Jynystyq jolmen juǵatyn ınfeksııalar arasynda adam papılloma vırýsy (APV) álemde eń keń taraǵan vırýstyń biri sanalady. Onyń keıbir túrleri onkologııalyq aýrýlarǵa, sonyń ishinde jatyr moıny obyryna sebep bolýy múmkin. Bul týraly bizge Qalalyq emhana bas dárigeriniń orynbasary Juldyz Álpilamqyzy aıtyp berdi, dep jazady Egemen.kz.
Adam papılloma vırýsy – adamnyń terisi men shyryshty qabatyn zaqymdaıtyn vırýs. Mamannyń aıtýynsha, onyń 200-den astam túri bar. Sonyń ishinde 16 jáne 18 túrleri óte qaýipti. Olar uzaq ýaqyt aǵzada qalyp, qaterli isiktiń damýyna ákelýi múmkin.
Dárigerdiń sózinshe, APV jynystyq qatynas kezinde juǵatyny belgili. Alaıda keıde vırýs teri nemese shyryshty qabattardyń janasýy arqyly da berilýi múmkin. Sırek jaǵdaıda bosaný kezinde anadan balaǵa da juǵýy yqtımal.
APV – álemde keń taraǵan vırýstyń túrine jatady.
«Er adam bolsyn, áıel adam bolsyn 80 paıyz jaǵdaıda APV juqtyryp alý yqtımaldylyǵy bar. Statıstıka boıynsha, álemdegi ár 10-shy er adam jáne ár 8-shi áıel adamda APV-nyń bir nemese birneshe túri anyqtalady. Sonymen qatar álemdegi anyqtalǵan jańa qaterli isiktiń 4,5 paıyzy, ıaǵnı 630 myńnan astamy osy APV-men baılanysty», deıdi dáriger.
Aıta ketetin jaıt, APV-ǵa qarsy vaksına – jatyr moıny qaterli isiginiń aldyn alatyn álemdegi jalǵyz ekpe. Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymy bul vaksınany qaýipsiz ári tıimdi dep tanyǵan.
«APV-ǵa qarsy ekpe 9–13 jas aralyǵyndaǵy qyzdar men uldarǵa usynylady. Sebebi, jastardyń eń birinshi jynystyq qatynasqa túskenge deıin olardyń aǵzasynda APV-ǵa qarsy ımmýnıtet qalyptastyrý kerek. Sondyqtan osy jas aralyǵy alynyp otyr», dep túsindiredi maman.
Qazaqstanda 2024 jyldan bastap 11 jastaǵy qyzdarǵa APV-ǵa qarsy vaksınasııa júrgizilip keledi. Vaksına ata-ananyń jazbasha ruqsatymen tegin salynady. Sonymen qatar 12–13 jasqa tolyp vaksına almaǵan qyzdarǵa da ekpe salýǵa múmkindik bar.
«Qazirgi tańda elimizde qoldanylyp júrgen Gardasıl-4 vaksınasy APV-nyń 6, 11, 16 jáne 18 túrlerinen qorǵaıdy. Bul – jatyr moıny obyrynyń 97 paıyzyna sebep bolatyn negizgi vırýstar», deıdi dáriger.
Mamannyń aıtýynsha, keıbir ata-analar APV týraly aqparattyń azdyǵynan ekpeden bas tartyp jatady. Alaıda dárigerler bul sheshim balanyń bolashaq densaýlyǵyna zııan tıgizýi múmkin ekenin eskertedi.
«Jatyr moıny obyry bastapqy kezeńderde eshqandaı belgilersiz ótedi. Kóp jaǵdaıda aýrý úshinshi nemese tórtinshi satyda ǵana anyqtalady. Ol kezde emdelý múmkindigi kúrt tómendep, ólimge ákep soǵýy múmkin», deıdi maman.
Sońǵy jyldary APV-ǵa qarsy aqparattyq naýqandar kóbeıip, mektepterde ata-analar men oqýshylar arasynda túsindirý jumystary júrgizilip jatyr.
«Qýantatyny – 15–19 jastaǵy qyzdaryna vaksına saldyrǵysy keletin ata-analar kóbeıip keledi. Bul – qoǵamda túsinik qalyptasyp kele jatqanyn kórsetedi. Bastysy – ata-ana óz balasynyń bolashaǵy úshin durys sheshim qabyldaýy kerek», deıdi dáriger.
APV – qaýipti, biraq aldyn alýǵa bolatyn vırýs.
«Árbir ata-ana bul máselege salmaqpen qarap, óz qyzdarynyń densaýlyǵyna jaýapkershilikpen qaraýy tıis», dep túıindedi dáriger.