǵa jetti.

Memleket basshysynyń tapsyrmasyn iske asyrý maqsatynda jeke IT-mektepterdi yntalandyrý arqyly 2025 jylǵa qaraı 20 myń IT-maman daıarlaýǵa baǵyt­talǵan «Tech Orda» baǵdarlamasy iske qosyldy. Jeke IT-mektepter aqpa­rat­tyq tehnologııa­lar salasynda 16 myń­nan astam sarapshy daıyndady. Bul ba­ǵyt­taǵy jumys eńbek naryǵyn bilikti kadrlarmen qamtamasyz etý sheńberinde júrgizilip otyr. Aıtpaqshy, basqa salalardan IT-salasyna aýysa alǵan «Tech Orda» baǵdarlamasynyń túlekteriniń sátti mysaly da az emes.

Memleket basshysy halyqqa Jol­daýyn­­da turaqty damý úshin jasandy ıntellekt pen sıfrlyq tehnologııalardy engizýdiń mańyzyn atap ótken edi. Osyǵan baılanys­ty, Sıfrlyq damý, ınnovasııalar jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstrligi birneshe mańyzdy bastamany júzege asyrdy:

  - salanyń damýyn úılestiretin JI komıteti quryldy;

  - 2024-2029 jyldarǵa arnalǵan JI damytý tujyrymdamasy bekitildi;

  - JI týraly zań jobasy ázirlendi, ol odan ári ósý úshin qajetti normatıvtik-quqyqtyq bazany qamtamasyz etedi.

Prezıdent tapsyrmasy negizinde Astana qalasynda Jasandy ıntellekt ortalyǵyn ashý baǵytynda jumystar júrgizilip jatyr. Ortalyqtyń mıssııa­sy – elimizdiń túkpir-túkpirinen daryndardy tartý arqyly otandyq JI-transformasııasyna járdemdesý. Jyl saıyn myńdaǵan mamandardy, júzdegen startaptardy jáne jasandy ıntellekt salasyndaǵy ondaǵan ǵylymı jobalardy daıyndaý josparlanyp otyr.

Sonymen qatar qazirgi ýaqytta mektep oqýshylaryna arnalǵan TUMO kreatıvti tehnologııalar ortalyǵyn qosqanda, bilim berý jobalaryn iske qosý josparda bar. Buǵan qosa bıylǵy qazan aıynda JI salasyndaǵy mamandardy daıarlaýǵa óńirdegi alǵashqy jasandy ıntellekt mektebi Tomorrow School ashyldy.

Sondaı-aq Prezıdenttiń tapsyrmasymen KazLLM jeke tildik modeli ázirlenip jatyr. Ol otandyq kompanııa­lar ázirleıtin birqatar tehnologııalyq sheshimderge negiz bolýǵa tıis. Bul sheteldik tehnologııalarǵa táýeldilikti azaıtýǵa múmkindik beredi, ásirese ulttyq múddeni, derbes derekterdi qorǵaý jáne elimizdiń ıdeologııalyq táýelsizdigin qamtamasyz etý úshin mańyzdy. О́zimizdiń tildik modelimizdi qoldaný IT-qyzmetterdiń ishki naryǵyn damytýǵa yqpal etedi. Búgingi tańda jınalǵan 148 mlrd tańbalaýyshta modeldik jattyǵýlar belsendi júrgizilip jatyr. JI negizinde eGov, E-otinish jáne zań kómekshisi sııaqty baǵyttardaǵy ónimder jasalyp otyr.