Búginde attyń jalyna qazan asar zaman týdy. Ár qazaq janqaltasyna «ot ala» júrmese, opynatyn shaq keldi. Ol az bolsa, dáýirler almasyp, qundylyqtar aýysyp jatyr. Keshegi keńestik zamanda kim jaman edi? Baı jaman bolatyn. Jetpis jyldyq totalıtarlyq rejım bizdiń sanamyzǵa aýqattylardyń jantúrshigerlik obrazyn sińirip jiberdi, dep jazady Egemen.kz.
Sodan da shyǵar, qazir kásiptiń kózin taýyp, azyn-aýlaq shyr bitken bir baıdy kórsek, onyń bizden góri eńbekqor, bilimdi, aqyldy ekenin baǵalaýdyń ornyna, qaralaýǵa beıim turamyz. Jetistikke jetken adamnyń artynda turǵan kókesin izdep, «sonyń kómegimen kóterilip ketken shyǵar» degen sekildi qara basymyzdy aqtaıtyn syltaýlarmen jaqsylyqty kóre almaımyz. Munyń bári keshegi keri ıdeologııanyń salqyny.
Tilimizde – «baı jaman, kedeı jaqsy». Sóıte tura Qudaı berse, bárimizdiń baı bolǵymyz keletini nelikten? О́ıtkeni, qazaqtyń baǵzy zaman tarıhynda jaman baı bolǵan emes. Tamyrymyzda baılyqtyń qany bar. Sol úshin de ishki túısigimiz sol baı kúnderdi ańsaıdy. Qysylǵanda Abaı esimizge túsedi ǵoı. Sol Abaı hákim «dáýlet – aqylǵa bitedi» depti. Iаǵnı, baıý degenińiz – bireýler oılaǵandaı «dúnıe jınaý» emes, aqyldy bolý degen sóz eken. Aqyldy adamnyń jurtta qalǵany joq.
Baılyq – aqyl, baılyq – bilim, baılyq – kásip. Ol az bolsa, túrkiniń ejelgi «baı» sóziniń etımologııasy «birinshi» degen maǵynany beredi. Baı sheshek – birinshi gúl (kóktem kele sala eń alǵash búr jaratyn gúl) «baı bishe» – birinshi áıel, «baı terek» – birinshi (úlken) terek degen sózder. Ertedegi baılar eldi mekenniń birinshi adamy degen sóz. Iаǵnı, sol aýyldyń ekonomıkalyq-saıası áleýmettik jaǵyna tolyq jaýap berýshi adam. Ol zamanda aýylyndaǵy kez kelgen keleńsizdiktiń uıaty da, sózi de baıǵa tıetin. Keńes odaǵynyń surqaı saıasaty qazaqty baı adamdaryn joıýdan bastady. Ony joıyp bitken soń baılar týraly keri ıdeologııa júrgizdi. «Baı – aqymaq, baı – topas, baı – qanaýshy, baı – toǵyshar» degen ıdeologııanyń salqyny «baı – birinshi» degen uǵymdy sanamyzdan óshirip jiberdi. Osy bir ıdeologııany túpkilikti joıyp, baı adam aqyldylyǵynan baı bolatynyn nasıhattaýdy qazirgi zaman talaby dep bilýimiz kerek. Qalańyz, qalamańyz «baı adam – aqyldy adam».
Zamannyń yńǵaıyna qaraı adam da ózgerýi kerek. Qur maqtandy qoıyp, ótkenge shynaıy kózqaraspen qarańyzshy... Keshe álem halqy otarbamen zýlap, «aıshylyq alys jerlerden jyldam habar alǵyzǵan» dáýir kóshine ileskende bizdiń babalarymyz solardyń artynan atpen tura shaýypty. Ileskisi-aq keldi. Biraq, otarba (poıyz) jylqy zatyna jetkize me?
Qazir otarbanyń da, otqarýdyń da zamany emes. Oqtyń dáýiri ótti. Ottyń zamany jetti. Álem damýdyń, durysy baıýdyń dańǵyl jolyna tústi. Ilon Masktar jerdi bylaı qoıyp, Marsqa kóship ketýdi oılap júr. Al Alash balasy she? Taǵy da kóshten qalyp bara jatqan joq pa?