Biz Áýezovteı alypty kórgen joqpyz, biraq onyń taǵylymyn alyp, qazaq ádebıetine alpysynshy jyldary qosylǵan tegeýrindi toptyń shyǵarmalarymen jetildik. Bular ýnıversıtet taýysyp, álem ádebıetiniń alýan bulaqtarynan meıiri qanǵansha sýsyndaǵan óte bilimdi, oqymysty býyn edi. Sol qatardyń topjarǵany Dýlat aǵa Isabekov dúnıeden ozypty.
Onyń jetpisinshi jyldary jazylǵan «Gaýhartas», «Súıekshi», «Dermene», «Tirshilik» sııaqty povesteri álemdik prozanyń klassıkasyna erkin qosylǵan tizginúzdi týyndylar edi.
D.Isabekovtiń povesterinde ózine deıingi qazaq jazýshylary jıi qoldanǵan narratıvti baıandaýlar múlde az. Ol oqıǵa qýyp, ótken tarıhty qazymyrlamaı, basty nysan retinde jeke adamnyń ózin, onyń taǵdyryn, ishki jan-dúnıesin alyp, keıipkerin dramatýrgııalyq tásildermen ómirdiń san alýan kollızııalarynan ótkizedi.
Ol únemi tańdap, talǵap jazdy. Áńgime janry aıtýly sheberiniń qalamynan shyqqan «Aqyramashtan naýryzǵa deıin», «Aı-Petrı aqıqaty», «Eskertkish», «Bonoparttyń úılenýi», «Sosıalızm záýlimi», t.b. áńgimeleri osy janrdyń úzdik úlgileri retinde ult ádebıeti tórinen oryn aldy.
Áleýmettik júgi batpandaı aýyr bolyp keletin Isabekov áńgimeleri kúldirip otyryp oılantady. Jurt biletin oqıǵalarǵa qurylǵan áńgimelerdegi allıýzııalyq tásil oqyrmanyn alýan túrli assosıasııalarǵa jetelep otyrady.
Jazýshy qalamynan shyqqan jalǵyz roman «Qarǵyn» qazaq prozasyna ózgeshe reńk, jańa lep ákelip, ulttyq prozadaǵy postmodernıstik baǵyttyń izashary boldy. «Qarǵynda» oqıǵa sharyqtaý shegine jetkende kilt úzilip, jazýshy keıipkerdiń keıingi taǵdyryn oqyrmannyń ózine qaldyrady. Batys ádebıeti metaprozasynda jıi qoldanylatyn bul tásildi qazaq ádebıetine tuńǵysh engizgen jańashyl qalamger D.Isabekov edi.
Qazaq jazýshylarynyń basym kópshiligi dramatýrgııaǵa proza arqyly keldi. Biraq olardyń ishinde D.Isabekovteı álemdik bıikke kóterilgenderi sırek. Onyń «Ápke», «Aktrısa», «Tynyshtyq kúzetshisi», «О́kpek jolaýshy» atty pesalary qazaq, orys, t.b. el teatrlarynda keńinen sahnalandy.
D.Isabekov «Ápke» arqyly qazaq dramatýrgııasyna ár adam taǵdyrynan tabylatyn otbasylyq drama janryn alyp keldi. Sonyń nátıjesinde kórermen sahnadaǵy oqıǵalarǵa dál óz basynan ótken jaǵdaıattardaı qarap, keıipkermen birge kúrsinip, birge tolǵanatyn boldy.
«Aktrısa» pesasynda Eýropa teatrlaryndaǵy keıipkerdi – kórermenge, al kórermendi keıipkerge aınaldyratyn «teatrdaǵy teatr» tásilin sheberlikpen paıdalanyp, ómir men ónerdi jymdastyryp jiberdi. Bul da qazaq sahnasyna D.Isabekov ákelgen jańalyq edi.
«О́kpek jolaýshydaǵy» ómirdiń ózeginen alynǵan verbatım úlgisindegi monologter de kúrdeli áleýmettik taqyryptardyń túıinin op-ońaı tarqatyp, keıipker men sahna arasyndaǵy shymyldyqty aıqara ashyp tastaıdy.
Tarıhı taqyrypqa kóp qalam tarta bermegen dramatýrg ómiriniń sońyna qaraı jazylǵan «Bórte» onyń drama janryndaǵy shoqtyǵy bıik týyndysy retinde tanylyp, qalamgerdiń kózi tirisinde-aq álem sahnalaryndaǵy sherýin bastap ketti.
Jazýshy alǵa qoıǵan maqsattaryn túgel oryndap, keýdesine Altyn juldyzyn jarqyrata taǵyp, qalyń eliniń qurmetine bólengen abyz jasynda baqıǵa attandy.
Sońynan birinen biri asyp túsetin saf týyndylar qaldyrǵan jazýshy týraly aıtqanda oıyńa danyshpan Abaıdyń «óldi deýge syıa ma, aıtyńdarshy?» degen sózi oralady.
Dýlat aǵadaı darqan darynnyń endi ádebıet álemindegi ekinshi ǵumyry bastaldy. Sol ǵumyry uzaq bolǵaı!
Muhtar Qul-Muhammed,
memleket jáne qoǵam qaıratkeri, akademık