Ortalyq memlekettik ǵylymı-tehnıkalyq qujattama arhıvi Jeńistiń 80 jyldyǵyna oraı «Uly Otan soǵysy ardagerleri – ǵalymdardyń erligi arhıv qujattarynda» taqyrybynda konferensııa uıymdastyryp, «Máńgilik estelik» atty fotosýret kórmesin ótkizdi.
Is-shara 1941–1945 jyldardaǵy soǵys ardagerlerin eske alýǵa arnaldy. Jıynda maıdangerlerdiń urpaqtary estelikterimen bólisti.
Adamzat tarıhyndaǵy eń iri qasiretti soǵysqa 1,5 mıllıonnan asa qazaqstandyq maıdanǵa attanyp, jartysynan kóbi elge oralmady. Olar keýdesin oqqa tosyp, beıbit kúnniń ornaýy jolynda qyrshynnan qıyldy. Keńes Odaǵynyń batyry ataǵyn alǵan 500-den asa jaýyngerdiń ishinde esimi atalatyn Baýyrjan Momyshuly, Tólegen Toqtarov, Álııa Moldaǵulova, Mánshúk Mámetova syndy erjúrek qazaq batyrlarynyń erligin óskeleń urpaqqa nasıhattaý – búgingi kúnniń enshisinde. Tyl eńbekkerleriniń de jeńiske qosqan úlesi zor. Olar maıdan dalasyna tyldan kúsh berip, oq-dári, azyq-túlik, kıim-keshek jetkizip otyrdy.
Ortalyq memlekettik ǵylymı-tehnıkalyq qujattama arhıvinde Ekinshi dúnıejúzilik soǵysqa qatysqan Sháken Májıtov, Halıda Mamanova, Bahııa Atshabarov, Sáken Nuǵmanov, Saıym Balmuhanov, Arkadıı Deev, Pavel Marıkovskıı jáne t.b. kóptegen jeke tektik qor ıeleriniń qujattary saqtalyp tur. Bul qujattardy ǵalymdar, jekelegen zertteýshiler ǵylymı zertteý, tarıhty qalpyna keltirý jáne tarıhı bilimdi nasıhattaý maqsatynda paıdalanyp jatyr.
Alqaly jıyndy Ortalyq memlekettik ǵylymı-tehnıkalyq qujattama arhıviniń dırektory Baıan Jumataeva júrgizip, quttyqtaý sózimen ashty.
«Uly Otan soǵysyndaǵy jeńis jolynda ardagerlermen qatar tyl eńbekkerleriniń, olardyń qatarynda ǵalymdardyń da bar ekenin erekshe atap ótkenimiz jón. Ortalyq memlekettik ǵylymı-tehnıkalyq qujattama arhıvinde elimizge belgili kóptegen ǵalymnyń soǵys kezindegi eńbekterin dáleldeıtin qujattar jınaqtalǵan. Búginde osy qujattar jańa zertteýlerge negiz bolyp, tyń zertteýler jasalyp jatyr», dep atap ótti arhıv basshysy.
Zulmat soǵystyń adamzatqa ákelgen qasiret-taýqymeti jaıynda tek arhıv qujattarynan, maıdangerlerdiń urpaqtarynan estip bile alamyz. Búginde qan maıdan-nyń tiri kýágerleriniń qatary sırep barady. Talaı bozdaq elge oralmady. Ortalyq memlekettik arhıv dırektory Sábıt Shildebaı batyrlar erligin dáripteý, máńgi este saqtaý úshin arhıv qujattarynyń ashyqtyǵy men qoljetimdiginiń mańyzdy ekenine toqtaldy.
Jıynǵa qatysqan Ál-Farabı atyndaǵy QazUÝ professory, tarıh ǵylymdarynyń doktory Gúljaýhar Kókebaeva, dosent, tarıh ǵylymdarynyń doktory Gúlbaný Júgenbaeva, Ortalyq memlekettik arhıv bas sarapshysy Ermek Jasybaev, taǵy da basqa ǵalymdardyń aıtýynsha, maıdan dalasynda ot pen oqtyń arasynda arpalysyp, Jeńis kúnine jete almaı ketken talaı bozdaqtyń taǵdyryna qatysty derekter áli de qoljetimsiz. Kóptegen soǵys qujatynyń ǵylymı aınalymǵa enbeýi derekterdiń shetel arhıvterinde saqtalyp otyrǵanymen baılanysty.
Jıyn barysynda Ekinshi dúnıejúzilik soǵys qujattary men materıaldary negizinde kórme ótti. Is-sharaǵa qatysqan soǵys ardagerleriniń urpaqtaryna qurmet kórsetilip, Qurmanǵazy atyndaǵy Qazaq ulttyq konservatorııa stýdentteri, «Saryn» folklorlyq ansambli jáne «Just Dance» bı stýdııasynyń bıshileri mýzykalyq sálemin jetkizdi.
ALMATY