Ulttyq quryltaı – elimiz úshin asa mańyzdy basqosý. Buǵan deıin ótken úsh quryltaı jıyny sony dáleldedi. Biz uzaq jyldan beri qordalanǵan, kúrmeýi kóp kúrdeli máselelerdi osy basqosý barysynda talqylap, zańnamalyq turǵydan da, onyń oryndalý turǵysynan da tıisti sheshimder qabyldadyq.
Árıne, munyń bári bastapqyda ońaı bolmady. Biraq Prezıdent bastaǵan quryltaı músheleriniń barlyq bastamasy durys ekenin ýaqyt ózi dáleldep keledi. Mysaly, lýdomanııaǵa qarsy kúrestegi jetistikti aıtsaq bolady. Memlekettik qyzmetshiler men áskerde boryshyn óteýshiler arasynda mundaı zııandy keseldiń taralýyna tosqaýyl qoıý, jalpy osy oıyn bıznesine múldem tyıym salý týraly sheshim qabyldandy. Sonymen qatar ǵımarattar qabyrǵalarynda oıyn bıznesin jarnamalaýǵa tyıym salyndy.
Sonymen birge áıelderdiń quqyqtaryn qorǵaý men balalardyń qaýipsizdigin saqtaý týraly zań qabyldandy. Bul zań 2017 jyldan bastap kóp talqylanǵan zań edi. Onyń ishinde, mysaly, densaýlyqqa qasaqana jeńil zııan keltirý, uryp-soǵý baptary krımınalızasııalandy. Shynyn aıtý kerek, osy zań qabyldanǵannan keıin qoǵamda zań jáne tártip qaǵıdaty júzege asyryla bastady. Keıingi jyldary balalar arasyndaǵy býllıng, bir-birin aıaýsyz urý, basqa da keleńsizdikterdi kórip, jalpy adamgershilik qundylyqtarymyzdyń qanshalyqty sarqylǵanyn baıqap júrmiz. Sondyqtan zań aıasynda jastarymyzdy tártipke shaqyrý úshin osy qujattar qabyldandy.
Buǵan qosa esirtkige qarsy, veıptiń satylymyna men aınalymyna, jarnamasyna tyıym salý týraly zań qabyldandy. Jalpy alǵanda, quryltaıdyń otyrystarynda kóterilgen máselelerdiń nátıjesinde 10 zań jobasyna bastamashylyq jasalyp, 9 zań qabyldandy.
Ulttyq quryltaıdyń bir ereksheligi – bul jerde áleýmettik-ekonomıkalyq máselelerden bólek, ıdeologııalyq jáne tárbıege qatysty mańyzy joǵary máseleler talqylanady. Biz júıeli túrde seksııalyq otyrystarda bas qosyp, kóterilgen máselelerdiń sheshimin tabýy úshin keńesip otyramyz. Ol jerde úlken pikirtalas bolady, qarsy pikirler aıtylady. Munyń bári búgingi tańda úlken tájirıbege aınaldy. Túrli pikirlerdiń arasynan jol taýyp, mámilege kelý mádenıeti de qalyptasyp keledi.
Al Býrabaı tórinde ótken Ulttyq quryltaıdyń tórtinshi otyrysynda Prezıdent el kútken keleli máselelerdi kóterip, birqatar tapsyrma berdi. Qasym-Jomart Kemeluly bıylǵy Jumysshy mamandyqtary jylynyń mańyzyna aıryqsha toqtaldy. Biz, shyny kerek, eńbek adamyna degen qurmetti keıingi úsh jylda ǵana aıta bastadyq. Mysaly, kóshemizdiń, jumys ornyndaǵy tazalyq, mekteptegi tazalyqty kim jasaıdy degen máselege qatty kóńil aýdara bermeıtinimiz ras. Bári ózimen-ózi jasalyp jatqan sııaqty. Biraq sol árbir jumystyń artynda qanshama adamnyń adal eńbegi, aýyr eńbegi tur. Osy eńbekti baǵalaý úshin eńbek adamyna, onyń búgingi zamanaýı turǵydaǵy tanymaldylyǵyna aıryqsha nazar aýdarylǵany abzal. Memleket basshysynyń bastamasymen jarııalanǵan Jumysshy mamandyqtary jyly el úshin eńbegin aıamaı júrgen qarapaıym jumysshylardyń dárejesin kóterýge yqpal etedi.
Sondaı-aq Memleket basshysy shalǵaıdaǵy, shekaradaǵy aýyldar máselesine de nazar aýdardy. Prezıdent bolyp saılanǵannan keıingi alǵashqy jarlyǵy da aýyldy damytýǵa arnalǵan edi. Biz «Dıplommen – aýylǵa!» baǵdarlamasyn jańartý, aýylǵa baratyn kadrlarǵa ústemeaqyny kóbeıtý týraly usynys bildirip kelemiz. Dáriger, muǵalim, aýyl sharýashylyǵynyń mamany, temirjolshy degen sekildi kez kelgen eldi mekenniń tynys-tirshiligine qajetti, aýyldyń ómiriniń sapasyn jaqsartatyn mamandarǵa kóńil bólingeni jón.
Biraýyz sóz, kitap oqý máselesi týraly. Biz keıingi úsh jylda kitaphanashy daıarlaý, kitap oqý máselesin júıeli kóterip kelemiz. Memleket basshysy buǵan da kóńil bóldi. Búgingi tańda kitaptyń avtory bolý, kitap jazý sánge aınaldy. Aqparattyq tehnologııalar damyp, túrli vırtýaldy qaýip-qater kóbeıip turǵan zamanda balalarymyzdyń moraldyq degradasııaǵa túspeýi úshin olardyń arasynda kitap oqý mádenıetin qalyptastyrýymyz qajet. Sondyqtan kitap oqýǵa baılanysty memlekettik baǵdarlama qabyldaıtyn ýaqyt jetti.
Juldyz SÚLEIMENOVA,
Ulttyq quryltaı múshesi, Májilis depýtaty