Shıkizattyq emes sektordyń úlesi artty

О́tken 11 aıda elimizde IJО́ ósimi 4,4% quraǵan. Ekonomıkalyq ósýdiń negizgi qozǵaýshy kúshi shıkizattyq emes sektor boldy. Premer-mınıstrdiń orynbasary – Ulttyq ekonomıka mınıstri Nurlan Baıbazarov aýyl sharýashylyǵynda – 13,4%, qurylysta – 10,3%, saýda-sattyqta – 8,2%, kólik pen qoımalaýda – 8,1%, óńdeý ónerkásibinde – 5,3% ósim balǵanyn baıandady. Sondaı-aq aqparat jáne baılanys, elektr energetıkasy salalaryndaǵy oń serpin atap ótildi.

Premer-mınıstr ekonomıkalyq belsendilikti yntalandyrý boıynsha qabyldanyp jatqan sharalar birshama nátıje bergenine nazar aýdardy. Aýyl sharýashylyǵy, óńdeý ónerkásibi, qury­lys pen kólik salasyndaǵy ósim jyldyq josparly kórsetkishterden asyp tústi.

О́ńirlerdegi jaǵdaı boıynsha negizgi makro­ekonomıkalyq kórsetkishter kóshbas­shylary Qaraǵandy, Qyzylorda, Pavlodar jáne Túrkistan oblystary, sondaı-aq Astana men Shymkent qalalary ósýdi qamtama­syz etti. Eń tómen kórsetkishter Atyraý, Mańǵystaý, Jambyl, Batys Qazaqstan, Aqmola jáne Ulytaý oblystarynda tirkeldi.

Atalǵan óńir ákimderine qalyptas­qan jaǵdaıdy ózgertý úshin tıisti is-sharalar qa­byldaý tapsyryldy. Sonymen qatar óńir­lerdiń áleýmettik-ekonomı­ka­­­lyq damýyn jandandyrýǵa tyń tásil­der qajet. Baǵd­ar­lamalyq qujattardyń oryndalý bary­syn júıeli úılestirýdi qamtamasyz etý ma­ńyzdy. Tıisti tapsyrma Premer-mınıstr­diń orynbasary Qanat Bozymbaevqa júkteldi.

Úkimet basshysy ekonomıkany odan ári ártaraptandyrý, ınvestısııa tartý jáne turaqty jumys oryndaryn qurý baǵytynda belsendi sharalar qabyldaý qajet ekenin atap ótti.

«Bizde ınvestısııalyq damýdyń aıqyn baǵyty bar. Biraq ınvestısııa tartý – mindettiń jartysy ǵana. Mańyzdy mindet – jobalardy sapaly súıemeldeý, týyndaıtyn máselelerdi sheshý men olardyń tabysty iske asyrylýyn qamtamasyz etý. Syrtqy ister jáne Ulttyq ekonomıka mınıstrlikterine múddeli memlekettik organdarmen birlesip, ınvestısııalyq jobalardy súıemeldeý jumysyn kúsheıtýdi tapsyramyn. Investorlardyń problemalaryn birden rettep, sheshimin tabý kerek. Sondaı-aq ákimdikterge aımaqtyq ınvestısııalyq shtabtarda túıtkildi máselelerdi júıeli túrde qaraýdy tapsyramyn», dedi O.Bektenov.

Investısııa men qosymsha quny joǵary óndiristerdi tartýǵa daıyn ınfraqurylymnyń qoljetimdi bolýyn qamtamasyz etý mańyzdy. Ákimdikter tarapynan qajetti qarjylandyrýǵa jetkilikti kóńil bólinbeıdi, osyǵan baılanysty óńirler bıýdjetti qalyptastyrý kezinde ónerkásiptik alańdardyń ınfra­qurylymyn salýǵa qarajat bólinýin eskerýi tapsyryldy.

Elektr energııasy, jylý jáne sýmen jabdyqtaý jelileriniń tozýyn tómendetý boıynsha aýqymdy jumys atqarylyp jatyr. Salalyq mınıstrlikter men óńirler «Tarıfti ınvestısııaǵa aıyrbastaý» baǵdarlamasyn sapaly iske asyrýdy qamtamasyz etýi qajet. Ulttyq ekonomıka mınıstrligi men salalyq memlekettik organdarǵa ekonomıkalyq jáne áleýmettik jaǵynan tepe-teńdikti saqtaı otyryp, kommýnaldyq qyzmet tarıfteri men baǵalarynyń negizsiz ósýin baqylaýǵa alý mindeti qoıyldy. Inflıasııaǵa rettelip kórsetiletin qyzmet tarıfteri men baǵa­lary­nan bolatyn áserdiń eń tómen úles salmaǵyn Ekonomıkalyq saıasat jónindegi keńes belgilegen deńgeıde saqtaý júkteldi.

Energetıka mınıstrligine tabıǵı gaz ben munaı óndirý kólemin arttyrý boıynsha sharalardy kúsheıtý boıynsha tapsyrma berildi. Premer-mınıstr 2025 jyly munaı óndirýdi josparlanǵan kólemde qamtamasyz etý qajet ekenin basa aıtty.

Qarasha aıynda jyldyq ınflıasııa 8,4%-ǵa deıin báseńdedi. Bul – áleýmettik mańyzdy másele, sondyqtan, ony qatań baqylaýda ustaý qajet. Bul jumysta turaqtandyrý qorlaryn, forvardtyq sharttardy, sýbsıdııalaý sııaqty qolda bar tetikterdi belsendi paıdalaný kerek. Sonymen qatar ımportqa táýeldi ónimder óndirisin keńeıtý qajet.

