Jasandy ıntellekt jáne quqyq júıesi

Zań jobasyn ChatGPT jazyp beredi

Otandyq sarapshylar jasandy ıntellekt zań shyǵarý úderisiniń sapasyn arttyratynyn, muny qoldaný memleket­tik ınstıtýttardyń ashyq­tyǵy men tıimdiligin nyǵaıtý­ǵa baǵyttalǵanyn alǵa tartty. Mysaly, Prezıdenttiń Is basqarmasy janyndaǵy Par­lamentarızm ınstıtýty dırektorynyń orynbasary Berik Bekjanov jasandy ıntellekt pen avtomattandyrý­dyń normashyǵarmashylyqtaǵy róli kún sanap artyp kele jatqa­nyn aıtty. Onyń aıtýynsha, bul tehnologııalar quqyqtyq júıe­ni tereń zerdeleýge, zań joba­larynyń sapasyn udaıy baǵalaýǵa jáne olardyń oryndalýyn qadaǵalaýda tyń tásilderdi paıdalanýǵa múmkindik beredi.

Zań ǵylymdarynyń kandıdaty, Novosibir memleket­tik ekonomıka jáne basqarý ýnıversıtetiniń dosenti Andreı Makarsev: «Jasandy ıntellekt adamdy tolyq almas­tyra almaıtyny sózsiz, biraq jańa tehnologııanyń bul túrin kómekshi mehanızm retinde paıdalanýǵa bolady, ol zań shyǵarý úderisin jeńildetedi ári jedeldetedi», dedi.

Álemde Brazılııa – jasandy ıntellekt jasap shyǵarǵan zańdy qabyldaǵan alǵashqy el. О́tken jyldyń sońynda «salyq tóleýshiler sý esepte­gish quraly urlanǵan jaǵdaıda ony aýystyrýǵa aqy tólemeıdi» degen zań normasyn qabyldady. Muny Port-Alegrı qalalyq keńesi­niń múshesi Ramıro Rozarıo usynǵan, al oǵan zań jo­basyn ChatGPT tolyǵymen ja­zyp bergen. Osylaısha, JI bir elge jańa zań qurastyryp berdi.

Al Reseı ǵalymy Oleg Sherstoboev parlamentterde jasandy ıntellektini zań­nama­lyq úrdisterin taldaýǵa, úlken derekter­men jumys isteýge, zań jobalary men túzetýlerdi quqyq­tyq negizdegi kózderimen salys­tyrýǵa, monıtorıng, retteý ny­sa­nasy týraly derekterdi jınaý­ǵa, azamattardyń pikirin tal­daý jumysyna qoldanýǵa bolatynyn aıtady. Sondaı-aq JI-diń parlamenttik jumys­ty ákimshilendirýge (jumys kestesin taldaý, qujattardy muraǵattaý, olardy salystyrý, sheteldik qujattardy aýdarý, azamattardyń ótinishterin taldaý, esep, baıandamalarǵa aqparat jınaý jáne olarmen jumys isteý), parlamentterdiń ashyqtyǵyn qamtamasyz etýge (parlamenttik tyńdaýlardy dekodtaý, jobalar, zańdar jáne t.b. týraly yńǵaıly derekterdi qalyptastyrý) kómegi zor.

Parlamentarızm ınstıtýty osy baǵytta aýqymdy zertteý júrgizip, zańnamalyq úderistiń negizgi túıtkilderin aıqyndap, olardy eńserý boıynsha naq­ty usynymdar ázirledi. Sony­­men qatar zań shyǵarý salasy­na jasandy ıntellekt pen avto­­mat­tandyrylǵan monı­to­rıng júıesin engizýdi kózdeı­­tin zań jobasyn daıyndaý qolǵa alyndy. Máse­len, ıns­tı­týt sarapshy­lary norma­shy­­ǵar­­mashylyq úderi­sin sıfr­lan­­dyrýǵa arnalǵan algorıtmder ázirleý, jasandy ıntellektini qoldaný boıynsha quqyqtyq negiz qalyptas­tyrý, qoǵamdyq monıtorıng­tiń avtomattandyrylǵan júıe­sin engizý, sondaı-aq sot tóre­ligi men zań shyǵarmashylyǵynda jasan­dy ıntellekt tehnolo­gııa­laryn qoldaný jónindegi qosym­sha zertteýler júrgizý jáne bilikti mamandar daıarlaý, zań shy­ǵar­mashyly­ǵyn sıfrlan­dyrý máseleleri bo­ıynsha jumys toptaryn qurý jáne biryń­ǵaı standarttardy ázirleý sııaqty usynystardy alǵa tartty. Al otandyq jáne sheteldik ǵalymdar aıtylǵan usynystardy maquldady.

