Búgin Astanada «Dostyq úıinde» «Kazahstanskaıa pravda» gazetiniń 105 jyldyǵyna oraı «Jalpyulttyq gazettiń úlken jol kezeńderi» atty ǵylymı-tájirıbelik konferensııa ótti. Shara bastalmas buryn meımandar basylym tarıhynyń úzik syrlary ispetti fotokórmeni tamashalap, muraǵattyq materıaldarmen tanysty. Sharaǵa memleket jáne qoǵam qaıratkerleri, professorlar, ǵalymdar men BAQ ókilderi jınaldy, dep jazady Egemen.kz.
Ǵylymı-praktıkalyq konferensııany «Qazaq gazetteri» seriktestiginiń Bas dırektory Dıhan Qamzabekuly júrgizip, qazirgi «Qazpravdanyń» alǵashqy sany 1920 jyldyń 1 qańtarynda jaryq kórgenin, gazettiń áýelgi ataýy «Qyrǵyzstan ólkesiniń jańalyqtary» dep atalǵanyn, odan keıin «Stepnaıa pravda», «Sovetskaıa step» dep ataýmen shyǵarylǵanyn, 1932 jyldan bastap ol óziniń qazirgi «Kazahstanskaıa pravda» ataýyn alǵanyn jáne árıne, ataýlary ǵana emes, gazettiń formaty, shyǵarylym sany, taqyryp-mazmun turǵysynan da ózgerister bolyp otyrǵanyn atap ótti.
«Árıne, ǵasyr boıy jýrnalıstik quram birneshe ret ózgerdi. Aıta keteıik, ótken ǵasyrdyń 20-30 jyldary Mıhaıl Zoshenko, Kýkrynıksy, Olga Forsh, Konstantın Sımonov, Alekseı Tolstoı, Sergeı Mıhalkov, Konstantın Paýstovskıı, Olga Berggols, Pavel Kýznesov gazettermen tyǵyz qarym-qatynasta bolǵan.
Ekinshi dúnıejúzilik soǵysqa kóptegen «qazpravdalyqtar» attandy. О́kinishtisi, olardyń keıbirleri qaıtyp oralmady. Memorıaldyq taqtaǵa Evgenıı Bard, Anatolıı Vlasenko, Borıs Lınov, Borıs Megorskıı, Ivan Ostapes, Arsentıı Petrashko, Ivan Iýferev jáne Vasılıı Iаkýshkınniń esimderi jazyldy.
Soǵystyń alǵashqy kúnderinen bastap gazet betterinde Baýyrjan Momyshulynyń, Dmıtrıı Snegınniń, Málik Ǵabdýllınniń, Syrbaı Máýlenovtyń, Jumaǵalı Saınniń jaýyngerlik erlikterdi jyrlaǵan shyǵarmalary jarııalandy. Osy kezeńde «Kazahstanskaıa pravda» betterinen qazaq ádebıeti men ǵylymy korıfeıleri: Muhtar Áýezovtiń, Qanysh Sátpaevtyń, Ǵabıt Músirepovtiń, Sábıt Muqanovtyń, Jambyl Jabaevtyń únderi qyzý estildi.
Ujymdastyrý, ındýstrııalandyrý, kúshterdi jaýǵa qarsy kúreske jumyldyrý, halyq sharýashylyǵyn soǵystan keıin qalpyna keltirý, tyń ıgerý jáne adamnyń ǵaryshqa alǵashqy ushýy, Qazaqstannyń qaıta qurylýy jáne táýelsizdigin alýy HH ǵasyrdyń barlyq negizgi kezeńderi men oqıǵalary «Kazahstanskaıa pravda» basylymynda kórinis tapty.
Jańa myńjyldyqqa respýblıkalyq iri basylym «Qazpravda» resmı jáne iskerlik aqparattyń basty kózi retinde enip otyr. Materıaldardyń oqylymdylyǵy artty, jýrnalısterdiń jańa taqyryptardy, sonyń ishinde pikirtalas taqyryptaryn izdeýi úrdiske aınaldy. Gazet túrli kózqarastardy bildirýge umtylady, tanymal sarapshylardy tartady. Basylymnyń aǵartýshylyq róli edáýir ósti: gazette otandyq tarıhty, mádenıetti, rýhanı qundylyqtardy, ǵylymı jańalyqtar men jetistikterdi dáripteıtin materıaldar únemi jarııalanady.
