Balýan sholaqtyń «Ǵalııasyn» Ámire Parıjde shyrqady ma, joq pa, ol jaǵy belgisiz. Olaı deıtinimiz, ótkende óner zertteýshisi Rústem Núrkenov Sáken Seıfýllınniń «Aqan seri» atty óleńinen seriniń eki birdeı áni Parıjde shyrqalǵany jóninde derekti alǵa tartqanyn oqydym.
«Aqan seri» jyrynda Sáken:
«Sol synda Aqan áni par izdedi,
Kóldegi aqqý áni tárizdi edi.
Aqannyń «Úsh toty» men «Syrymbetin»,
Tańǵalǵan estigende Parıjde de», degenin mysalǵa keltiripti. Buǵan deıin Ámire Parıjde salǵan ánder belgili delinip keldi. Arasynda bul eki týyndy joq eken. Qazaq dalasynda Aqan ánderi qandaı úlken mektepke aınalsa, ulttyq ónerimizde Balýan sholaq shyǵarmalary da kem soqpaıtyny belgili. «Ánińdi úıreneıin alýan, aǵa» dep Kenen Ázirbaev atanyń ózi izdep barǵan desedi. Bul jerde Aqan men Balýandy salystyrmaımyz, keıingige áserin aıtqymyz keledi ǵoı baıaǵy. Qazaq dalasynda keń taralǵan ómirsheń án-áýenderdiń kóbi osy Aqan, Birjan, Balýan sholaq shyrqap salǵan qutty ónerdiń jalǵasy ekeni aıan. Keıingi elý jyl muǵdarynda tóteden qosylǵan keıbir estradalyq ánsymaqtar ol esepte joq, árıne.
Aqan «Seksen qyz serýenge shyqsa-daǵy, Ishinde qara basyń han, Qadısha» dese, Balýan sholaq «Seksen sulý serýenge shyqsa-daǵy, Ǵalııanyń almaımyn kirpigine» dep qubyltady. Iá, atam qazaq ánderi osylaısha jalǵasa kelip, bertinde úzildi desek, ótirik aıtady ekenbiz. «Aıym da sen, Ǵalııa, kúnim de sen, oń qabaǵym tartady kúlimdeseń» degen joldardy bilmeıtin qazaq az bolǵan shyǵar ótken ǵasyrda. Mundaǵy sulý, oralymdy sózdiń kórkemdik qýaty jeke toqtalýdy qajet etedi. El ishinde oń qabaǵy tartý jaqsy yrymǵa balanady. Qýanyshty bildiredi. Demek aqyn sen kúlimdep, máz bolsań, men de qýanamyn, tipti shalǵaıda júrgen kúnniń ózinde seniń qabaǵyń ashyq-jarqyn bolsa, meniń de oń qabaǵym tartyp júredi degendi astarlap aıtady. Ǵalııa búkil ómirine aınalyp ketkenin kórý qıyn emes qoı. Qalaı desek te, ǵalamat aıtylǵan.
Qazaq ánindegi osy bir keremet sol beti úzilip qalmaı búginge jetkenin halyq jyly qabyldap, iltıpatpen tyńdaǵan «Jibek sezim» áninen kóremiz. Kompozıtor Medet Salyqov pen aqyn Qalqaman Sarınniń týyndysyn qazaqtyń jas-kárisi súıip tyńdady, qosyla aıtty. Sebebi týyndy halqymyzdyń ulttyq ónerinen tamyr tartyp tur. Bastaýyn qazaqtyń ertedegi án murasynan alǵanyn ańdaý qıyn emes.
«Aıym da sen, kúnim de sen,
Janymdy terbeısiń kúlimdeseń.
Janym da sen, baǵym da sen,
Súımesem seni, sáýlem,
Dál bulaı saǵynbas em», dep keledi qaıyrmasy.
«Medettiń eń birinshi ándi yńyldap bastaǵan kezdegi qurastyryp aıtqan áýelgi sózi osy «aıym da sen, kúnim de sen» boldy. Búginde negizgi tirek sóz retinde qaldy ǵoı. Endi sózin jazdyrtý maqsatynda aqyndarǵa júgindik. Oılana kele, Medet belgili aqyn dosymyz Qalqaman Sarınge qolqa saldy, jaqsylap sóz jazyp shyqsań dep. Sózi de birden týa salǵan joq. Bir, bir jarym jyldaı ýaqyt ótti. Bir kúni Medetke qońyraý soǵyp, «Ánniń sózin jazyp qoıdym, kelip tyńdap ketińdershi», dedi. Barsaq, eshqandaı ózgertetin jeri joq, ánge quıyp qoıǵandaı jup-jumyr qylyp túsirip qoıypty», deıdi týyndyny oryndaýshy ánshi Klara Tólenbaeva.
Biz aıtpaq sóz – uly qazaq ónerindegi jalǵastyq. Úzdik, úkili ónerdiń jilik maıy kemı bastasa da, úzilmegen. Múmkin juqarǵan shyǵar, jańarǵan shyǵar, zamanaýı jańǵyrǵan shyǵar, bastysy, ulttyq mýzykanyń úni óshpegenin baıqaımyz. Esti tyńdarman birden qabyldap alyp ketti. O basta salystyrý oıda joǵyn qaperledik. Sózi men sazyn janynan qosa shyǵaryp, ózi oryndap, eldi aýzyna qaratqan Balýan sholaqpen búgingi zaman ónerpazyn salystyrýdyń ózi aqymaqtyq emes pe? Sol Balýandar salǵan áýen men sóz yrǵaǵynyń tamshydaı juqanasynyń ózi qazirgi qazaqtyń kóńilin kóterýge jarapty. О́ner qudiretiniń tamshysyndaı qýaty júrekke tússe, búkil qantamyrdy qýalap, ǵasyrlardyń júregi qaýyshqandaı bolmaı ma? Al ejelgi ónerden týǵan alyp terbelisterdiń shashyrandysy soǵyp ótse qabyldaı almaı qalatyn búgingi rýhanı ahýalymyzǵa tamshydaı sebelegen osynyń ózi daýa, osynyń ózi em.