Sońǵy jyldary otbasy ınstıtýtynyń álsireýi men ajyrasý kórsetkishiniń ósýi elimizdegi ózekti máselege aınalyp otyr. Osyǵan oraı Májilis depýtaty Ardaq Nazarov ajyrasqan otbasylarǵa salyq salý týraly usynys aıtqan bolatyn. Depýtattyń bul bastamasyna qoǵamnyń kózqarasyn bilý maqsatynda Egemen.kz tilshisi elorda turǵyndarynyń arasynda saýalnama júrgizgen edi. Saýalnamaǵa qatysqan elordalyqtardyń barlyǵy derlik bul bastamany qoldamaıtyndaryn jetkizdi.
Depýtat Ardaq Nazarov shańyraǵy shaıqalǵaly turǵan erli-zaıyptylarǵa tatýlastyrý keńsesine barýdy mindetteýdi, ajyrasqan jaǵdaıda baj salyǵyn engizýdi, qoǵamdyq derttiń aldyn alý úshin «Jas otbasy» ulttyq baǵdarlamasyn qolǵa alýdy usynǵan edi. Depýtattyń aıtýynsha bul bastama otbasy ınstıtýtyn nyǵaıtýǵa septigin tıgizedi.
Alaıda saýalnamaǵa qatysqan elorda turǵyndary adamdardyń erikkennen ajyraspaıtynyn, otbasyn saqtap qalýdyń basqa amaly qalmaǵandyqtan eki jaqqa ketýge májbúr bolatynyn alǵa tartty. Olardyń oıynsha onsyz da jan kúızelisinen japa shekken erli-zaıyptylarǵa mundaı sátte memlekettiń salyq arqyly qysym jasaýy ádiletsizdiktiń kórinisi bolady.
«Kópshilikke talqylaý ońaı kórinetin ajyrasýdyń artynda qanshama kóz jasy, kúres, taýsylǵan úmit turady. Mundaı jaǵdaıǵa jetken otbasyǵa qysym emes qoldaý kerek. Memleket tatýlasýǵa múmkindik bergisi kelse, aldymen jastarǵa kómek kórsetsin», deıdi qala turǵyny.
Endi biri «Ajyrasý – jeke adamnyń quqyǵy. Árkim óziniń otbasylyq ómirine ózi jaýapty. Memleket ol sheshimge aralasyp, ústinen salyq salý arqyly tárbıe júrgizemin dese – qatelesedi», deıdi.
Keıbir turǵyndar depýtattyń nıeti durys bolǵanymen, tásili durys emes ekenin jetkizdi. Qoǵamda áli de materıaldyq qıyndyqtarmen, turmystyq zorlyq-zombylyqpen betpe-bet kelip otyrǵan juptar kóp. Olarǵa salyqpen emes, zańmen qorǵan bolý mańyzdyraq ekenin aıtady.
«Bir otbasylar minezi jaraspaǵandyqtan, áıelder kúıeýinen qysym kórgendikten ajyrasady. Mundaı jaǵdaılardan keıin olarǵa salyq salý qate dep oılaımyn», deıdi taǵy bir turǵyn.
Jalpy, saýalnama barysynda turǵyndar salyq salý arqyly otbasyn saqtap qalý múmkin emes degen pikirlerin ashyq aıtty.
«Ajyrasý sebepteri ártúrli bolatynyn eskerý kerek. Salyq eki tarapqa da salynsa, onsyzda bala-shaǵasyn asyraý mindetin arqalap qalatyn áıel adam úshin bul qosymsha salmaq bolady. Onyń ústine elimizde alıment tólemeı qashyp júrgen er azamattardyń da bar ekenin umytpaıyq. Sondyqtan bul usynys máseleni sheshýdiń joly emes», degen pikir bildirgen turǵyndar da boldy.
Bul rette belgili pýblısıst Ǵazız Ábishev bul bastamany «mahabbatqa májbúrleý» mádenıetiniń jalǵasy dep baǵalaıdy. Onyń aıtýynsha, «jurtty súıgizý», «otbasyn kúshtep saqtap qalý» otbasylyq qundylyqty qurmetteý emes, kerisinshe, adamnyń erkin tańdaýyna qysym jasaý. Sondaı-aq, ol mundaı zańdardyń jastardy nekeden qorqytyp, kerisinshe, otbasyn qurmaýǵa ıtermeleýi múmkin ekenin eskertedi.
«Eger adamdar birge turǵysy kelmese – olar buǵan quqyly. Eger eki adam ajyrassa – bul basqa azamattardyń, basqa otbasylardyń ne memlekettiń quqyqtaryna qalaı zııan keltiredi? Nelikten olar kóbirek tóleýi tıis? Jastar ne úshin úılenem, eger ajyrasyp ketsem – arty maǵan qosymsha salyq bolmaq degen oı túıýi múmkin. Bul otbasy ınstıtýtyna soqqy emes pe?», deıdi Ǵazız Ábishev.
Jalpy, saýalnamaǵa qatysqan respondentter tolyqtaı depýtat kótergen bastamaǵa qarsy ekenderin bildirdi. Turǵyndardyń pikirinshe, ajyrasqandarǵa salyq salý máseleni sheshpeıdi. «Ajyrasý – jeke adamnyń taǵdyry ǵana emes, qoǵamdaǵy rýhanı kúıdiń aınasy. Bul jerde myńdaǵan balanyń bolashaǵy bar. Sondyqtan bul máselege muqııat qaraý kerek», deıdi olar.
Aıta keteıik, resmı derekter boıynsha elimizde 2023 jyly 120,8 myń neke tirkelse onyń 40,2 myńy ajyrasýmen aıaqtalǵan. Sondaı-aq, 400 myń áıel men 60 myń er azamat jalǵyzbasty ata-ana retinde tirkelgen.