Básekege qabiletti maman tárbıeleý kez kelgen eldiń kún tártibinen túspeıtin mindet. О́ıtkeni dana halqymyz ótken ǵasyrdyń ózinde-aq: «Bir jyldyǵyn oılaǵan el – egin egedi, júz jyldyǵyn oılaǵan – aǵash otyrǵyzady, al myń jyldyǵyn oılaǵan – bilimdi urpaq tárbıeleıdi», dep urpaq tárbıesiniń qanshalyqty jaýapty ekenin aıqyndap bergen. Al búgingi biz ómir súrip otyrǵan HHI ǵasyr – tehnologııalar ǵasyry. Sonymen birge adamı kapıtaldyń qundylyǵy artyp, ıntellektýaldyq damý birinshi orynǵa shyqty. «Bilekke sengen zamanda eshkimge ese bermedik, Bilimge sener zamanda qapy qalyp júrmelik», dep keshegi babalarymyz ósıet etkendeı búgingi qoǵam bilim men ǵylymnyń saltanat quryp, básekege túsken ýaqyty. Mundaı zamanda ulttyń órkendeýi eń aldymen bilim berý júıesiniń sapasyna táýeldi. Uly aǵartýshy Ybyraı Altynsarın óz zamanynyń ózekti máselesine aınalǵan bilim men ǵylym jolyn: «О́ner-bilim bar jurttar…» degen jyr joldarymen-aq bolashaqtyń baǵdary etip kórsetken bolatyn. Bul oılar búgingi kún úshin de asa ózekti.
Búgingi kóz ilespes jyldamdyqpen alǵa umtylǵan jahandaný men ǵylymı progress bilim berý júıeside de, tyń serpin men jańa mazmundy talap etip otyr. Aqparattar tasqyny men sıfrlyq tehnologııalar ǵasyrynda oılaı biletin, aqparatty irikteı alatyn, synı kózqaras qalyptastyrǵan jas urpaq tárbıeleý – elimizdiń bolashaǵyna salynǵan myzǵymas negiz bolmaq. О́ıtkeni Prezıdent Qasym-Jomart Kemeluly Toqaev: «Ulttyq qundylyqqa qanyǵyp ósken órenniń tanymy tereń, dini berik bolady. Ata-babalar amanat etken ulan-ǵaıyr dalany aman saqtaý, eń aldymen, jas býynǵa artylǵan zor úmit. Keıingi urpaq Táýelsizdigimizdiń týyn árqashan bıik ustaýy tıis... sondyqtan bilimi tereń, oıy ozyq urpaqty tárbıeleıtin muǵalimder qaýymyna zor jaýapkershilik júkteledi», dep bul máselede ustazdar qaýymyna da artylar mindettiń ońaı bolmaıtynyn anyqtap berdi. Sondaı-aq Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrligi men Oqý-aǵartý mınıstrliginiń mindettemelerin júzege asyrý eń aldymen pedagog mamandar daıarlaıtyn joǵary oqý oryndaryna artylary anyq. О́ıtkeni pedagogıkalyq joǵary oqý oryndar jas urpaqqa bilim berer pedagog kadrlarmen elimizdiń orta mektepterin qamtamasyz etedi. Mine, sondyqtan da bolashaq maman básekege qabiletti bolý úshin, pedagogıkalyq oqý oryndary ınnovasııalyq tehnologııalar men zamanaýı platformalardyń ortalyǵy bolýy tıis.
