Turmystyq zorlyq-zombylyq – nashaqorlyq, ishimdik sekildi eń ótkir áleýmettik másele. Qorǵansyz áıel men balaǵa qarsy qylmystyń kún saıyn órship bara jatqany búginde jeke adamnyń emes, qoǵamnyń dertine aınaldy. Úı qorqaýlarynyń qorlyǵyna únsiz kónip, ishki kúızelisin eshkimge tis jaryp aıta almaı, ómir súrip júrgen áıelder men balalardyń muń-qaıǵysyn nemese olardyń otbasynan bezip, ózine-ózi qol jumsaýǵa deıin jetkizgen oqıǵalardyń jıileı bastaý qaýpin seıiltý tek quzyrly oryndardyń ǵana qolynda emes ekenin tutas qoǵam túsindi. Jurt bolyp jumylyp qarsy turatyn aýyr dert san qyrynan saraptalyp, sebebi taldanyp jatqan tusta, bul taqyrypty zerdeleý óner men ádebıette de kórkem tásildermen kórinis taýyp jatyr.
El úshin mańyzy zor birqatar jobalardy júzege asyryp kele jatqan «Alqa Publishing» baspasy ótken jyly ádebıette zamanaýı qazaq áıeliniń obrazyn beıneleıtin jańa shyǵarmalarǵa báıge jarııalaǵan edi. Nátıjesinde, jıyrma shaqty jańa povest usynylyp, qazylar alqasynyń sheshimimen eki avtor – Qazaqstan Jýrnalıster odaǵy syılyǵynyń laýreaty, «Egemen Qazaqstan» gazetiniń ardager tilshisi Gúlzeınep Sádirqyzynyń «Aıbıbi» povesi men tanymal jazýshy Qanaǵat Ábilqaıyrdyń «Júrektiń kóz jasy» shyǵarmasy oza shaýyp, 500 000 teńgeden grant utyp alǵan bolatyn. Jańadan qaz basyp, jumysyn endi bastaǵan baspa aldaǵy irgeli jobalaryn kezeń-kezeńimen júzege asyrýdyń utymdy úlgisin de kórsetip otyr. Báıge jarııalap, jeńimpazdardy anyqtap, qarjylaı qoldaý bildirgen baspa endi qos avtordyń kitaptaryn basyp shyǵaryp, Almatydaǵy Jambyl atyndaǵy jasóspirimder kitaphanasynda jańa shyǵarmalardy ózi tanystyryp, oqyrmanǵa tartý etti.
Sııasy áli keppegen kitaptardyń tusaýkeserine jıylǵan qaýymnyń aldyna «Aıbıbiniń» jibekbaýyn qııýǵa belgili qalamgerler Maǵıra Qojahmetova men Ámirhan Meńdeke, al «Júrektiń kóz jasy» týyndysynyń tusaýyn kesýge belgili jýrnalıst-jazýshy Sáken Sybanbaı men kásipker Baǵdarly Orazbekov shaqyryldy. Grant ıegerleri G.Sádirqyzy men Q.Ábilqaıyr áıel álemine boılaýdy nysana etken shyǵarmalarynyń jazylý tarıhynan syr shertip, zorlyq-zombylyqtan zardap shekken qurban áıelder taǵdyry ádebıettegi eski taqyryp bolsa da, búgingi qoǵamdaǵy ýshyǵyp turǵan ahýalyn jańasha sıpattaýdyń mańyzy týraly kezektese áńgimeledi.
«Alqa» baspasynyń ustanymy osy – qazaq avtorlarynyń jańa býynyn qalyptastyrý, kitap oqý mádenıetin órkendetý, baspa naryǵyndaǵy básekege qabiletti bolý. Belgili mádenıettanýshy, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Álııa Bópejanova, M.Áýezov atyndaǵy Ádebıet jáne óner ınstıtýtynyń jetekshi qyzmetkerleri, aqyn Aınur Tóleý, ádebıettanýshy, «Qazaq prozasyndaǵy postmodernızm» teorııasyn zerttep júrgen PhD Gúlmıra Sáýlembektiń «qos avtor shyǵarmasynyń ereksheligi nede?» degen basty suraq tóńiregindegi oı-pikiri ortaq tujyrymǵa negizdeldi. Qazylar alqasynyń paıymynsha, taqyryp óte ózekti. Áleýmettik ótkir másele qozǵalady. Shyǵarma sıýjeti shıelenisti, qoıý. Túrli kóńil kúı qubylysyn týdyratyn yrǵaqty sıýjetke qurylǵan. Obrazdar aıshyqty, povest tili shuraıly jáne osynyń barlyǵy bir shyǵarmada toǵysqan.
