Arqanyń Aqan serisin (1843–1913) árkim-aq biledi. Artynda qalǵan áni men jyry, taıǵaq taǵdyryn árkim árqıly aıtady. Sonyń biri – myna bir áńgime. Buny kókshetaýlyq Jylqybaı Amaldyquly esimdi jergilikti qarııadan ólketanýshy Muqash Májikeev jazyp alyp, Arqa óńirine tanymal aqyndar Arystanbaı, Janaq, Shashýbaı, Maıasar, Qultýma, t.b. shyǵarmalarymen birge qorǵa (ÁО́I, Q.828) tapsyrǵan eken.
«Aqan seri Qoramsauly qaıtys boldy» degen sýyqsóz sol kezdegi iri aýmaq – Aqmola óńirine taraıdy. Bul qaıǵyly habardy estigende úlken aqyn Esenbaı Sasanuly (1843–1925) biraz kún jer baýyrlap jatyp qalady. Sodan esin jıyp, Aqannyń jurtyna kóńil aıtýǵa barady.
Esenbaı aqyn kópti kórgen kósheli kisi eken. Kezinde Kenesary hannyń úzeńgiles dosy, 1837–1847 jyldary qazaq dalasynda óristegen ult-azattyq qozǵalys kóshbasshylarynyń biri – Baýbek batyrdyń aqyny atanypty. Iаǵnı elge sózi ótimdi, bedeli bıik tulǵa. Osy kisi dosy Aqannyń qazasyna kóńil aıta kelip otyryp áńgime bastaıdy:
– Aqan ekeýimiz túıdeı qurdas edik. El aralap, talaı qyzyq dýmanda birge júrdik, – dep sóz bastaıdy da, odan keıin úı toly adamdardy kózimen bir sholyp ótip: «Aqannyń adamgershiligi mol, tar jerde jol tabatyn alǵyrlyǵy bar, onyń syrtynda oıyn-saýyqtyń týy edi. Ol otyrǵan jerde eshqandaı kóńilsizdik bolmaıtyn, jıynǵa qatysqan úlken-kishi masaırasyp, máz bolyp taraıtyn. Qurdasym basqa aqyndardaı emes, tapqyr oıdyń, sheshen tildiń ıesi bolýmen birge, úlken ǵalym edi. О́z zamanyndaǵy dinı dástúr qaǵıdalaryn, ıslam tarıhyn, hıjaz halqynyń salt-sanasyn jaqsy biletin. Buǵan onyń Qyzyljar qalasynda qajylardy qarsy alǵandaǵy sózi, qypshaq eliniń bilikti adamy Shontybaı qajyny quttyqtap aıtqan jyry, tamyr-tanystary aýyrǵanda aıtqan tilek-batalary dálel», dep bir qaıyrady.
– Sodan birde, – deıdi qaraýyl Esenbaı aqyn. – Arqadaǵy kósheı, kóbeı elderiniń jaılaýynda úlken toı boldy. Aqan ekeýmiz jastar bas qosqan alty qanat aq úıde dombyra shertip, án shyrqap otyr edik, kenet «syrtta qart aqyn Orynbaı kelip tur» degen habar estildi. Orekeńdi bilesizder, ákesi Baıqoja, arǵy atasy Bertaǵydan beri jyr úzilmeı kele jatqan áýlet. Ekeýmizden 30 jas úlkendigi bar. Dereý júgire shyǵyp, qart aǵaǵa sálem berdik. Aqan marqum sol jerde bylaı dep shubyrtyp ala jóneldi:
«Assalaýmaǵaláıkúm, Orekem-aı,
Bar edi júz kisideı berekeń-aı.
Janaral Turlybekpen júrgen shaqta,
Úsh júzdi saıran qylǵan merekeń-aı!
О́zińe bizdeı iniń jar bolarmyz,
Naǵylyp asyl zatqa par bolarmyz.
Basyń – bulbul, aıaǵyń – dúldúlim-aı,
Bir kezde saǵan da zar bolarmyz», –
dep sýyryp salypty. Bul sózdi qalt jibermeı tyńdaǵan Orynbaı aqyn at ústinde turyp: «Meni de joqtaıtyn inilerim bar eken», dep kózine jas alypty.