Eldegi túrli etnos ókilderin uıystyryp, olardyń dástúrleri men mádenıetin saqtaýda Qazaqstan halqy Assambleıanyń qurylymdary mańyzdy ról atqarady. Uıymnyń biriktirýshi áleýeti ásirese ómirsheń jobalarynda kórinedi. Sondaı áleýmettik mańyzy bar bastamanyń biri – «Mámile» pikirtalas klýby.
Memlekettik tildi qoldaný aıasyn keńeıtýdi kózdegen «Mámile» pikirtalas klýby elimizdiń ár óńirindegi Dostyq úılerinde bar. Onda etnomádenı birlestik ókilderi áńgimelesý, sıtýasııalyq jattyǵýlar, oıyndar arqyly qazaq tilinde erkin sóıleýge mashyqtanady. Tek ynta-yqylas kerek ekenin aıtady Astana qalasy boıynsha jobaǵa jaýapty maman Aqjalyn Sáýlebek.
– Oqytý baǵdarlamasy qatysýshylardyń qazaq tilin meńgerý deńgeıine qaraı kezeń-kezeńimen uıymdastyrylady. Máselen, bastapqy deńgeı (A1 – A2) – 3/6 aı qarapaıym sózder men sóılemderdi meńgerýge arnalady, ıaǵnı tanysý, amandasý syndy suraqtarǵa jaýap berýmen baǵalanady. Sabaq barysynda sózdik qordy keńeıtý úshin ınteraktıvti jattyǵýlar men oıyndar kiristirilgen. Al orta deńgeıde (B1 – B2) 6 aı – 1 jylǵa jýyq ýaqytta azamattardyń oqıǵany baıandaı alýyna, pikir bildirýine, óz oıyn erkin jetkizýine kóbirek mán beriledi. Sońǵy joǵary deńgeıde (C1 – C2) – shamamen 1 jyldan 3 jylǵa deıin aralyqta tildi táp-táýir meńgerip alǵandar ózara pikirtalasqa qatysady. Baıqasańyz, baǵdarlama tolyq kommýnıkatıvti ádisterge negizdelgen, – dedi ol.
A.Sáýlebek «Mámile» klýbynyń qatysýshylaryna bilim deńgeıin naqtylaıtyn jáne oqýdy aıaqtaǵany jónindegi sertıfıkat beriletinin, tipti arnaıy marapattaý keshi ótkiziletinin aıtyp qaldy.
– Oqytý oflaın formatta da ótedi. Ár aıdyń tórtinshi beısenbisi 16.30 dep ýaqytyn bekitip qoıdyq. Qatysýshylardyń qazaq tilin tıimdi meńgerýi úshin tek sabaqtarmen shektelmeı, qosymsha resýrstardy da usynamyz. Olardyń ishinde mobıldi qosymshalar, kitaptar, aýdıomaterıaldar jáne tildik ortaǵa enýge kómektesetin ádister bar. Buǵan qosa eldegi ulttyq is-sharalarǵa qatysý, óz mádenıetteriniń bir bólshegin kórsete otyryp, tildi úırený de qarastyrylǵan. Osylaısha, joba QHA-nyń negizgi mindetterimen úndesip, qoǵamdyq kelisim men ulttyq birlikti nyǵaıtýǵa, qazaq tilin úıretý arqyly etnostar arasyndaǵy ózara túsinistik pen birlikti, yntymaqtastyqty arttyrýǵa basa nazar aýdarady, – dedi A.Sáýlebek.
Mańyzdysy – joba qatysýshylardyń jasyna mán bermeıdi. Iаǵnı qazaq tilin meńgerýge nıettengen kez kelgen jastaǵy azamatqa klýbtyń sabaqtaryna tirkelýine bolady. Zeınet jasynda osy ıgilikti paıdalanyp, memlekettik tildi úırenýdi maqsat etken Olga Dosenko qazir kóptiń aldynda oıyn emin-erkin jetkizip júr.
