Jaqynda Buqar jyraý aýdanynyń jurty kórnekti akademık Qanysh Sátbaevtyń izinen ergen ǵalym, geologııa-mıneralogııa ǵylymdarynyń doktory Aryqtaı Qaıypovtyń qurmetine Mádenıet úıinde «Ǵalymnyń haty ólmeıdi» atty taǵylymdy kesh ótkizdi.
Ǵylymǵa salmaqty úlesin qosqan ǵalymnyń kóp jyldan beri esimi eskerilmeı qalǵan edi. Endi, mine, eli sol olqylyqtyń ornyn toltyrǵandaı. Byltyr akademıktiń týǵanyna 110 jyl tolýyna oraı Buqar jyraý aýdandyq máslıhatynyń tóraǵasy Ashat Álı bastaǵan jergilikti 13 depýtat óz qarajattaryna satyp alǵan 125 kóshetti Úlgidegi Qanysh baǵyna ekti. Sonda aýdandyq ortalyq kitaphana qyzmetkerleri «Geologııanyń qos alyby» kórmesin uıymdastyrǵan edi. Osy oraıda, atalǵan kitaphananyń ádiskeri Maıgúl Asqarovanyń eńbegine erekshe toqtala ketken jón. Ol Aryqtaı ǵalymnyń týǵan jeri Úlgi aýylynyń tarıhyn, akademıktiń ómiri men ǵylymı qyzmeti jóninde talmaı izdenip, balalary men týystarynan derekter men fotosýretterdi tirnektep jınap, tartymdy kórme men beınekórinis ázirledi. Taǵylymdy keshtiń mazmunyn da bir ózi jazyp shyqty. Ári ózi júrgizdi.
Saltanatty keshte alǵash bolyp baıandama jasaǵan akademıktiń týǵan topyraǵynan shyqqan PhD, E.Bóketov atyndaǵy Qaraǵandy zertteý ýnıversıtetiniń ǵylym jónindegi prorektory Asylbek Zeınıdenov ǵalymnyń ıgilikti izi jóninde sóz qozǵady.
– Akademık Aryqtaı Qaıypov óziniń sońynda úsh ıgilik qaldyrdy. Birinshiden, ol Ortalyq Qazaqstan óńirinde Aqmaıa sırek metall ken ornyn ashyp, ekinshiden, Ashysaı men Zyrıanov ken kózderinde júrgizgen zertteýleri jańa kentas qabattaryn tabýǵa, kenderdiń jalpy qoryn anyqtaýǵa múmkindik berip, qazirgi Altaı qalasynda qorǵasyn kombınatynyń salynýyna negiz boldy. Úshinshiden, Qazaqstan men Orta Azııanyń metallogenııalyq kartasyn qurastyrýshylardyń biri. Biz ǵalym aǵamyzdyń osynaý eńbegi men murasyn dáripteýimiz kerek. Búginde onyń isin jalǵastyrýshy jas býynnyń joqtyǵy janǵa batady. Kezinde Aryqtaı bastaǵan qanshama ǵalym shyqqan Úlgini bylaı qoıǵanda, Buqar jyraý aýdanynyń ózinen ǵylymmen shyndap shuǵyldanyp júrgen birdi-ekili adamdy ǵana bilemin. Sondyqtan bul mereıtoı ótkendi eske alý ǵana emes, Aryqtaı Qaıypovtyń urpaqtaryna úlgi bolǵan isin ári qaraı jalǵastyrýǵa serpin beredi dep oılaımyn, – deı kele ýnıversıteti atynan aýdandyq kitaphanaǵa ǵulama ǵalymdar Qanysh Sátbaev pen Ebineı Bóketov týraly birneshe kitapty tartý etti.
Buqar jyraý aýdanynyń ákimi Erlan Qusaıyn mundaı saltanatty jıynnyń jastarǵa oı salatynyn, óıtkeni eshbir memleket ǵylym, bilimsiz damyp, órkendemeıtinin jetkizdi. E.Bóketov atyndaǵy Qaraǵandy zertteý ýnıversıtetimen eki arada ózara ǵylymı yntymaqtastyq týraly memorandým jasasý týraly usynysyn joǵary oqý ornynyń rektory Nurlan Dýlatbekov myrzaǵa joldaıtynyn aıtty. Bul kelisim bolashaqta aýdannyń mektep oqýshylary arasynan ǵylymǵa qabileti bar balalardy anyqtap, olardyń jolyn ashýǵa yqpal etedi.
Akademıktiń AQSh-tyń Los-Andjeles qalasynda turatyn uly, tehnıka ǵylymdarynyń doktory Málik Qaıypovtyń usynysymen jáne demeýshiligimen Buqar jyraý aýdanynyń byltyrǵy oqý jylynda mektep bitiretin túlekteri arasynda «Men bolashaqta kim bolǵym keledi?» taqyrybynda esse jazýdan baıqaý jarııalanyp, qorytyndysy shyǵarylǵan edi. Baıqaý jeńimpazy atanǵan 11 oqýshynyń árqaısysyna Aryqtaıdyń Almatydan arnaıy kelgen jıeni Iýlııa qarjylaı syılyq pen arnaıy dıplom tapsyrdy. Munymen qosa, bilim salasyna qosqan úlesi men kásibı biliktiligin tanytqany úshin aýdandyq bilim berý bólimi usynǵan Botakóz Sembaeva, Mereı Qaıratova, Salqyn Baıahmetova men Erbol Aıbolattaı ustazdar da Iýlııanyń qolynan Alǵyshattar men aqshalaı syılyq aldy. Jyl boıy Aryqtaı atyn ardaqtaý jolynda jarǵaq qulaǵy jastyqqa tımegen Maıgúl Asqarovany da umyt qaldyrmaı, týystary atynan alǵysyn bildirip, oǵan da qarjylaı syılyq tabys etti. Sondaı-aq aýdandyq kitaphanaǵa úsh tilde shyǵarylǵan «Qazaqstan ǵalymdarynyń bıblıografııasy: Qaıypov Aryqtaı Qaıypuly» bıblıografııalyq kórsetkishin, birneshe maqala men fotosýretti syılady. Sóıtip, kitaphana qory Qaıypovqa qatysty 11 kitap, 18 maqala, 63 fotosýret, 4 ǵylymı eńbek, 1 estelik kádesyıǵa tolyqty.
Saltanatty keshte medısına ǵylymdarynyń kandıdaty, dosent Ábdirahman Kýlov pen medısına ǵylymdarynyń doktory, professor Dúısentaı Kýlov Aryqtaıdyń adamı qasıetine toqtaldy. Onyń ar men adaldyqty teń ustaǵan tulǵa ekendigin esine aldy. Belgili aqyn-jýrnalıst Erjan Imash pen ulaǵatty ustaz Jasulan Hamıtovtyń akademıkke, onyń týǵan jerine arnaǵan óleńine kórermen qol soqty.
Bul kúni Úlgi aýylynyń da rýhy oıandy. Úlgiden shyqqan aqyndardyń óleńine jazylǵan ánder shyrqaldy. Bir-birin kóp jyl kórmegen aýyldastar arqa-jarqa kúıge bólendi.
Qaraǵandy oblysy,
Buqar jyraý aýdany