QR-nyń Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrligi elimizdiń bilim salasyna asa qajetti dýaldi oqytý baǵdarlamasyn qoldanysqa engizgenine de, birshama ýaqyt ótti. Bunyń basty ereksheligi búgingi stýdent erteńgi básekege qabiletti sapaly maman bolyp shyǵýy úshin teorııalyq bilim men praktıkany qatar alyp júrýi kerek. Iаǵnı memleket munda joǵary mektep pen orta mektep arasy alshaqtamaı, yntymaqtastyqta birge jumys jasaýdy mindettep otyr. Ǵasyrǵa jýyq ýaqyttan beri qazaq dalasyna bilim nárin sebetin pedagog-kadrlaryn daıarlap kele jatqan qazaq biliminiń qara shańyraǵy – Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogıkalyq ýnıversıteti de bul mindetke asa úlken mán berip, zor jaýapkershilikpen oryndap kele jatyr. Búgingi tańda Almaty qalasy men Almaty oblysynda ýnıversıtetimizdiń 36 kafedrasynyń fılıaldary orta mektepterde jumys jasaıdy. Munda bizdiń bilikti kadrlarymyz, mektep muǵalimderine semınarlar ótip, ozyq tájirıbelerimen bólisedi.
Bizdiń ýnıversıtemiz bolashaq mamandary alǵan teorııalyq bilimderin praktıkamen tyǵyz ushtastyrý úshin bilim baǵdarlamalaryndaǵy praktıkalyq sabaqtar saǵatyn kóbeıtip, stýdentterdi 3 kýrstan bastap, mektep ómirimen etene aralasýyna jol ashty. Naqtyraq aıtqanda, pedagogıkalyq baǵyttan bilim alatyn stýdentter 3 kýrsta 1-2 aılyq jáne 4 kýrsta 7 aılyq praktıkadan ótedi. Pedagogıkalyq tájirıbe bolmaǵan jerde tárbıe men bilimniń qaryshtap damýy múmkin emes. Sondyqtan ótken ǵasyrlarda da qalyptasqan kóptegen ǵylymı mektepterdiń shákirt tárbıeleý baǵyty pedagogıkalyq tájirıbege negizdeldi. Osy oraıda qazaq biliminiń qara shańyraǵy – Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogıkalyq ýnıversıteti sapaly pedagog daıarlaý úshin myna úsh qaǵıdany basshylyqqa alyp otyrǵanyn atap aıtýymyz qajet. Ol, birinshiden, muǵalimderdiń biliktiligin úzbeı jetildirip otyrý, ekinshiden, stýdentterdiń praktıkalyq bilimin kóterý, úshinshiden, ınnovasııalyq sıfrly tehnologııalardy erkin meńgergen kadr daıarlaý. Mine, osy úsh qaǵıdany teń ustaǵan jaǵdaıda bizdiń kadrlarymyz memleket suranysyn qanaǵattandyra alatyn sapaly maman bolatyny sózsiz. Sonymen qatar biz jyl saıyn bekitiletin bilim baǵdarlamalaryn tek ózimizdiń bilikti professor-oqytýshylarmen ǵana emes, mektep muǵalimderimen jáne praktıkada úzdik nátıjege qol jetkizgen bilikti stýdenttermen birlese otyryp júzege asyramyz.
Sondaı-aq ózderińiz biletindeı sońǵy úsh jylda elimizdiń pedagog mamandarǵa degen talap jaýapkershilikti arttyrýǵa sebep bolyp otyr. О́ıtkeni orta mektepke joldama alǵan jas maman mindetti túrde Pedagogterdiń bilimin baǵalaý (PBB) testtin tapsyryp onyń sertıfıkatyna ıe bolýy tıis. Bul biliktilik testi stýdenttiń joǵary oqý orynnyń qabyrǵasynda júrip 4 jyl boıy jınaqtaǵan biliminiń nátıjesi. Mine, memlekettiń bolashaq mamanǵa qoıyp otyrǵan talaby JOO-lar arasyndaǵy básekelestikti arttyratyny sózsiz. Eger ózińniń daıyndaǵan mamandaryn memleket talabyna saı kelmeı jatsa, onda keleshekte ýnıversıtetke oqýǵa keletin jas túlekter qatarynyń azaıýy da ǵajap emes. Sondyqtan bul básekede úzdikter qatarynan tabylý úshin ýnıversıtet únemi izdenistiń ústinde bolýy tıis.