«Kazahstanskaıa pravda» basylymymen kórnekti otandyq ádebıetshiler, ǵalymdar, qoǵam qaıratkerleri, atap aıtqanda Ábdijámil Nurpeıisov, Ábsattar Derbisáli, Vladımır Gýndarev, Tóregeldi Sharmanov, Oljas Súleımenov, Rollan Seısenbaev, Baqytjan Qanapıanov belsendi yntymaqtasyp otyrdy.
Qazpravdınder ózderiniń áriptesteri Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń múshesi, birqatar kitaptardyń avtory Edýard Djılkıbaev (oqyrmandarǵa Konstantın Keshın psevdonımimen belgili), aqyn, QR Jazýshylar odaǵynyń múshesi, Qazaqstannyń halyq jazýshysy Lıýbov Shashkova, kórnekti otandyq ádebıetshi, Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń múshesi jáne t.b Reseıde Gennadıı Doronın, jazýshy, «Orys syılyǵy» ádebı syılyǵynyń laýreaty, sýretshi-karıkatýrıst Nıkolaı Verevochkın jáne taǵy basqa tulǵalaryn maqtan tutady.
Baspa BAQ sıfrlandyrý dáýirinde taralym men oqyrman azaıǵan. Biraq «gazettiń ýaqyty ótti» degen pikir qate. Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev: «Baspasóz – qoǵamnyń aınasy. Men baspasózdi muqııat baqylaımyn, kún saıyn «Egemen Qazaqstan», «Kazahstanskaıa pravda», «Aidýp», «Lıter», «Turkistan», «Ana dili», «Qazaq ádebıeti», sondaı-aq men kóptegen mańyzdy jáne paıdaly aqparat alatyn óńirlik basylymdardy oqımyn. Jalpy, gazetterdegi qazirgi jarııalanymdar joǵary sapamen jáne aqparat berý deńgeıimen erekshelenedi. Men úshin zııaly qaýymnyń kóńil-kúıin bilý mańyzdy. Gazetterdi shyǵarý prosesi men olardy oqý mádenıeti eshqashan úzilmeýi tıis. Biz bul iste sabaqtastyqty saqtaýǵa tıispiz. Bul barlyq órkenıetti elderde qalyptasqan dástúr», degen edi.
Búginde «Kazahstanskaıa pravda» gazetinde joǵary deńgeıdegi kásibı tilshiler, otandyq jýrnalıstıkanyń úzdik dástúrlerin abyroımen jalǵastyratyn Qazaqstan patrıottary jumys isteıdi», dep atap ótti Dıhan Qamzabekuly.
Eske salaıyq, 2021 jylǵy naýryzda eki jetekshi respýblıkalyq gazetter «Egemen Qazaqstan» jáne «Kazahstanskaıa pravda» biriktirilip, «Qazaq gazetteri» JShS-ine endi.
QR Memlekettik keńesshisi Erlan Qarınniń «Egemen Qazaqstan» jáne «Kazahstanskaıa pravda» 105 jyl tolýymen quttyqtaǵan hatynda: «Osy ýaqyt ishinde qos basylym qazaq jýrnalıstıkasynyń temirqazyǵyna, ult baspasóziniń ustynyna aınaldy. Munda qalamgerlerimizdiń birneshe býyny sheberligin shyńdady. Gazet betterinde birtýar perzentterimizdiń qoltańbasy qaldy. Prezıdentimiz Qasym-Jomart Toqaev buqaralyq aqparat quraldaryn damytýǵa aıryqsha mán beredi. Jýrnalısterdi áleýmettik qoldaý máselesin de nazarda ustaıdy. Sizder óz mindetterińizdi minsiz atqaryp, mártebeli mamandyqqa degen adaldyqtyń ozyq úlgisin kórsetip júrsizder. Barshańyzǵa baq-bereke, shyǵarmashylyq shabyt jáne mol tabys tileımin», delingen.
