Shyndyqtyń basty kategorııasy – turaqtylyq. Ony ýaqyttyń ne mekenniń ólshemine syıǵyzý múmkin emes. Sebebi ýaqyt ta, meken de turlaýsyz uǵymdar. Budan júz jyl burynǵy tanym-túsiniktiń qazirgi sátte ózekti bolmaı qalyp jatatyny sondyqtan. Shákárim qajy bulardy ysyryp tastap, ıaǵnı burynǵy shyndy, búgingi shyndy, erteńgi shyndy qabyl almaı, eshqshan buzylmaıtyn, ózgermeıtin «shyndy» kókseıdi. Al endi oılanyp kóreıik, bul qandaı «shyn» bolýy múmkin?
Oıymyzdy obrazdy túrde jetkizsek, qarapaıym japyraqty mysal etip alýǵa bolady. Aıtalyq japyraqtyń jasyl ekendigi shyndyq pa? Shyndyq. Biraq ol búgingi shyndyq. Kúz túskende ol ózektiliginen aırylady da, ornyna basqa shyndyq keledi, ıaǵnı japyraq sary túske boıalady. Al qysta she? Túsi túgili, japyraqtyń ózi de bolmaýy múmkin.
Muny nege aıtyp otyrmyn. Baıansyzǵa baılaný – qater. Bul búgin bar, erteń joq bankke búkil qarajatyńdy quıǵanmen birdeı. Al endi aınany arymyzǵa qarata sóıleıik. Ágarakı árqaısymyzdyń ómirge kelgendegi túp maqsutymyz bar bolatyn bolsa, ol qandaı shyndyqqa negizdelgen? О́zgermeıtin máńgilik shyndyqqa ma, joq búgingi kúnniń qam-qareketinen týǵan ózgermeli shyndyqqa ma? Kúıbeń tirlikke kúıip-pisip, júıkemiz tozyp, kóńilimiz qulazyp júrgenge qaraǵanda, bizdiń shyndyq ekinshisine kelińkireıdi. Shákárimniń «Baıansyzǵa bári – qul, jyndanbaǵan pende joq» deýiniń máni osynda jatsa kerek. Demek, baıansyzdyń artynan qýsań, aqyl-esten aıyrylmaı qoımaısyń. Qoǵamdyq sananyń keri ketýiniń negizgi sebebi osynda jatyr.
Al adamnyń eń qymbat qazynasy bolǵan aqyl-esti saý qalpynda saqtap qalý úshin adam neni murat tutýy kerek. Árıne, turaqty shyndyqty. Endi ony qaıdan tabamyz hám qalaı sezemiz?
Hakim Lev Tolstoı bylaı deıdi: «Uzaq ómir súrgen árbir adam áýeli shaqalaq sábı bolady. Sosyn búldirshin, sosyn er nemese áıel, sosyn kempir ne shal bolady. Alaıda adam jasyna saı qalaı ózgerse de, ózin «men» dep ataıdy. Sábı bolsa da, qart bolsa da onyń ishinde eshqashan ózgermeıtin nárse – osy «men». Dál osy ózgermeıtin «mendi» rýh dep ataımyz».
Iá, rýh ózgermeıdi, qartaımaıdy, ólmeıdi. Osy sıpattar onyń turlaýly, baıandy shyndyq ekenin dáleldep tur. Sonda osy shyndyqty taný jáne oǵan umtylý – adamnyń eń uly muraty bolyp shyǵady. Joǵaryda rýhty óz boıymyzdan qalaı sezetinimizdi aıttyq qoı. Endi onyń jekeleı syryna tereńdeıik, ıaǵnı ol qandaı rýh boldy? Ári qaraı Tolstoıdyń ózi jaýap bersin:
«Sý quıylǵan ár túrli ydystardy shelek, bóshke, tegene dep aıtamyz. Biraq báriniń ishinde bir-aq sý. Sol sekildi adamdardy da tán ereksheligine saı ul bala, qyz bala, shal, kempir dep bólgenimizben, árqaısynyń ishinde bárine ortaq nárse bar. Ol – qudaılyq rýh».
Iá, adamzattyń basy osy núktede ǵana birige alady. Ol úshin adamdar bir-birine qarama-qarsy júrýdiń qajeti joq. Kerisinshe, barlyǵy osy turaqty shyndyqqa qaraı júrýi, qazirgi sátte júgirýi kerek. Tek sonda ǵana olardyń bári birtutas bolmysqa aınalady. Bul kúlli jaratylyspen ishki úılesimge kelý degen sóz. Munyń artynda ısi adamzattyq tatýlyq, Abaısha aıtsaq, kúlli álemge bulaqsha aǵyp taraıtyn jylylyq pen dostyqtyń jatqany málim.