Oljas Tileýqabyluly, sarapshy:
– Kóp adam ınvestısııany jaı ǵana tabys tabýdyń nemese aqshany kóbeıtýdiń tásili retinde qabyldaıdy.
Alaıda bul – ústirt kózqaras. Shyn máninde, ınvestısııa – uzaqmerzimdi maqsattarǵa jetýge arnalǵan qarjylyq qural. Ol belgili bir júıege, naqty strategııaǵa, josparly áreketke negizdelýi kerek. Investısııa – bul aqshany jumys istetý. Biraq ol emosııamen emes, logıkamen basqarylýǵa tıis.
Kez kelgen ınvestor, eń aldymen, ózinen suraýy kerek: men bul ınvestısııadan ne kútemin? 5 jyldan keıin qandaı qarjylyq jaǵdaıda bolǵym keledi? Zeınetke shyqqanda qalaı ómir súremin? Qansha ýaqytqa, qandaı maqsatpen ınvestısııa jasamaqpyn? Bul suraqtarǵa naqty jaýap bere almaǵan adamǵa ınvestısııa táýekelge toly, tıimsiz bolýy múmkin.
Investordyń maqsaty men táýekelge tózimdiligine qaraı ınvestısııalyq strategııalar negizinen 4 baǵytqa bólinedi. Birinshisi – qundylyqty saqtaý, ıaǵnı qarajatty ınflıasııadan qorǵaý. Buǵan altyn, qysqamerzimdi oblıgasııalar, depozıtter jatady. Bul quraldar tabysy tómen bolǵanymen, qaýipsizdigi joǵary. Ekinshisi – turaqty tabys alý, ıaǵnı belgili bir ýaqyt saıyn turaqty kiris ákeletin aktıvter. Mysaly, kýpondyq oblıgasııalar nemese dıvıdend tóleıtin aksııalar. Úshinshisi – kapıtaldy ósirý. Bul – aksııalar arqyly kompanııanyń naryqtaǵy qunymen birge sizdiń kapıtalyńyzdy arttyrý. Tórtinshisi – venchýrlyq ınvestısııalar. Bul – startaptarǵa nemese jańa tehnologııalyq kompanııalarǵa salynatyn qarjy. Munda táýekel joǵary, biraq tabys múmkindigi de zor. Alaıda 100 startaptyń tek 2-3-eýi ǵana tabysty bolady.
Kóptegen jańa bastaýshy ınvestordyń basty qateligi – emosııamen sheshim qabyldaý. Aksııalar quldyrasa, bárin satyp jiberedi. Naryq ósse dúrmekke erip, oılanbastan satyp ala bastaıdy. Bul – ınvestısııalyq tártipke qarsy áreket. Investor retinde naryqtaǵy quraldardy da durys tańdaı bilý kerek. Passıv ınvestısııa – naryqty jalpylaı alýǵa baǵyttalǵan. Bul kóbine ındeks qorlary arqyly júzege asady (mysaly, S&P 500, Nasdaq). Mundaı model kóp jaǵdaıda kásibı basqarylatyn qorlardy da basyp ozady. Al aktıvti ınvestısııa – bul kompanııalardy jeke-jeke zerttep, esepterin (balans, kiris-shyǵys, aqsha aǵyndary) taldaýdy talap etedi. Bul tásil tájirıbe men bilimdi qajet etedi, biraq tabysy da joǵary bolýy múmkin.
Búginde ınvestısııa jasaýǵa bolatyn túrli qural bar. Mysaly, qysqamerzimdi oblıgasııalar (kóbine mıkroqarjylyq uıymdar shyǵarady, tabystylyǵy – 15-25%), korporatıvtik oblıgasııalar (turaqty kýpondyq tabys beredi, ádette 2-3 jyl merzimge), altyn satyp alý (mysaly, «Halyk Bank» nemese «Eýrazııalyq bank» arqyly), sondaı-aq halyqaralyq ETF-terge (S&P 500, Nasdaq, MSCI) ınvestısııa jasap, jahandyq naryqqa shyǵýǵa bolady.