Sharada sonymen qosa, Senat Tóraǵasy Máýlen Áshimbaevtiń, Májilis Tóraǵasy Erlan Qoshanovtyń, Mádenıet jáne aqparat mınıstrliginiń Aıda Balaevanyń, Astana qalasy ákimdiginiń, gazetter redaksııalarynyń, qoǵamdyq uıymdar jáne t.b. «Quttyqtaý hattary» tabystaldy.
Sonymen qatar, Reseı, Belorýssııa, Ázerbaıjan redaksııalarynynan kelgen «Quttyqtaý hattar» oqyldy.
Sharada saltanatty túrde «Kazahstanskaıa pravda» gazetiniń birneshe qyzmetkeri marapattaldy. QR Mádenıet jáne aqparat mınıstrliginiń «Aqparat salasynyń úzdigi» tósbelgisimen Dobroto Lıýbov Dmıtrevna (Túrkistan oblysy jáne Shymkent qalasy boıynsha gazettiń menshikti tilshisi), Fomenko Iýrıı Vladımırovıch (gazettiń ekonomıka bóliminiń meńgerýshisi), Turysbekova Aıgúl Jálelqyzy (Almaty korpýnkti boıynsha aǵa tilshi) «Aqparat salasynyń úzdigi» tósbelgisimen marapattaldy. Sondaı-aq, sala mınıstrliginiń Qurmet gramotalarymen, Áset Jókenuly Syzdyqov, Pavel Grıgorevıch Sedılınge tabystalyp, mınıstrliktiń Alǵys haty Marına Antonovna Demchenkoǵa tabystaldy.
2003-2004 jyldary QR Aqparat mınıstri bolǵan jáne 2000-2016 jyldary «Egemen Qazaqstan» gazetin basqarǵan Saýytbek Abdrahmanov ujymdy quttyqtap, tushymdy oılaryn ortaǵa saldy.
«Konferensııa ataýyn dál atapsyzdar. Sizder úlken joldan óte laıyqty óttińizder. Qıyn, kúrdeli, keıde qarama-qaıshy, biraq báribir dańqty tarıh – Qazaqstan jylnamasyn sheber kásibılikpen jasadyńyzdar. Baspasóz sózi – klassıkalyq jýrnalıstıka sanalady. Dál osy format uzaq ýaqyt boıy qoǵamdyq pikirdi qalyptastyrýdyń negizgi tásili boldy.
Baspasóz sózi – aıtylǵan sózderdiń durystyǵyna jáne bedeline eń kóp kepildik beredi. Jýyrda «Egemen Qazaqstan» gazetinde «Astanadaǵy Prezıdent rezıdensııasy Aqorda atandy» degen shaǵyn maqala jarııalandy, onda gazet basshylyǵynyń memleket basshysynyń jańa rezıdensııasyn «Aqorda» dep ataý týraly usynysy týraly (Mysaly: «Máskeý, Kreml», «Vashıngton, Aq úı», «Parıj, Elıseı saraıy») jazylǵan. Jazba úlken rezonans týǵyzdy. Buryn bul týraly jazǵanbyz ǵoı, jekelegen kitaptarda, atap aıtqanda, Janbolat Aýpbaı men Qalı Sársenbaıdyń «Jýrnalıst - ómir barlaýshysy. Jýrnalıstıka - ómir mektebi» kitabynda. Biraq gazet jazbasy túrinde paıda bolǵannan keıin ǵana sol fakti kópshilikke keńinen taraldy.
Gazet maqalalary tarıhı qujat retinde de saqtalynady. Gazet jýrnalıstıkasynda, ádette, tereńirek kontent bar. Qaǵazdan oqý mátinge tereńirek boılaýǵa yqpal etetini, adamdar taktıldi sezimniń arqasynda qaǵazda oqylǵan aqparatty jaqsy este saqtaıtyny baıaǵyda-aq dáleldengen», dedi Saýytbek Abdrahmanov.