Úkimet basshysy ekonomıka ósiminiń oń qarqynyn saqtap qalý qajettigin atap ótti. Osyǵan baılanysty mınıstrler men ákimderge bólingen qarajattyń tolyq ári ýaqtyly ıgerilýin erekshe baqylaýǵa alý, Qarjy mınıstrligine bıýdjettiń kiris bóliginiń atqarylýyna baqylaýdy kúsheıtý tapsyryldy.

Úkimet otyrysynda elimizdegi sırek kez­desetin jáne joıylyp ketý qaýpi tónip turǵan janýarlardy saqtaý máselesi de kún tártibine shyqty. Ekologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstri Erlan Nysanbaev atalǵan baǵytta atqarylyp jatqan jumys pen «Qyzyl kitapqa» engen janýarlardy qorǵaý maqsatynda baǵdarlamalyq qujattardyń daıyndalýy týraly baıandady. 

Búginde «Qyzyl kitapqa» engen janýar­lardyń 220-dan astam túri bar. Ekologııa jáne tabıǵı resýrstar mı­nıstri 2005–2023 jyldar aralyǵynda at­qaryl­ǵan jumystardyń arqasynda toǵaı buǵylarynyń sany 350-den 1 147 bas­qa deıin, qulandar 1 112-den 4 493-ke deıin, arqarlar 8 835-ten 20 316-ǵa deıin, qara­quıryqtar sany 12,5 myńnan 15,4 myń­ǵa deıin óskenin aıtty. Qazirgi tańda mınıstrlik omyrtqasyzdardyń 21 túrin alyp tastaý jóninde usynys engizdi.

Premer-mınıstr sırek kezdesetin jáne joıylyp ketý qaýpi tóngen faýnany saqtaý baǵytynda nátıjeli ju­mys isteýge ekojúıeler men janýarlar túrlerine monıtorıng júrgizýdi, qor­ǵaý men baǵalaýdy kózdeıtin keshendi tásil qajet ekenin atap ótti. Bul máselede qajetti ǵylymı zert­teý­ler júrgizý, halyq­ara­lyq ozyq tájirı­be, jańa tehnologııa­lar men aqparattyq júıeler­di engizý de mańyzdy. Qazirgi ýaqytta pılottyq rejimde jumys istep turǵan «Tabigat» tabıǵı resýrstar kartasyn negizge alý usynylady. Platforma qorshaǵan ortanyń qazirgi jaı-kúıi, orman jáne sý resýrstary, janýarlar dúnıesi men balyq sharýashylyǵy týraly qajetti aqparatty qamtıdy. Premer-mınıstr atalǵan platformany 2025 jyl­dyń basynan iske qosýdy tapsyrdy.

«Sheteldik uıymdardyń qoldaýymen Qazaqstanda Turan jolbarysy men Prjevalskıı jylqysynyń popýlıasııa­syn qaıta jańǵyrtý baǵytynda biregeı jo­ba­lar iske asyryla bastady. Jan­ýar­lar dúnıesiniń sırek kezdesetin túr­lerin jáne jalpy alǵanda elimizdiń bıo­alýan­dylyǵyn saqtaý jónindegi ma­ńyz­dy jobalardy jalǵastýry qajet», dedi ol.

Qazirgi ýaqytta Ekologııa mınıstrligi ázirlep jatqan Bıoalýandylyqty saqtaý tujy­rymdamasy sırek kezdesetin jáne jo­ıy­lyp ketý qaýpi tóngen janýarlar­dyń túr­lerin saqtaý jumysynda negizgi qu­jat­qa aınalýǵa tıis. Oljas Bektenov mı­nıstr­lik basshylyǵyna jáne bas­qa da múd­deli memlekettik organdarǵa ǵylymı qoǵam­das­tyqpen birlesip, Tujyrym­dama­da kóz­delgen barlyq is-sharany egjeı-teg­jeı­li pys­yqtaýdy jáne qujatty 2025 jyl­ǵy ta­myzda Úkimet qaraýyna engizýdi júktedi.

Janýarlar dúnıesin qorǵaý týraly zańǵa sáıkes jergilikti atqarýshy organdarǵa ańshylyq alqaptardyń rezervtik qorynda mamandandyrylǵan uıymdar qurý jumysyn 2025 jyldyń qańtar aıynyń sońyna deıin aıaqtaý kerek. Búginde elimizdiń 9 oblysynda 15 mln ga jer qorǵalmaǵan kúıinde qalyp otyr.

Sonymen qatar ıtelgini joıylyp ketýden qorǵaý máselesine erekshe nazar aýdaryldy. Qustyń bul túri Halyqara­lyq tabıǵatty qorǵaý odaǵynyń qyzyl tizimine engizilgen. Tıisti vedomstvolar birlesip, ıtelgi sanyn anyqtap, ony qaıta jersindirýdiń tıimdiligin baǵalaý sharasyn qolǵa alýy qajet.

Úkimet basshysy qorshaǵan ortany qorǵaý qyzmetin kúsheıtýge nazar aýdardy.

«Qazaqstanda tabıǵatty qorǵaý qyzme­tin jandandyrý qajet. Flora men faýnaǵa qurmetpen qaraýǵa, ekologııalyq prob­lema­lardy ortaq kúsh-jigermen sheshý­ge, sol arqyly elimizdiń biregeı tabıǵa­tyn saq­taýǵa tárbıeleý lázim», dedi Premer-mınıstr.