Aıqyn jospar, salmaqty sóz

Memleket basshysy óz suh­batynda kóptegen mańyzdy má­se­leni eksheı otyryp, kóptiń kó­­ńilinde, tildiń ushynda, kún­de­likti turmysymyzda, kóz aldy­myz­da ótip jatqan birtalaı quby­lysqa toqtaldy. Taıaý, bola­shaq strategııalyq mindetter aıshyq­tal­dy. Osyǵan baılanysty suhbat­tyń birneshe ereksheligin atap ótsem dep edim.

Birinshiden, bul suhbat Pre­zı­denttiń dástúrli jańa jyldyq quttyqtaýynyń aıqara ashylǵan aýqymdy jalǵasy bolyp tur. Ekin­shiden, keıingi jyldardyń jasam­pazdyǵy qorytylyp, qandaı tabıǵı apat, álemdik daǵdarys surapylyna tótep berýge qabiletti memleket bolǵanymyzǵa halyqtyń kózi jetip, senimi artyp kele jatqany kóńil kónshitedi. Úshinshiden, jetkenimizge toqmeıilsý joq. Prezıdent sózimen aıtsaq, «reforma – udaıy júretin úderis. Qoǵamda naqty suranys bolsa – jańa reformalar ázirlenedi. Reformalar eldi órkendetý isiniń ajyramas bóligi bolǵan, bola da beredi».

Memleket basshysy meńzegen bastamanyń bir «Taza Qazaqstan» ekologııalyq aksııasy der edim. Ol bul ıdeıa ulttyq ıdeologııamyzdyń asa mańyzdy bóligine aınalýǵa tıis ekenin taǵy da qaıtalap aıtty. Bul ár adamnyń sanasyna sáýle túsiretin sózder. Tazalyq pendeniń jaryq dúnıe esigin ashqanynan bastalady. Adam asqa qolyn jýmaı otyrmaıdy. Sol sııaqty as daıyndyǵynyń tazaly­ǵy saqtalmasa, densaýlyqqa qaýip. Tósek oryn tazalyǵy tipti kirpııaz. Kıim kııý tazalyǵy. Úı ishi­niń, ju­mys ornynyń tazaly­ǵy. Qysqasy, tazalyqsyz ómir joq. Qazir osy aksııa barysynda myńdaǵan jas­, erikti qorshaǵan ortany qoqystan tazartyp, ıgi bas­tamaǵa qoldaý kór­se­tip júrgeni qýantady.

Durys-aq. Biraq sol qoqys, las­taný qaıdan shyqty? Adamdardyń jaýapsyzdyǵynan, nadandyǵynan, lastyǵynan emes pe? Olar nege qolyndaǵy qoqysty, temeki tu­qy­­lyn qalaı bolsa solaı kó­shege tas­taı salady? Lastyq – nadan­dyq­tyń kórinisi. Qattylaý aıtyl­sa da shyndyǵy – sol. Iаǵnı tár­bıe máselesin jolǵa qoıyp, turmy­sy­myzdyń ómir saltyna, ádet-ǵur­pymyzǵa aınaldyrýymyz kerek.

Tazalyqty saqtaý – eshkimnen eshqandaı shyǵyn, qarjy talap et­peıdi. Ár adamnyń sanasyn, qor­shaǵan ortaǵa, aýlaǵa, kóshege, jolǵa, jumys ornyna, dalaǵa, ormanǵa, taýǵa, sýǵa jaýapkershiligin oıatýǵa mindettimiz. Osyǵan búkil halyq bolyp jumylýymyz – ózimizdiń el ekenimizdi, taza qoǵam, taza memleket ekenimizdi kórsetedi. Árıne, osy rýhanı jumystardy uıymdasty­ryp, ony ómir saltymyzǵa aınaldyrý­ǵa resmı bılik qurylymdary, qo­ǵamdyq uıymdar, partııalar, buqara­lyq aqparat quraldary ult bo­lyp jumylýymyz – paryz.

Ekologııalyq, qorshaǵan orta tazalyǵyna baılanysty zań talaptaryn, ákimshilik, quqyq sharalaryn kúsheıtýimiz kerek. Osy oraıda salyq máselelerin de qaıta qaraý suranyp tur. Salyq demekshi, bizdiń quzyrly memlekettik oryndarymyz naǵyz salyq tóleıtin tabysy óte joǵary keıbir jeke tulǵalardyń úıine, úlken saraılaryna, basqa da qymbat jerlerine, kólikterine ýaqytynda salyq tó­leýin qamtamasyz ete almaıdy. Árıne, olar ózderi oılaý kerek. Biraq asa baılyq keıde oılat­paı­dy-aý deımin. Esesine, tabysy tómen, úı-jaıy, kóligi ortasha adamdarǵa kúsh kórsetýge sheber. Sol sııaqty ózderi kúnderin áreń kórip júr­gen taksıster, taǵy basqa jumys istep júrgenderge qy­sym jasaý­ǵa qulyqty. Máselen, qazir kópte­gen jas «jetkizý» jumysymen aınalysady. Negizinen bul jumysty jastar, kóbine stýdentter sabaǵy­nan tys ýaqytta azyn-aýlaq tabys úshin júrgizedi. Iаǵnı bul turaq­ty jumys emes. Al endi bizdiń salyq qyzmetkerleri, tipti keıbir depýtattar «osylardan salyq alamyz» deıdi. Olardyń áleýmettik jaǵdaıynan habary joq.

Prezıdent «Jumysshy maman­dyqtary jyly» dep jarııalaǵan osy jyly aǵa býyn jastardy eńbekke beıimdeýge baǵyttaýy durys bolar. Temir, aǵash, teri, taǵy basqa zattardan buıym jasaıtyn ustalyq dástúrdi jańǵyrtý­ǵa da mán berý kerek. Qazir bar­lyq óńirde mundaı sheberlik mektep­teri qalyptasqan, olarǵa yntaly jastar da barshylyq. Bul oraı­da tálimgerlikti jolǵa qoıyp, zeınetkerler men jas talapkerler­di yntymaqtastyrǵan jón. Adal eńbek etken jastan ádil azamat shyǵatynyna senemin. Prezıdent osyndaı otanshyl jastardy qol­daıdy, qorǵaıdy.

Qýanysh SULTANOV,

Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri