Mańyzdy jıyn Abaı atyndaǵy teatrda uıymdastyrylyp, qosymsha onlaın translıasııa jasaldy. Jıynda oblysy ákimi Berik Ýálı aldaǵy jyldardaǵy damý josparyn baıandady. Onda ınfraqurylymdy jańartý, ınvestısııalyq jobalar, ónerkásip pen aýyl sharýashylyǵyn damytý, bilim, densaýlyq saqtaý jáne mádenıet salalaryndaǵy bastamalar týraly aıtyldy. Keńeıtilgen jıyn óńir jurtshylyǵy men kásipkerler arasynda úlken qyzyǵýshylyq týdyryp, damý perspektıvalary usynyldy.
Aımaq basshysy alǵashqy sózinde Prezıdenttiń oblysty qaıta qurý týraly sheshimi shyn máninde tarıhı ádilettilik ekenin aıtty.
«Oblys qurylǵan sátten bastap, óńirimizdiń áleýmettik-ekonomıkalyq damýy Memleket basshysynyń tikeleı baqylaýynda. О́zderińizge belgili, bıyl biz Abaı Qunanbaıulynyń 180 jyldyq is-sharasyn atap ótemiz. Úkimet bul baǵyttaǵy kóptegen jumysty qolǵa alyp jatyr. Is-sharaǵa daıyndyqty qazirden bastadyq, joǵary deńgeıde ótkizýge atsalysý oblysymyzdyń árbir turǵynynyń mindeti dep bilemin», dedi B.Ýálı.
Oblys ákimi retinde qyzmetke kirisken úsh aı ýaqyt aralyǵynda óńirdiń barlyq aýdan, qalalaryn, buryn aýdan ortalyqtary bolǵan Shar qalasynda, Barshatas, Taskesken jáne Qaınar aýyldarynda, jalpy sany 68 eldi mekende bolyp, turǵyndardyń tynys tirshiligimen, ózekti máselelerimen tanysqanyn jetkizdi.
«Biz oblystyń tranzıttik áleýetin jáne geografııalyq erekshelikterin eskere otyryp, aldaǵy úsh jylǵa damý josparyn aıqyndap, negizgi baǵyttaryn belgiledik. О́ńirdiń óndiristik, et, sút klasterin qurý men sýarmaly eginshilik áleýetin arttyrýǵa, ishki týrızmdi, áleýmettik salany damytýǵa, jol jáne ınfraqurylym júıelerin jańartýǵa basymdyq beriledi», dedi oblys ákimi.
О́ńirdiń óndiristik áleýeti
Oblys ákimi óńirdiń aldaǵy jyldardaǵy damý jospary týraly baıandamasynda aımaqqa ınvestısııa tartý máselesine aıryqsha toqtaldy. Ákimniń málimdeýinshe, 2028 jylǵa deıin jalpy quny 2,7 trln teńge bolatyn 29 ınvestısııalyq joba júzege asyrylady. 8 myń jańa jumys orny ashý kózdelip otyr. Bıyl 10 mıllıard teńgege «SemAz» JShS ónerkásiptik alańdary keńeıtilip, jylyna 6 myń arnaıy tehnıka shyǵaratyn jeli jańartylady. «Kazpolıgraf» JShS jylyna qýattylyǵy 40 mıllıon dana qaǵaz ben karton buıymdary óndirisin iske qospaq. О́ndiristik ınfraqurylymdy keńeıtý maqsatynda «О́ndiris» ındýstrııalyq aımaǵy 96 gektardan 562 gektarǵa deıin ulǵaıtylady.
Aımaq basshysy qyzmetke kiriskeli beri 40-tan astam sheteldik ınvestormen kezdesý ótkizdi. Endi oblys Reseı jáne Qytaımen saýda baılanysyn keńeıtýdi josparlap otyrǵanyn da aıtty.
Sondaı-aq, ınvestorlarmen jumysty kúsheıtý maqsatynda Semeıde «Investorlar úıi» ashylady. Bul sharalar nátıjesinde 2028 jylǵa qaraı oblysqa tartylatyn ınvestısııa kólemi 547 mlrd teńgeden 800 mlrd teńgege deıin artady dep josparlanǵan.
«Osy rette aldaǵy aptada Qytaıǵa issaparǵa shyǵyp, 1 mıllıard 200 mıllıon AQSh dollaryna ınvestısııalyq jáne óńirdiń kásipkerleriniń ónimderin satý boıynsha 15 memorandýmdarǵa qol qoıatyn bolamyz. О́ńirdiń damýyna ınvestısııa tartý – árbir deńgeıdegi ákimniń mindeti. Osyǵan oraı Semeı qalasynda ınvestorlarǵa súıemeldeý qyzmetin kórsetetin «Investorlar úıi» ashylady», dedi aımaq basshysy.
Aýyl sharýashylyǵyn damytýdyń jańa modeli ázirlendi
Bıyl oblysta aýyl sharýashylyǵy óniminiń jalpy kólemi 486 mıllıard teńgege jetip, ósim 103 paıyzdy qurady. Iri qara mal sany 743 myń basqa jetip, el kóleminde 3-orynda tur.
Oblys ákimniń aıtýynsha, óńirde aýyl sharýashylyǵyn damytýdyń 2028 jylǵa deıingi modeli ázirlendi. Et klasterin qurý, sútti-taýarly fermalaryn salý, et qus sharýashylyǵyn damytý jáne sýarmaly eginshiliktiń áleýeti sııaqty baǵyttardy qamtıdy. Bul baǵytta iri ınvestısııalyq jobalardy qarjylandyrý baǵdarlamasy aıasynda 13 mıllıard teńgege et kombınaty, bordaqylaý alańdary, sútti taýarly fermalary, sý únemdeý tehnologııalary, qoı sharýashylyǵy, taýarly balyq ósirý jobalary iske asyrylyp jatyr. Atalǵan bastamalardy qoldaý úshin 13 mlrd teńgege jobalar qarjylandyrylyp, jyl sońyna deıin qosymsha 8 mlrd teńge bóliný josparlanyp otyr.
Et klasterin damytý aıasynda Jańasemeı aýdany Shaqaman aýylynda «EvrazııaAgroSemeı» JShS táýligine 35 tonna et óńdeıtin keshenniń qurylysy bastaldy. Munda jylyna 12,6 myń tonna et ónimderi shyǵarylyp, 7 myń bas qoıǵa arnalǵan bordaqylaý alańy daıyndalǵan.
«Bul kásiporyndar jańa jumys oryndaryn ashyp, óńirdiń azyq-túlikpen qamtylýyna úles qosady. Osy baǵytta jumysty jalǵastyryp, ákimdik tarapynan tıisti qoldaý kórsetýge daıynbyz», dedi oblys ákimi.
75 mektep kúrdeli jóndeýden ótedi
Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes, aldaǵy úsh jylda 75 mektep kúrdeli jóndeýden ótedi. Bıyl jóndeletin 11 mektep qatarynda Aıagóz, Úrjar, Semeı, Jańasemeı, Besqaraǵaı aýdandarynyń bilim mekemeleri bar.
Oblys ákiminiń málimdeýinshe, aldaǵy úsh jylda 150 jańa modıfıkasııaly kabınet pen zamanaýı ınteraktıvti taqtalar ornatylady. Bıyldyń ózinde 19 mektepke – 55 kabınet, 68 mektepke – 68 taqta satyp alynady. «Qazaqstan halqyna» qory arqyly 33 aýyl mektebi zamanaýı kabınettermen jabdyqtalady.
«Mektepterdi kúrdeli jóndeýden ótkizsek te, oblystyń barlyq mektepterinde oqýshylar jabdyǵynyń tozyǵy máselesi sheshimin tappaı otyr. Bul máseleni de aldaǵy úsh jylda kezeń-kezeńimen sheshetin bolamyz. Balalardyń qosymsha bilim alýyna jaǵdaı jasaý úshin Semeı qalasynda bıyl oqýshylar saraıynyń qurylysyn aıaqtaımyz», dedi aımaq basshysy.
Memleket basshysynyń bastamasymen iske asyrylyp jatqan «Jaıly mektep» ulttyq jobasy aıasynda Semeı qalasynyń Qaraǵaıly turǵyn aýdanynda 1200 oryndyq, Besqaraǵaı aýylynda 300 oryndyq mektep ashylǵany málim. Al bıyl Aıagózde 600 oryndyq, Semeı qalasynyń Shyǵys kentiniń oń jaǵalaýynda 300 oryndyq mektep paıdalanýǵa beriledi
Mektepke deıingi bilim berý tapshylyǵyn sheshý úshin memlekettik-jekeshelik áriptestik aıasynda 2 myń oryndyq 8 balabaqsha salý josparlanǵan. Qaraǵaıly yqsham aýdanynda 320 oryndyq balabaqsha qurylysy bastaldy.
Alakól jaǵalaýy abattandyrylady
Oblys ákimi Berik Ýálı óńirdiń aldaǵy jyldardaǵy damý jospary týraly baıandamasynda týrızm óńir ekonomıkasynyń mańyzdy baǵytyna aınalýy tıis ekenin aıtty. Osy maqsatta Týrızm basqarmasy qurylyp, keshendi jumystar qolǵa alynyp otyr. Máselen, bıyl Qabanbaı aýylyndaǵy Alakól jaǵalaýyn abattandyrý men týrıstik aımaqtyń bas josparyn ózgertýge 430 mln teńge bólindi. Sonymen qatar óńirdiń tarıhı, mádenı nysandarynyń ınfraqurylymy kezeń-kezeńimen damytylady. Olardyń qatarynda Barlyq-Arasan shıpajaıy, Abaıdyń Jıdebaı-Bórili mýzeıi, Qońyr-Áýlıe úńgiri, Qozy Kórpesh – Baıan Sulý eskertkishi, Besqaraǵaıdaǵy Tuzdy kól, Kıeli bulaq, Yrǵyzbaı, Baıanbaı ata keseneleri jáne Eleke sazy qorǵandary bar.
«Týrıstik áleýetti arttyrý maqsatynda Semeı, Aıagóz, Shar qalalarynyń jáne Aqtoǵaı kentiniń, Jalańashkól, Degelen, Úshbıik, Jarma, Belaǵash, Aýyl stansııalaryndaǵy temirjol vokzaldary jańǵyrtylady. Qosymsha áýe baǵyttaryn ashý baǵytynda jumystar júrgizilýde. Mysaly, Semeı – Astana – Semeı baǵytyna «Iýjnoe-Nebo» kompanııasynyń reısi iske qosyldy, Semeı – Qaraǵandy – Semeı baǵytyn ashý kózdelip otyr. Nátıjesinde oblysqa keletin týrıster sany 300 myń adamnan 600 myńǵa jetip, qyzmet kórsetý kólemi 5,3 mlrd teńgeden 1,5 ese artady», dedi oblys ákimi.
Týrıster úshin qolaıly ári qaýipsiz orta qalyptastyrý maqsatynda Semeıde «Semey Mall» saýda-oıyn-saýyq ortalyǵy men «PANA» qonaq úı kesheniniń qurylysy bastalady.
Semeıde jańa yqsham aýdany salynady
Aımaq basshysy óńirdiń aldaǵy jyldardaǵy damýyna arnalǵan jıynda Semeıde 1 myń gektardan astam aýmaqty qamtıtyn jańa yqsham aýdany salynatynyn jetkizdi.
Qalanyń soltústik bóliginde ornalasqan jańa aýdanda 75 myń turǵynǵa arnalǵan turǵyn úı keshenderi, 40-tan astam ákimshilik, kommersııalyq jáne áleýmettik nysandar, saıabaqtar boı kóteretin bolady. Joba aıasynda jastar saraıy, Jekpe jek saraıy, ǵalymdar úıi, medıa ortalyq, kórme ortalyǵy, Dostyq úıi, ınvestorlar ortalyǵy, mýzykalyq mektep, fılarmonııa, etnosaıabaq, stadıon, kolledj, mýzeı, balabaqshalar, qonaqúıler men saýda keshenderin salý josparlanǵan.
