Erlik eshqashan eskirmeıdi

Jeńis ońaı kelgen joq. Jeńis aǵa urpaqtyń erjúrek batyrlyǵymen, erlik jigerimen keldi. Jeńis tylda eńbek etken árbir azamattyń mańdaı terimen keldi. Jyl ótken saıyn keshegi soǵys zardaby alystaǵanymen, sol bir surapyl jyldar halyq jadynda máńgilik saqtalyp qalmaq. О́ıtkeni, elimizde soǵys oty aınalyp ótpegen otbasy joq dese de bolady. Búgingi tańda Jambyl oblysynda 253 soǵys ardageri men 12 soǵys jesiri, 2334 teńestirilgender jáne 8311 tyl eńbekkeri turady. Al Jeńistiń 70 jyldyǵyna oraı oblystyq ishki saıasat basqarmasy men «Nur Otan» partııasy oblystyq fılıalynyń uıymdastyrýymen «Qamqorlyq jáne densaýlyq» atty avtokerýen jolǵa shyqty. Basty maqsat – «Jeńiske taǵzym!» atty aksııa aıasynda janqııarlyq erlikterimen Jeńiske úles qosqan soǵys ardagerleri men tyl eńbekkerlerin qurmetteý, hal-jaǵdaılaryn bilip, densaýlyǵyna kóńil bólý. Árbir soǵys jáne tyl ardagerleriniń úılerine baryp, olarǵa keshendi túrde medısınalyq kómek kórsetý, shıpajaı, emdeý oryndaryna joldamalar berý, turǵyn úılerin jóndeý jumystaryna qatysty ózekti jaǵdaılardy anyqtaý. Sondaı-aq, qajet bolǵan jaǵdaıda aýrýhanada emdeý. Oralhan DÁÝIT, «Egemen Qazaqstan».

15 jasynda muǵalim bolǵan...

Biz balalyǵymyzdy eresektikke aıyrbastadyq, deıdi qart ustaz,

tyl ardageri Ahaı AHMETOVA Mine, Mańǵystaý aýdanynyń ortalyǵy – Shetpe aýylynda turatyn Ahaı Ahmetova degen­ qart ana osylaı dep tol­­­ǵanady. Onyń jasy bıyl seksen­niń jeteýinde. «Syry ketse de, syny ketpegen» degendeı, sózi pysyq, qara sózge sheshen, qımyly da shıraq. Iаǵnı, Ahaı – sonaý Uly Otan soǵysy jyldarynyń qıyndyǵyn kózben kórgen kónekóz qarııalardyń biri. Ol kisi nemis-fashısteri elimizge tutqıyldan opasyzdyqpen sha­býyl jasaǵan jyldyń jazynda Shaıyr degen aýyldyń mekte­bin­de jetinshi synypty ǵana bitirgen on bes jasar qyz bala eken. Birde ony aýdannyń bilim berý salasy basshylary ózderine shuǵyl shaqyrtady. Olar birden Ahaıǵa qolqa salyp, «elde muǵalimder jetpeı jatyr, osy Taýshyqtan úsh aılyq muǵalimdik kýrsty oqyp, bizge kómek ber», dep ótinish tastaıdy. Sonymen, ol úsh aılyq kýrsty úzdik bitirip, Jyńǵyldy aýylyna muǵalim bolyp keledi. Bastaýysh synyptarǵa sabaq bere bastaıdy. «Bas kóterer er-azamattar maıdanǵa ketip jatyr. Mektep balalary ashqursaq, júdeý-jadaý kúıde oqyp júrdi. Balalar da, muǵalimder de ústerine tabylǵan bir nárseni kıip sabaqqa keletin. Bar bolǵany bes-alty bólmeden turatyn mektep úıi qımen, tezekpen jylytylatyn. Balalar kúndelikti sabaqqa otyn-tezek arqalaı kelip, saǵattar boıy dirdektep oqıtyn edi. Oqýlyq jetispedi, dápter degen atymen bolmady. Olar eski-qusqy gazet betteriniń shetine jazatyn. Al sabaqtan tys kezde kúni-túni maıdandaǵy jýyngerler úshin jún qolǵap, shulyq toqıtyn. Aragidik oqýshylardan qurylǵan «tımýrshylar komandasy» jaǵdaıy qıyn qarııalar men áskerılerdiń otbastaryn qoldap, kómektesip turatyn», deıdi A.Ahmetova ájeı. Sol kezde muǵalim jetis­­­­pe­gen­dikten, ol birinshi jáne úshinshi synyp oqýshylaryn bir bólmede qatar oqytady eken. Sonda da balalardyń sabaqqa degen qushtarlyǵy kemimepti. Olardyń ishinde ákesine aǵasy maıdanda qaza tapqandyqtan, sabaq ústinde óksip jylap otyratyn jetimder de az bolmaǵan kórinedi. «Biz sondaılardy jyly sózimizben jelep-jebep, tirshilik tolqynyna erýge talpyndyryp otyrdyq. «Bul – tek seniń otbasyńa ǵana emes, el basyna kún týǵan qıyn zaman», dep jubatý sózderimizdi aıtatynbyz. Iá, talaı bir qıly zaman ótti ǵoı», deıdi Ahaı ájeı. Ol 1948 jyldan bastap mu­ǵalimdikti ózge mamandyq­qa aýys­­tyrady. Sóıtip, 1986 jylǵa deıin ártúrli mekeme-kásip­oryndarda esepshi qyzmetin abyroı­men atqarady. Jubaıy marqum Orys­baı Nurbolatov ekeýi ula­ǵatty ul men qyz ósirdi. Bul kúnderi nemere-shóbereleriniń ortasynda baqytty ǵumyr keshýde. Onyń omyraýynda «Tyldaǵy eńbegi úshin» jáne «Kúmis alqa» medalderi jarqyraıdy. – Uly Jeńistiń 70 jyldyǵyn da kórgeli otyrmyz. Qashanda tileıtinimiz tynyshtyq, el birligi men yntymaǵy, – deıdi qart ana Ahaı Ahmetova. Allabergen QONARBAEV, Qazaqstan Jýrnalıster odaǵynyń múshesi. Mańǵystaý oblysy, Mańǵystaý aýdany, Shetpe aýyly.