Álııa Bópejanova, jazýshy, synshy: – Búgingi is-shara bizdiń qoǵamnyń óskenin kórsetedi. Kópshilik, ádette «qamqorlyq jasalsa» dep, joǵaryǵa aýzyn ashyp qaraýdy ádetine aınaldyrǵan. Al «Alqa» baspasynyń dırektory Baný Dáýletbaeva men bas redaktory Baıan Hasanovany naǵyz óz zamanynyń qaharmandary dep atar edim. Olar óz bastamasymen «Alqa» baspasyn quryp, áıeldi tulǵa dárejesine kóterip beıneleıtin shyǵarmalarǵa báıge jarııalady. Bizdi qazylyqqa shaqyryp, kórkem shyǵarmany baǵalaýdyń kreatıvti talabyn usyndy, nátıjesinde, 20-dan asa qoljazbany saraptaı kelip, «Aıbıbi» men «Júrektiń kóz jasy» povesterin júldege laıyq dep tańdap alǵan edik. Oqyp otyrǵanda, qos avtordyń da shyǵarmasy bir-birimen ózektes qana emes, sabaqtas shyǵarmalar sııaqty áser beretinin ańdadym. Gúlzeınep Sádirqyzynyń «Aıbıbisi» 80-jyldardaǵy áıeldiń taǵdyryn sýrettese, Qanaǵat Ábilqaıyrdyń shyǵarmasynan 90-jyldardyń keıipkerleri til qatady, eki poveste de áıeldiń myqtylyǵy, adamgershiligi kórinis tapqan. Qazaq áıeliniń shynaıy bolmysyn tanyp, kórkem tásildermen sheber ashyp kórsetken qos avtordyń shyǵarmasyna sáttilik tileımin».
Ámirhan Meńdeke, ádebıet synshysy, Halyqaralyq «Alash» ádebı syılyǵynyń laýreaty:
– Gúlzeınep Sádirqyzynyń «Aıbıbisi» – ómirdiń ózi. Záredeı ótirigi joq. Biz, qazaq qoǵamy áıelderge óte nemquraıdy qaraıtynymyzdy baıqamaımyz jáne solaı qaraıtynymyzdy qalyptasqan zańdylyq sııaqty kóremiz. Aıbıbi balasynyń, eriniń aldynda óz mindetin minsiz atqarady. «Osylar ishsin, osylar jesin, osylar aýyrmasyn» dep otbasynyń jolyna janyn jaıalyq etip tóseıdi. Bir kúni áıel ózi tósek tartyp, syrqattanyp jatyp qalady. Tura almaı, qınalyp jatqan adamnyń ústi-basyn muntazdaı taza etip aq kórpeniń ústinde patshadaı kútetin janashyry bar ma edi bul úıde? Qaıdaǵy janashyrlyq, merez kúıeýi aıazdy kúni áıelin dalaǵa jalańash súırep shyǵaryp, shlangamen aınaldyra jýady. Eti qashyp, saýdyrap qur súıegi qalǵan syrqat kelinshek sýyqty kótere alsyn ba, eki kúnnen keıin qaıtys bolady. Tońmoıyn kúıeýi marqum áıeliniń janaza, jetisi degen jerleý joralǵysyna eki jylqy soıady. Balalaryn tiri jetim jasamaı, otbasyn saqtaý úshin azap pen qorlyqtyń bárine kóngen áıeliniń qunyn osy eki jylqymen baǵalaǵany ma, eki jylqy soıǵansha, naýqas áıelin emdetpedi me? Áıelge nemquraıdy qaraý degen – osy. Osynyń barlyǵy – shyndyq. G.Sádirqyzynyń shyǵarmasynda áıeldiń basyndaǵy taýqymet boıamasyz shynaıy baıandalady.
Sáken Sybanbaı, jýrnalıst, «Parasat» jýrnalynyń bas redaktory:
–Eki birdeı kitaptyń tusaýy kesildi. Ekeýi de – qazirgi qazaq áıeli taqyrybyna, sol obrazdardy ashýǵa talpynǵan týyndylar. Gúlzeınep Sádirqyzyn jýrnalıst retinde jalpy jurt tanıdy, keıingi jyldary proza da jazyp, kózge túsip júr. «Aıbıbi» kitaby da kóńilden shyqty.
Al Qanaǵat Ábilqaıyr – osyǵan deıin de «Umyt meni», «Qaıyrshynyń mıllıarder dosy» sekildi birneshe kitabymen oqyrman qaýymǵa jaqsy tanys qalamger. «Júrektiń kóz jasy» atty jańa kitaby da sol qatardan oryn alady dep senemin. Qanaǵattyń bir ereksheligi – uzaq-sonar kirispe, shubalańqy baıandaýlardan ádeıi qashyp, aıtar oıyna, ashpaq taqyrybyna tótelep tartady. Oıy – ótkir, tili – qarapaıym da qazaqy. Kádimgi qazaqtyń tartymdy áńgimeshildik dástúri bar ǵoı, úlkenderdi tyńdaı júrip qulaǵyna sol ádemi ádis sińse kerek, sony jaqsy ustanady. Oqyrmandy dereý baýrap alady. Arasyna qazaqy qaljyńdy da qosyp, tuzdyqtap otyrady.
Bul qos kitap – oqyrman úshin úlken olja dep oılaımyn. Osyndaı jobalar turaqty júzege asa berse eken.
ALMATY