Bizdiń ýnıversıtetimiz Basqarma Tóraǵasy-Rektor Bolat Anapııaulynyń tikeleı qoldaýymen jyl saıyn óziniń stýdentterin pedagogıkalyq praktıkadan ótkizý maqsatynda tek Almaty qalasynyń ǵana emes, Astana qalasynda jáne sonymen qatar elimizdiń shalǵaı oblystarynyń bilim basqarmalarymen de kelisim-shartqa otyryp, yntymaqtastyqta jumys jasaýdy júzege asyryp keledi.
Bizdiń ýnıversıtetimiz búgingi kúnge deıin stýdentter praktıkasyn ótkizý úshin elimizdegi bilim berý uıymdarymen 387 kelisim-shartqa jáne 101 memorandýmǵa qol qoıdy. Bul jumystar bizdiń ýnıversıtet rektory men qalalyq, oblystyq bilim basqarmalarynyń basshylary jáne mektep dırektorlarynyń qatysýymen júzege asyryldy.
Ulttyq testileý ortalyǵynyń Pedagogterdiń bilimin baǵalaýy boıynsha Abaı ýnıversıteti sońǵy 3 jylda joǵary nátıjege qol jetkizip keledi. Atap aıtqanda, aldyńǵy oqý jylynda – 65 %, byltyrǵy oqý jylynyń kórsetkishi boıynsha – 81 %, al bıylǵy 2024/2025 oqý jylyndaǵy Bilim sapasynyń kórsetkishi 93 % boldy. 2024/25 oqý jylynda ýnıversıtetimizde pedagogıkalyq bilim berý baǵyty boıynsha – 2701 túlek dıplom alady. Osy bitirýshi túlekter bıylǵy sáýir aıynyń 02-14 aralyǵynda Pedagogterdiń bilimin baǵalaý testin tapsyrdy. Bitirýshi túlekterdiń bilim kórsetkishiniń nátıjesi aldyńǵy jyldarmen salystyrǵanda ilgerileý bar ekenin ańǵartady. Sonymen qatar ártúrli sebeptermen biliktilik testterin tapsyra almaǵan stýdentter shilde aıynyń alǵashqy on kúndiginde tapsyratyn bolady. Osy nátıjege qol jetkizý úshin biz ózimizdiń professor-oqytýshylarymyzben jáne mektep muǵalimderimen keńese otyryp, pedagogıkalyq mamandyqtaǵy bilim baǵdarlamalaryn túbegeıli jańarttyq. Bilim berý baǵdarlamalaryndaǵy mektep pen ýnıversıtet arasyndaǵy alshaqtyq joıyldy. Sonymen qatar orta mektepte oqytylatyn bilim baǵdarlamalaryn biz ýnıversıtette tereńdete ári ózge de uqsas pándermen salystyra otyryp stýdentterge meńgertýdi jolǵa qoıdyq. Ásirese, metepte meńgeriletin jekelegen pánderdiń QMJ-larynda kórsetilgen oqý maqsattary men baǵalaý krıterıılerin stýdentter ýnıversıtet qabyrǵasynda erkin meńgerip, mektep taqyrybynan tys tyń taqyryptarǵa osy maqsattar men krıterıılerdi qoıýdy meńgerip jatyr. О́ıtkeni kelesi oqý jylynan bastap, pedagogıkalyq mamandyqty bitiretin túlekter keshendi emtıhan men dıplomdyq jobany tapsyrmas buryn biliktilik testtin tapsyrý mindettelip otyr. Eger stýdent biliktilik testten mejeli kórsetkishke qol jetkize almasa, onda qorytyndy emtıhandy da tapsyra almaýy múmin. Bul da stýdentter men oqytýshylarǵa degen jaýapkershilikti arttyratyn bolady. О́ıtkeni biz ekonomıkasy men ǵylymy qaryshtap damyǵan ozyq memleket bolý úshin, sol mamandardy daıarlaıtyn pedagog kadrlaryna degen jaýapkershilikti jolǵa qoıýymyz qajet. Sonda ǵana mamandarymyz suranysty tolyq qanaǵattandyra alady.
Haırýlla Janbekov,
Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogıkalyq ýnıversıteti Akademııalyq máseleler jónindegi departament dırektory