О́zek órter ókinish

El gazeti «Egemen Qazaqstan­nyń» bıylǵy jylǵy №1 sanynda 1943 jylǵy aqpanda Sta­lıngrad qalasyndaǵy traktor zaýytyn qaıta qalpyna keltirý jumysyna respýblıkamyzdan 88 qazaq qyzy attanǵany jazylǵan edi. «Jeńis jańǵyryqtary» atty bul maqalaǵa oraı osy 88 qyzdyń biri, búginde Almaty oblysy, Kóksý aýdany, Balpyq bı aýylynda turatyn Janarhan Dıqanbaeva apaıdyń balalary birden redaksııaǵa telefon soǵyp, habarlasqan soń biz keıýananyń úıine bardyq. «Áke-sheshemnen erte aıyrylyp, aǵaıymnyń qolynda óstim. 1943 jyldyń kókteminde 16 jasqa tolǵanymda Jarkent óńirindegi Eńbekshi keńsharynan birneshe qyzben birge Kóktal aýdan­dyq­­ komıssarıatyna shaqyr­tyl­dym. Birden tizimdep, sol kúni Sary­ózek stansasynan poıyz­ǵa otyr­ǵyzyp, Reseıdiń Keme­rov oblysy, Starokýznesk qala­syna­ FZO-ǵa oqýǵa alyp ketti. Maǵan sol jerde sylaqshynyń oqýyn oqy­typ, úıretti. Ne kerek, temir­den shege kestirip, sylaq sylatyp maman­dyǵymyzǵa ábden mashyqtandyrǵan soń, eshelonǵa tıep, Stalıngrad qalasyna apardy. Stalıngradtyń ishi astan-kesteńi shyǵyp, bomba túsken jerler opyrylyp shuńqyr bolyp, kúl-qoqys taýdaı úıilip jatyr eken. Bizdi qala shetindegi Krasnoarmeısk zaýyty­nyń ornyn tazalaýǵa apardy. Qula­ǵan ǵımarattyń kirpishin iriktep, ózge qoqysyn bólek suryp­tap júrip arasynan adam súıegin de ushyrattyq. Esimiz shyǵa qor­qyp, kóz jasymyzǵa ıe bolmaǵan kezderimiz qanshama. Tapsyrma boıynsha máıitterdiń jan qaltalarynan qujattaryn shyǵaryp alyp, tıisti orynǵa ótki­zemiz. Sol qıyndyqqa shydamaı jáne shoshynyp qanshama qyz qyr­shy­nynan qıyldy. Áıteýir Qudaı saqtap ajaldan aman qaldyq. 1946 jyly menimen birge barǵan qyz­dardy elge qaıtardy. Izdeýshim joq bol­ǵandyqtan, meni Marıýpol qala­syndaǵy Azovstalstroı tre­siniń ornyn tazalaýǵa jiberdi. Sol qalada 1946-1950 jyldary qara jumys istep kúneltip júrip, taǵdyrdyń jazýymen 1949 jyly áskerı mindetin ótep júrgen qazaq jigitine turmysqa shyqtym. Ol nemis tutqyndaryn kúzetetin. 1950 jyly jubaıym qyzmet baby­men Krasnoıarsk ólkesine aýys­ty­ryldy. Kóp keshikpeı sol jer­den elge oraldyq. Qaıtar jolda qujattarymdy urlatyp aldym. Qazir sol qujattarymnyń joq bol­ǵandyǵynan, soǵys arda­ger­le­rine teńestirilý quqy­ǵynan da aıy­rylǵanmyn», – dedi Janar­han Dıqanbaeva. Negizi, Stalıngrad qalasyn­­­daǵy «Azovstroı» zaýyty­nyń bastyǵyna sol qaladaǵy №1 lager bólimi bastyǵy­nyń «Krasno­ıars­kige qyzmeti aýysty­rylǵan ishki ásker salasynyń jumyskeri Kenjebek Dıqanbaevtyń áıeli, ıaǵnı sizde daıyndaýshy bolyp jumys isteıtin Evgenııa (Ja­narhan-Jenıa-Evgenııa) Ko­pae­vanyń eńbekaqysyn 28.H. 1950 jyldan qaldyrmaı eseptep berýińizdi suraımyn», dep jazǵan tildeı qaǵaz qolda bar. Sondaı-aq, Jdanov qalalyq AHAJ bóliminen Kenjebek Dıqanbaev pen Janarhan Kopaevaǵa 1957 jyldyń 26 naý­ryzynda №069882 neke týraly kýálik jazylyp, áıe­line eriniń tegi berilgen. Bala­lary erjetip, anasy týraly qandaı da bir derek tabylyp qalar ma degen úmitpen Reseı qalalarynyń mu­raǵattary men zaýyttaryna suraý­ly hattardy jazǵanymen, tek shy­ǵarypsalma jaýaptar ǵana kelipti. Janarhan Dıqanbaeva elge oralǵan soń 1953-1978 jyldary Alakól aýdanyndaǵy Birlik jáne Oktıabrdiń 40 jyldyǵy aýyl­darynda bastaýysh mektepterde eden jýýshy bolyp jumys istegen. 1978 jyly «Eńbek arda­geri», 2010 jyly «1941-1945 j.j Uly Otan soǵysyndaǵy Jeńiske 65 jyl» merekelik medaldarymen­ marapattalǵan. Bar bolǵany sol. Sóıtip, taǵdyr tálkegine tús­ken jan eriksiz jat jerge ji­berilip, qabyrǵasyn qaıystyra qara ju­mys istegenimen, ókinish­tisi sol, eńbe­gin rastaıtyn esh qu­­jaty joq. Eń­bek maıdanynda qalalardy tezde­tip qalpyna kel­tirýge shókimdeı ­bolsa da sep­tigi tıgenimen, Jeńis kúni me­re­kesinde bir aýyz jyly sóz, quttyqtaý estı almaı­tyny ókinishti, árıne. Nurbol ÁLDIBAEV, «Egemen Qazaqstan». Almaty oblysy, Kóksý aýdany, Balpyq bı aýyly.

