Aýyl da, mektep te Krasnoarmeıka atala bere me?

– deıdi aýdan ákiminiń esep berý jıynynda sóz alǵan aqsaqaldar Aýdan ákimi Nurlan Áýtálipov óńirge qarasty 40 shaqty aýyldyń búgingi tynys-tirshiligi, áleýmettik jaǵdaılarynyń jaq­sar­ǵany, eko­nomıkalyq damý kór­setkishteri boı­ynsha oblysta alda kele jatqanyn aıtyp ótti. Kókóniske, kartopqa baı aýdan. Mal jetedi. Sý kelýde, joldar jóndelýde, klýbtar salynýda, mektepter, balabaqshalar ashylý­da. Kóılek kók, tamaq toq. Alaıda, aýyl aqsaqaldaryna maza bermeı júrgen másele  –aýyl­dyń, mekteptiń Krasn­oar­meıka atalyp turǵany. Jasymyz 80-ge keldi. Aýyl­dyń Shańdy ataýynyń qaıta oralǵanyn kórip, estip ketsek dep júrmiz, – dedi Jarmuhanbet, Qapııat aqsaqaldar. Al tarıhta qazaq-qal­maq soǵysyndaǵy qyrǵyn joryq­tardyń biri – «Shańdy joryǵy» dep atalǵany belgili. Byltyr oblys ortalyǵynda Baıan batyrǵa eskertkish ornattyq. Edilden bergi «Shańdy joryǵynan» soń, Ereımentaýdy jaılaǵan qal­maqtardy qýǵan taǵy bir «Shańdy joryq» bolǵan desedi. Baıan batyr osy joryqta qazaǵa ushyraıdy. Bul jaıynda Úmbeteı jyraýdyń dastanynda «Ishki shańdy joryq» jasap, Ereımennen qashqan qalmaqtardy qazaq batyrlarynyń oısy­rata qýǵany baıandalady. Qal­maqtarmen soǵystaǵy sońǵy jáne eń aýyr shaıqastar kezeńi osy joryq ekenin aıtady. Aqsaqaldar aıtqandaı, Shańdy áýelden osy jerdiń ataýy bolmasa, osy kúnge deıin el ishinde saqtalyp kelmes edi. О́zgeler jerimizge kóship kelgende aýyldar bolǵan joq degen jańsaq pikirler ótken tarıhty bilmegenniń kesiri. Qazaq ataýlarynyń árqaısysynda shejire jatyr. Mysaly, 2009 jyly Aqtóbe oblysy, Mártók aýdanynda Chaıda dep turǵan aýyl – Shańdy aýyly bolyp qaıta oraldy. Bizdiń óńirde de «shańdy» zamanynan qalǵandaı kómeski iz qaıta oralýǵa ózinen ózi suranyp turǵandaı. Aýdan­daǵy Lýgansk, Kırov, Ol­gınka, Grıgorevka, Chernoıarka, Chernoresk, Iаmyshevo, Efremovka, Zarıa, Mıchýrın, Rojdestvenka, Sychevka, Rozovka, Novochernoıarka, Presnyı, Podstepnoe, Komarısıno, Korıakovka, Danılovka, Mak­sımovka, Naberejnoe, Bog­danovka, Berezovka, Zaozernoe atalatyn aýyldardyń da ataý­lary búgingi eldik maqsat-múddege saı atal­ǵandary mándi-maǵynaly bolar edi. Farıda BYQAI, «Egemen Qazaqstan. Pavlodar oblysy, Pavlodar aýdany.