Ertis-Baıan óńirindegi alǵashqy baspa ónimderi qolmen basqarylatyn «Hogen forst» stanoginde basylyp shyqqan. Sonyń biri qazirgi ýaqytta jergilikti mýzeıdiń sánin keltirip tur.
Álemdegi tuńǵysh baspa stanogin 1468 jyly nemis ónertapqyshy Iogann Gýtenberg oılap tapqan. Ol jyljymaly quıma áripti baspa stanoginiń eýropalyq ádisin ómirsheń etip, álemde alǵashqy bolyp baspahana negizin qalaǵan.
Baspa jabdyqtary sodan beri únemi jetilýmen boldy. Arnaıy mashınalary shyqqanǵa deıin presti stanoktar keń qoldanylǵan. Sonyń biri – «Hogen forst» stanogi. Ol XVIII–XIX ǵasyrlarda baspa isinde keńinen paıdalanylǵan. Pavlodar qalasynda XIX ǵasyrdyń alǵashqy sheninde mundaı quraldyń kómegimen úndeý paraqtary, kitapshalar, alǵashqy gazetter basylyp shyqqan.
«Hogen forst» baspa stanogi – tolyqtaı mehanıkalyq ádispen basqarylatyn presti qural. Ertis-Baıan jerindegi alǵashqy gazetter – «Obedınenıe» men «Dala jarshysy» 1918 jyly osy stanoktyń kómegimen jaryq kórgen. Iаǵnı qurylǵy óńirdegi alǵashqy baspasózdiń atasy desek jarasady. Tolyqtaı shoıynnan jasalǵan. Salmaǵy óte aýyr, 8–10 adam ornynan áreń qozǵaıdy. Shoıyn joǵary temperatýraǵa asa tózimdi ári kez kelgen diril men terbeliske boı bermeıdi. Keńes ókimeti ornaǵan jyldary onyń kómegimen kóptegen baspa ónimderi basylǵan. Biraq jyldar óte baspa mashınalary qoldanysqa ene bastaǵan soń, jumysyn toqtatqan. О́lketanýshy I.Lagýtınniń usynysymen Pavlodar memlekettik baspahanasy ejelgi baspa stanogin 1960 jyly mýzeıge tabystady. Sodan beri qundy jádigerimizge aınaldy», dep áńgimeledi erekshe qural týraly Potanın atyndaǵy tarıhı-ólketaný mýzeıi ólke tarıhyn ǵylymı qamtamasyz etý bóliminiń basshysy Gúljanat Álıeva.
Qolmen basyp shyǵarý mashınasynyń negizgi bóligi – mehanıkalyq press, onyń kómegimen mátin qaǵazǵa nemese ózge materıalǵa túrli tústi basý arqyly túsirilgen. Bul ónertabys kezinde sharap presteý stanoginiń jáne qaǵaz óndirisiniń uqsas mehanızmderine negizdelgen dep esepteledi.
PAVLODAR