Fotogalereıa jasalady

Qazaqstan Qarýly Kúshteriniń barlyq áskerı bólimderinde Uly Otan soǵysy ardagerleri men olardyń áskerı qyzmetshi nemere­leriniń fotogalereıasy jasalady. Oǵan qosa «Máńgi esi­miz­de» – «Pamıat vechna» atty aksııa bastaldy. Atalǵan aksııa soǵystyń bar sumdyǵyn óz kózderimen kórgen jáne sol jyldardyń oqıǵalaryn aǵa urpaqtyń áńgimelerinen estip, bilgen qazaqstandyq birneshe býynnyń basyn qosady. Elimiz Qarýly Kúshterinde Jeńistiń 70 jyldyǵyna oraı Qa­rýly Kúshterdiń – óńirlik qolbas­shylyqtarynyń áskerı qyzmet­shileri men olardyń otbasy­la­ryn­daǵy Uly Otan soǵysy arda­gerleriniń sýretteri basyp shyǵa­rylǵan fotogalereıa jasalady. Atalǵan sýretter arnaıy bannerlerge basylyp, áskerı bólimderde ornatylatyn bolady. Fotogalereıaǵa maıdanda qaza tapqan, soǵystan keıingi ýaqytta qaıtys bolǵan, qazir aramyzda júrgen ardagerlerdiń de sýretterin usynýǵa bolady. Ardagerdiń sýre­ti­ túr­li-tústi nemese aq-qara, múm­­kindi­ginshe jaqsy sapada, 1930-­jyl­­dardan búgingi tańǵa deıin­gi ara­lyqta túsirilgen bolýy tıis. Atalǵan bannerler ardager­ler men qazirgi áskerı qyzmetshi­ler­diń fotogalereıasynan tura­tyn mozaı­ka túrinde resimdeledi. Ár­bir sýrettiń astynda ardager men áskerı qyz­metshiniń aty-jóni ­jazylady. Daıyndalǵan banner Astana qalasynda áskerı qyzmetshilerdiń qatysýymen saltanatty túrde nazarǵa usynylady. Atalǵan is-shara Otan qorǵaýshylar alańynda Máńgilik alaýǵa gúl shoqtaryn qoıý saltanatty rásimimen birge ótedi. Bannerlerdiń resmı tusaýkeserinen keıin olardyń kóshirmeleri áskerı bólimderge jiberiletin bolady. «Egemen-aqparat».