Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń «Ádiletti Qazaqstan: Zań jáne tártip, ekonomıkalyq ósim, qoǵamdyq optımızm» atty Joldaýyn iske asyrý aıasynda Senattyń Agrarlyq máseleler, tabıǵatty paıdalaný jáne aýyldyq aýmaqtardy damytý komıteti Pavlodar oblysynda kóshpeli otyrys ótkizdi. Basqosýdyń basty maqsaty – aýyl turǵyndary óndirgen ónimdi óńdeý jáne tıimdi ótkizý ınfraqurylymyn qalyptastyrý máselesin jan-jaqty talqylaý.
Senatorlar óńirdegi birqatar agroóndiristik nysandar jumysymen tanysty. «KemmıGroup», «Jan-Dos KZ» (un kombınaty), «MolKOM-Pavlodar» (sút zaýyty) kásiporyndary men fermerlik «Jaılaý» bazaryna baryp, jergilikti aýyl kásipkerlerimen kezdesti. Atalǵan fermerlik bazar tikeleı saýda júrgizýdiń jarqyn úlgisi retinde atalyp, mundaı bastamalar aýyl sharýashylyǵy ónimin deldalsyz ótkizýdi jeńildetetini, baǵany turaqtandyrýǵa jáne tabysty arttyrýǵa yqpal etetini aıtyldy. Degenmen, aýyl sharýashylyǵyn qarjylandyrý kóleminiń ulǵaıǵanyna qaramastan (2024 jyly – 517,1 mlrd teńge), onyń ishinde qaıta óńdeýge bólingen qarjy mardymsyz – nebári 15 mlrd teńge nemese 3%-dan az. Bul salada qosylǵan qun tizbegin tolyq qalyptastyrýǵa múmkindik bermeıdi. Qarjynyń negizgi bóligi egin sharýashylyǵyna (123,3 mlrd tg), mal sharýashylyǵyna (99,4 mlrd tg) jáne qarjy quraldaryna (279,4 mlrd tg) baǵyttalǵan. Alaıda bul deńgeıdegi qoldaýǵa qaramastan, otandyq azyq-túlikpen qamtamasyz etý kórsetkishteri jetkiliksiz kúıinde qalyp otyr. Máselen, elimiz ózin qantpen – 34,9%, irimshik jáne súzbemen – 52,9%, balyqpen – 54,2%, shujyq ónimderimen – 60%, almamen – 63,2%, qus etimen 79,8% ǵana qamtamasyz etip otyr. Bul kórsetkishter josparlanǵan 2024 jylǵy ındıkatorlardan tómen.
Sondaı-aq aýyl sharýashylyǵy ónimderin eksporttaý kólemi nebári 5 mln dollar bolsa, ımport 6,7 mln dollarǵa jetken. Sóıtip, 1,7 mln dollar kóleminde teris saýda saldosy qalyptasqan. Osy máselelerdi sheshýdiń mańyzdy quraly retinde «Aýyl amanaty» jobasyna erekshe nazar aýdaryldy. Biraq 2024 jylǵa josparlanǵan 100 mlrd teńgeniń tek 20 mlrd teńgesi ǵana óńirlerge jetipti. Josparlanǵan 16 484 mıkrokredıttiń tek 678-i berilgen. 17 472 jumys ornynyń ornyna nebári 961-i qurylǵan. Osyǵan baılanysty Ulttyq ekonomıka mınıstrligi atalǵan jobany «Aýyl – el besigi» baǵdarlamasymen biriktirip, biryńǵaı keshendi bastama retinde iske asyrmaqshy. Bul – durys baǵyttaǵy qadam, degenmen baǵdarlamalardy tıimdi úılestirý men iske asyrý tetikterin jetildirý – kún tártibindegi mańyzdy mindet.
Kóshpeli otyrys qorytyndysynda qatysýshylar aýyldyq jerde ónimdi saqtaý, tasymaldaý, óńdeý jáne ótkizýge arnalǵan óńirlik ınfraqurylymdardy damytý qajet ekenin atap ótti. Kooperasııany yntalandyrý, fermerlik jármeńkelerdi keńeıtý, sıfrlyq saýda alańdaryn damytý jáne tikeleı kelisimsharttar júıesin jolǵa qoıý da usynyldy.
Aýylda óndirilgen ónimdi ótkizý – jaı ǵana naryqtyq úderis emes, ol aýyldaǵy halyqtyń turmys sapasyna, azyq-túlik qaýipsizdigine, ishki naryqtyń turaqtylyǵyna tikeleı áser etedi. Prezıdent aıtqandaı, aýyldy qoldaýsyz – ekonomıkalyq ósim men áleýmettik turaqtylyq týraly aıtý qıyn. Sondyqtan búginde naqty sheshimder men júıeli qadamdar qajet.
Ernur ÁITKENOV,
Parlament Senatynyń depýtaty