QR Prezıdenti janyndaǵy Adam quqyqtary jónindegi komıssııanyń tóraǵasy Igor Rogov 50 jyl boıy «Qazpravdanyń» turaqty oqyrmany bolyp tabylady, ol barlyq zańnamalyq aktiler jarııalanatyn memlekettik saıasattyń ókili bolyp sanalady.
«Basylymnyń búgingi jaǵdaıy – sizderdiń uzaq jáne qajyrly eńbekterińizdiń nátıjesi. Kezinde gazettiń qoǵamdyq damýdyń neǵurlym ózekti máseleleri boıynsha jalpyǵa birdeı tanylǵan dıalog ortalyǵyna aınalýyna qalyptasý kezeńinde kóptegen qıyndyqtardy eńserýge týra keldi. Basylymnyń Qazaqstannyń ulttyq ıdeıasyn iske asyrýdaǵy, gýmanıtarlyq ıdeıany nasıhattaýdaǵy rólin erekshe atap ótken jón. Gazet konstıtýsıonalızm qaǵıdattary ıdeıasyn iske asyrýǵa eleýli úles qosady, gazet arqyly teorııa men praktıkanyń ózara baılanysy, qoǵamnyń ózgermeli úrdisterin tereń ári jan-jaqty zertteý qamtamasyz etiledi», dedi ol gazettiń shyǵarmashylyq ujymyna.
Árıne, sıfrlandyrý dáýirinde baspa BAQ kúrdeli kezeńderdi bastan ótkerip jatyr, sebebi taralymdar men oqyrmandar azaıǵan. Degenmen, baspa sózi ınternet-resýrstarmen salystyrǵanda neǵurlym bedeldi jáne senimdi aqparat kózi retinde jıi qabyldanady. Osy oraıda, «Prostor» ádebı-kórkem jýrnaly bas redaktorynyń orynbasary Lıýbov Shashkova «Qazpravdanyń» oqyrmandarmen tyǵyz baılanysty saqtaý boıynsha kóp jyldyq tájirıbesi bar dep sanaıdy.
«Qazpravda» mádenıet jáne qoǵam qaıratkerleri men jazýshylardyń sózderimen árdaıym qýatty bolyp, Oljas Súleımenov, Gennadıı Tolmachev, Valerıı Polıakov jáne basqa da kórnekti tulǵalardy basylym betterine tartqan. «Qazpravda» sııaqty úlken gazetterdegi ádebı betterdi qaıta jandandyrǵan durys bolar edi. Jazýshylarmen mundaı yntymaqtastyqtyń keń aýdıtorııaǵa zor yqpaly bar ekenine senimdimin», dedi jýrnalıst.
QSZI medıajobalar bóliminiń basshysy Janar Týlındınovanyń aıtýynsha, Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev negizgi tezısterdi baspa BAQ-tarda baıandaýdy jón kóredi, sebebi halyq olarǵa úlken senimmen qaraıdy.
«Baspasóz sózi - ózektiligin joǵaltpaıtyn sapaly dástúrli jýrnalıstıkanyń ózegi. Statıstıkaǵa júginsek, 5 myńǵa jýyq tirkelgen otandyq BAQ-tyń basym bóligi baspasóz basylymdary. Bul – «baspasózdiń ýaqyty ótti» degen pikirdiń asyra aıtylǵanyn bildiredi. Eger medıa tutyný prosedýrasyna qaraıtyn bolsaq, onda otandastarymyzdyń 57% áleýmettik jelilerdegi aqparatty qaraıdy, jelilik basylymdardyń 43% jáne 4% baspa BAQ-ty qalaıdy. Alaıda bul – bedel kórsetkishi emes. Memleket basshysynyń «Egemen Qazaqstan» jáne «Ana tili» sııaqty gazetterdegi maqalalaryn baspa BAQ-ta jarııalaý dástúrge aınaldy», dep túıindedi sarapshy.
Shara sońynda «Kazahstanskaıa pravda» gazetiniń ardagerleri jınaǵan tájirıbelerin tilge tıek etip, eńbek etken jyldaryndaǵy qyzyqty estelikterimen bólisti.