Boıyndaǵy náziktigin bolattaı myqtylyqqa ushtastyryp, aýyr jumystyń júgin arqalap júrgen arýlarymyz da bar. О́ndirisi órkendegen óńirde de jumysshy qyzdardyń úlesi ájeptáýir. Shahtaǵa túsip, ken qazyp, domna peshinde bolat balqytyp, aýyr tehnıka júrgizgen qyz-kelinshekterdiń qajyr-qaıratyna qalaı tań qalmaımyz? Bir qolymen shańyraǵynyń otyn jaǵyp, bir qolymen qara eńbektiń qazanyn qaınatqan olardyń qaı-qaısysy da maqtaýǵa laıyq.
Abyroıly kranshy
«Qazaqmys» korporasııasy quramyndaǵy «Maker» JShS-KLMZ kompanııasy degen atpen otandyq ónim shyǵaratyn irgeli zaýytta Altyn Abdrahmanovanyń jumys istep júrgenine jeti jyl boldy. Buǵan deıin basqa kásiporynda, óndiris ornynda, qurylys kompanııasynda eńbek etken aspaly kranshy zeınet jasyna da kelip qaldy. Arnaıy kásiptik-tehnıkalyq ýchılıshede «kranshy» mamandyǵy boıynsha bilim alǵan Altyn apaı tehnıkany 19 jasynan beri tizgindep keledi.
Krannyń tehnıkalyq jaǵdaıyn tekserip alyp iske kirisý – Altyn apaıdyń jumys kúnindegi áýelgi ádeti. Budan keıin óndiriske kelgen vagonnan asa aýyr salmaqtaǵy metall, temir-beton sekildi zattardy tehnıkanyń kómegimen túsirip, qajetti jerge jaıǵastyrady. Kásiporynda daıyn bolǵan dál osyndaı aýyr tehnıka saımandaryn vagonǵa artady.
«Aýyr júkti dál kóterip, alań ishindegi qaýipsizdikti saqtaý – basty mindetim. Ár qozǵalysym – esep, ár sátim – jaýapkershilik. Ár kóterilgen júk – mehanızmniń mańyzdy bólshegi, óndiristiń júregi. Jumysymyzda er adamdarmen qatar birneshe áıel adam qyzmet etedi. Qıyndyqqa qaramastan jumysty joǵary deńgeıde atqaramyz. Qolymyzda temir men júk kótergish bolsa da, áıeldiń meıirimdilik pen jumsaqtyǵy, ádemi bolmysyn áste umytpaımyz», deıdi kranshy Altyn apaı.
Metallýrg Manenova
Temirtaýdaǵy metallýrgııa kombınatynyń júregi – domna peshi. Onyń úzdiksiz jumys isteýine sapaly shıkizat qajet. Osy mańyzdy mindetti abyroımen atqaryp júrgen Gúlmıra Manenova – qara metallýrgııanyń, óndiristiń qyr-syryn meńgergen jan. Eńbek jolyn konveıer mashınısi retinde bastap, búginde óz isiniń bilikti mamanyna aınalǵan ol otyz jyldan beri óndiristiń úzdiksiz jumysyn qamtamasyz etip keledi. Qarapaıym eńbek adamynyń qajyr-qaıraty men adaldyǵynyń aıqyn úlgisi bolǵan Gúlmıra «Eńbek dańqy» ordeniniń ıegeri.
– Negizgi mamandyǵym – qurylysshy, osy salada birneshe jyl eńbek ettim. Keıin bala kútimimen demalysta otyrǵan kezimde qurbym agroóndiriste jumys isteýdi usynyp kórdi. Alǵashynda bul jerge ýaqytsha kelemin dep oılaǵan edim, biraq 1995 jyly kásiporyn tabaldyryǵyn attaǵan sátten bastap, osy sala meniń turaqty jumys ornyma aınaldy. Qara metallýrgııanyń negizi agroóndiristen bastalady, meniń basty mindetim – onyń qalypty ári úzdiksiz jumysyn qamtamasyz etý, – deıdi Gúlmıra.
Aıtýynsha, alǵashynda kásiporynda konveıer mashınısi bolyp eńbek jolyn bastaǵan. Alaıda ýaqyt óte kele tájirıbe jınaqtap, kásibı sheberligin shyńdap, osy salanyń bilikti mamanyna aınalǵan.
– Jumysqa kiriskende maǵan ustazym Olga Besedına kóp nárse úıretti, eń aldymen, jumystyń basty qaǵıdalaryn túsindirdi. Jalpy, jumysym úlken jaýapkershilikti, eńbekqorlyqty talap etedi. О́ndiristiń úzdiksiz jumys isteýi men apatty jaǵdaılardyń aldyn alý úshin qaýipsizdik talaptaryn qatań saqtaý qajet, – deıdi metallýrg.
Kenshi kelinshek
Jeti qat jer astynan qara altyn shyǵarý erlikke para-par. Taý-ken óndirisindegi qara nardyń júgin kóterip júrgen qaraǵandylyq qaısar arýlardyń biri – Kostenko atyndaǵy shahtanyń jerasty kenshisi Zarına Álpıeva.
Zarınanyń áýelgi qyzmeti banktegi ekonomıst mamany edi. Keıin shahtaǵa túsýge sheshim qabyldaǵan ol taý-ken kolledjine oqýǵa túsip, bilimin jetildiripti.
– Bul kásipke kelýime eshkim ıtermelegen joq. Ekonomıst qyzmetinen ketip, taý-ken kolledjine oqýǵa tústim. Tabandylyǵymnyń arqasynda kenshi mamandyǵyn alyp shyqtym. Jalpy, kenshi otbasynda dúnıege kelgenmin. Oqýshy kezimde-aq kómirdi zertteýge yntyq boldym. Mine, osy qushtarlyq kenishke jetelep ákeldi. Eńbek oshaǵymyz – jerasty ótkelinde. Aınala qarańǵylyq. Kenshiniń bas kıimine ornatylǵan túımedeı sham bolmasa, qara túnekte eshteńe kórinbeıdi. Kenshiler jumys ornyna mańdaıdaǵy shamnyń jaryǵymen bir shaqyrym jer júrip barady. Men de solardyń qataryndamyn, – deıdi kenshi Zarına Álpıeva.
Zarınanyń shahtada eńbek etip júrgenine 13 jylǵa jýyqtap qalypty. Negizgi mindeti – jer qoınaýynan 690 metr tereńdikten alynǵan kómir synamasyn zerthanaǵa aparyp, tekseristen ótkizedi. Osy arada zerthanalyq qorytyndy jasalyp, jańa qazba jumysyna jospar jasalady.
– Qazirgi mindetim osy zerthanamen baılanysty. Bala shaqtaǵy kómir qyzýyn zerttesem degen armanym osylaısha oryndaldy, – deıdi kenshi qyz.
Qaraǵandy oblysy