«Osylaısha, zań ǵalym­darynyń basqosýy zańnamany zaman talabyna saı jańǵyrtý­dyń mańyzdy qadamy bol­dy. Qabyldan­ǵan usynymdar men aldaǵy atqarylatyn jumystar qoǵam ıgiligine ınnovasııalyq tehnologııalardy qaýipsiz ári tıimdi paıdalanýǵa negiz bolyp, zań shyǵarmashylyq úderisin jańa beleske kótermek», dedi B.Bekjanov.

Memlekettik sektordaǵy JI

Sondaı-aq jasandy ıntellekt memlekettik sektorǵa ene bastady. Pnompende (Kam­bodja) Ortalyq Azııa, Kavkaz jáne Azııa-Tynyq muhı­ty aı­ma­ǵynyń 12 elinen 60-tan asa ókil jasandy ıntellektini memlekettik sektorǵa engizý áleýetin saralady.

Jıynǵa qatysqan Koreıa, Halyqaralyq telekommý­nı­kasııalar odaǵy jáne Dúnıe­júzilik banktiń jetekshi sarapshylary jasandy ıntellektiniń standarttary men etıkalyq jaǵyn qarastyrdy. Jıynǵa qatysqan Astana memlekettik qyzmet haby joba menedjeri Baqyt Jeksembaı JI salasyndaǵy yntymaqtastyq pen tájirıbe almasýdyń mańyzdylyǵyna toqtaldy. Ár elden kelgen qatysýshylar Kambodja sıfrly tehnologııalar akademııasynda (CADT) bolyp, sıfrly biliktilik pen memlekettik qyzmetkerler, turǵyndardy oqytý baǵdarlamalaryn zerdeledi

Koreıa Respýblıkasy Ishki ister jáne qaýipsizdik mı­nıstr­liginiń ashyq derekter bo­ıyn­sha saıasat bóliminiń dırek­tory Djýon Hanson JI jaǵdaıdy sarap­taý men taldaý negizinde preven­tıvti jáne personaldy qyz­met kórsete alatyn transfor­ma­sııalaýshy tehnologııa retin­de damyp jatyr degen pikir bildirdi. Degen­men ol etı­kalyq táýekelder, qaýipsiz­dik máselelerin eskerý qajettigin aıtyp, tıimdi strategııalar jasaýǵa halyqaralyq ynty­maq­tastyq kerek ekenin málim­dedi. Ol Koreıa osy salada tájirı­be almasýǵa daıar ekenin de jetkizdi.

Al Kambodjadaǵy BUU DB Turaqty ókili Alıssar Chaker JI-tiń barlyq azamatqa, ásire­se osal toptardaǵy halyq­qa qyz­­met kórsetýde tıimdilikti art­ty­ra­tynyn aıtady. Sondaı-aq Kam­bodjanyń Poshta jáne tele­kom­mýnıkasııa mı­nıstri Vandet Cheanyń aıtýynsha, mem­lekettik sektordaǵy JI tıimdi sheshimder qabyl­daýǵa úlesi zor. Buǵan qosa memlekettik qyzmet kórsetýdiń ashyqtyǵy men sapasyn arttyrady, ıaǵnı azamattardyń talap-tilekteri men suranystaryna jedel jaýap berýge múmkindik týǵyzady.