Qoǵamda qyzý talqylanyp jatqan máseleniń biri – jańa Salyq kodeksi, tıisinshe salyq salýdyń jańa erejeleri. Salyq júıesin qaıta qaraý týraly sheshim sońǵy birneshe jylda tapshylyqqa ushyraǵan bıýdjettiń kiris bóligin ulǵaıtý qajettiligimen baılanysty. Qazirgi ýaqytta tapshylyq ishki jalpy ónimniń 2,7%-yn quraıdy. Bul rette aldaǵy 2025 jylǵa bıýdjettiń kirisi 21,39 trln teńge, al shyǵysy 25,19 trln teńge bolady dep josparlanyp otyr. Josparlanǵan tapshylyq 4,1 trln teńgeni quraýy múmkin, bul keleshekte birtindep tómendeıdi.
Memlekettik qarjyny nyǵaıtý jáne bıýdjetti turaqtandyrý úshin usynylǵan quraldardyń biri – qosylǵan qun salyǵynyń (QQS) mólsherin qazirgi 12%-dan 20%-ǵa deıin arttyrý. Elimizde keıingi eki onjyldyqta QQS mólsherlemesi aıtarlyqtaı ózgergen joq jáne 12% deńgeıinde qaldy. Kóptegen elde bul kórsetkish 15-20%-dy quraıdy, bul bizdiń elimizdegi qazirgi kórsetkishti eń tómengi kórsetkishterdiń birine aınaldyrady. Bul shara birqatar oń nátıjege ákeledi:
Birinshiden, salyq túsimderi artady. QQS mólsherlemesin kóterý bıýdjet kirisin 5-7 trln teńgege deıin ulǵaıtady jáne buǵan deıin birneshe ret talqylanǵan Ulttyq qordan transfertterdi toqtatýǵa múmkindik beredi.
Ekinshiden, salyqtyq qamtý ulǵaıady. QQS tóleýshilerdi tirkeý shegin tómendetý josparlanyp otyr, bul shaǵyn jáne orta bıznesti kóbirek tartady, salyq túsimderin arttyrady.
Úshinshiden, QQS ulǵaıýymen qatar eńbekaqy qoryna salyq júktemesin azaıtý qarastyrylǵan. Bul bızneske qarjylyq júktemeni jeńildetýge jáne jalaqynyń ashyqtyǵyn yntalandyrýǵa tıis.
QQS mólsherlemesi – Qazaqstan Respýblıkasynyń aýmaǵynda taýarlardy satý, jumystardy oryndaý, qyzmetterdi kórsetý sııaqty operasııalardy júzege asyrý kezinde alynatyn janama salyq. Sáıkesinshe, negizgi júk túpki tutynýshylarǵa túsedi. Degenmen bul keleńsiz saldarlar qysqa merzimde bolǵanymen, keshendi jumys júrgizgende olardy azaıtýǵa bolady dep kútilip otyr. Ol úshin jańa salyq rejimine beıimdelýdiń naqty sharalaryn oılastyrý qajet.
Salyq reformasyn talqylaý birneshe jyldan beri jalǵasyp keledi. 2024 jyly ótken Úkimettiń keńeıtilgen otyrysynda Prezıdent «QQS-ny 12-den 16%-ǵa deıin kóterý – túpkilikti sheshim emes, Qazaqstanda múldem basqa sıpatqa ıe bolǵan QQS-nyń ózin de reformalaý qajet» degen edi. Qalaı bolǵanda da, ázirge naqty sheshim joq, talqylaýlar jalǵasyp jatyr. Memleket basshysy aıtqandaı, qatelesýge quqymyz joq.
Ásel Áben,
Prezıdent janyndaǵy QSZI Ekonomıkalyq saıasatty taldaý bóliminiń bas sarapshysy