– Shyǵys Qazaqstan oblysy, qazirgi Abaı oblysynyń týmasymyn. Shekara qyzmetinde jumys istedim. Qazirgi tańda áskerı zeınetkermin. Jasym bolsa, 60-qa taıady. Sonda da taza qazaqsha sóılegim keledi. Qazaq tili klýby týraly QHA-nyń ortaq chatynan kórip qaldym. Birden jazylyp, sabaqtaryna qalmaı baryp júrmin. Bir jaǵynan úıde de jalpaq tilde sóılese beremiz. Muǵalimim – Tilderdi damytý jáne arhıv isi basqarmasyna qarasty «Rýhanııat» KMM oqytýshysy Saǵym Barlyqbaıqyzy Estemisova. Qazaq tilin meńgerý arqyly mádenıetin, salt-dástúrlerin de tereńirek túsine bastadym. Aınalamda qazaqtyń tili men dástúrin tereń meńgergen ózge ult ókilderi barshylyq. Elimizde jyl sanap olardyń qatary da kóbeıip keledi. Sondyqtan memlekettik tildi úıretetin osyndaı jobalardyń kóp bolǵany durys, – dedi qatysýshy.
Búginde klýbtaǵy 25 qatysýshynyń 17-i orta deńgeıdi tolyq meńgergen. Qalǵandary da óz oıyn erkin jetkize alady. Jobanyń endigi maqsaty – onlaın formattaǵy sabaqtardy kóbeıtip, sheteldegi qazaq dıasporalary men qyzyǵýshylyq tanytqan shetel azamattaryna da qoljetimdi etý. Qazaq tilin úırenýge arnalǵan mobıldi qosymsha ne veb-platforma jasaqtaý jáne tildik lagerler uıymdastyrý.
Jalpy, «Mámile» klýby sekildi QHA-ny damytýdyń 2022–2026 jyldarǵa arnalǵan tujyrymdamasy negizinde jyl saıyn memlekettik tildi ilgeriletýge baǵyttalǵan assambleıanyń tushymdy jobalary men is-sharalary júıeli iske asyrylyp keledi. Máselen, «Uly dalanyń ultaralyq tili» forýmy 2019 jyldan beri ótkizilip keledi. Jıynda qazaq tilin erkin meńgergen azamattar memlekettik tildi úırený boıynsha tájirıbelerimen bólisedi. Oǵan qosa 2017 jyldan bastap QHA etnomádenı birlestikteriniń jastaryna arnalǵan jazǵy lager túrindegi «Til mektebi», mádenı-aǵartýshylyqty kózdeıtin, kemi 300 myńǵa jýyq bala qatysatyn «Myń bala», Qazaqstan halqy tilderi kúnine oraılastyrylǵan jalpyqazaqstandyq ashyq dıktant, úıden shyqpaı-aq qyzyqty formatta tildi úırenýge jaǵdaı jasaıtyn «Úıde sóıle» jobasy jáne taǵy basqalary bar.
Sondaı-aq Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń Qazaqstan halqy Assambleıasynyń «Birlik. Jasampazdyq. О́rleý» atty HHHIII sessııasynda bergen tapsyrmalaryn iske asyrý maqsatynda «Memlekettik til – etnosaralyq qatynas tili» jańa jobasy iske qosyldy. Onyń aıasynda byltyr maýsym aıynda Astana qalasynyń Dostyq úıinde «Memlekettik til – etnosaralyq qarym-qatynas tili» atty dóńgelek ústel ótkizildi. Basqosýda oqytý semınary uıymdastyrylyp, elimizdiń túkpir-túkpirinen qazaq tilin erkin meńgergen etnos ókilderi tildi úırený tájirıbesimen, memlekettik tildiń qoldanylý aıasyn keńeıtý jónindegi usynystarymen bólisti jáne etnosaralyq qatynas tili retinde memlekettik tildiń rólin kúsheıtý ádisterin talqylady.
«Habar» telearnasynda memlekettik tildi erkin meńgergen túrli etnos ókilderiniń qatysýymen «Qazaqshańyz qalaı?», «Tańǵy as» jáne «Meniń kásibim» aıdarlary kórermenge jol tartty. Buǵan qosa qazaq tilin ilgeriletý maqsatynda byltyr «Qazaq tili» halyqaralyq qoǵamymen jáne Sh.Shaıahmetov atyndaǵy «Til-Qazyna» UǴPO-men memorandýmdarǵa qol qoıdy. Qujat negizinde «Qazaqstan halqynyń rýhanı-mádenı qundylyqtary» kitaptar serııasyn shyǵarý kózdelgen. Bul jınaq QHA-nyń 30 jyldyǵyna arnalǵan. Ázirge birinshi bóligi etnostardyń 8 tiline aýdarylyp, saraptama komıssııasynyń maquldaýymen baspasózge jiberiledi.