«Shahardyń soltústik bóliginde ornalasqan jer kólemi myń gektardan asatyn yqsham tıimdi kóliktik dálizderimen, yńǵaıly geografııalyq ornalasýmen erekshelenedi. «Semeı ormany» memlekettik tabıǵı rezervatyna jaqyn turǵandyqtan osy ekologııalyq jasyl aımaqqa toqtadyq. Munda jasyl jelekti kóptep otyrǵyzýǵa basa mán beriledi, turǵyndarǵa jaıly saıabaqtar salynady. Bul yqsham aýdanda Memleket Basshysynyń qoldaýymen «Abaıǵa qurmet» respýblıkalyq aksııa aıasynda Uly Abaıdyń 180 jyldyǵyna oraı elimizdiń ózge óńirleri syıǵa tartatyn mańyzdy áleýmettik, mádenı nysandar boı kóteretin bolady. Uzaq merzimge baǵyttalǵan jobany júzege asyrý óńirdiń áleýmettik-ekonomıkalyq damýyna úlken serpin beredi, jańa óndiris oryndary men jańa jumys oryndarynyń ashylýyna septigin tıgizedi. О́ńirdiń ınvestısııalyq tartymdylyǵy, onyń ishinde jeke ınvestısııa kólemi artady», dedi B.Ýálı.
Oblys ákimi Semeıdiń basqa aýdandary da nazardan tys qalmaıtynyn aıtty. Shahardyń bos aýmaqtaryna oblystyq kópsalaly aýrýhana, teatr syndy mańyzdy áleýmettik nysandar salynady.
Mádenı jáne sporttyq nysandar boı kóteredi
Búginde oblys ortalyǵy Semeıde 530 oryndyq jalǵyz teatr úsh ujymǵa birdeı qyzmet etip keldi. Bul máseleni Ulttyq quryltaıda Memleket basshysy da aıtqan edi. Máselen, oblystyq fılarmonııa ǵımaraty 1991 jyldan beri jóndelmegen, Abaı atyndaǵy kitaphana 1974 jylǵy eski ǵımaratta ornalasqan.
Aımaq basshysynyń málimetinshe, mádenıet nysandarynyń jaǵdaıyn jaqsartý úshin bıyl birqatar jobalar qolǵa alynbaq. Osy rette Abaı aýdanyndaǵy mádenıet úıiniń jabdyqtary jańartylyp, Borodýlıha aýdanynyń Kamyshenka aýylynda klýb salynatyn boldy. Al Maqanshydaǵy «Injý-marjan» ansambline mýzykalyq aspaptar alynsa, Besqaraǵaı aýdanyndaǵy Begen aýylynda, Glýhovka jáne Ernazar aýyldarynda mádenıet úıleriniń qurylysy bastalady.
«Uly Abaıdyń 180 jyldyǵyna oraı Memleket Basshysynyń qoldaýymen «Abaıǵa qurmet» respýblıkalyq aksııa aıasynda elimizdiń ózge óńirleri Semeı qalasynda mýzykalyq mektep, oblystyq ortalyq kitaphana, shyǵarmashylyq saraıy, ólketaný mýzeıi, kórme ortalyǵy jáne amfıteatr salatyn bolady», dedi oblys ákimi.
Aımaqta sport salasyna da erekshe den qoıylǵan. Aýdandarda júzý basseıni, modýldik sport zaly, dene shynyqtyrý-saýyqtyrý kesheni sııaqty birqatar nysandardyń qurylysy júrgizilip jatyr. Sonymen qatar, Vodnyı jáne Bobrovka kentterinde sport keshenderiniń irgetasy qalandy.
Abaı oblysy