О́risti azamat

Handyq dáýirdegi áıgili Eltindi, Baǵaı batyrlar, Qojbanbet sheshen, otar­shyldyq tusyndaǵy Átikeı batyr men Máken bolys bir bólek, bergi zamandaǵy rýhanııat salasynan sýretshi Ábilhan Qasteev, kórnek­ti qaıratker Qýanysh Sultanov, ha­lyq jazýshysy Beksultan Nur­je­keev, qaısar jýrnalıst Armııal Tasymbekov – osy óńir týmasy.

Kez kelgen azamattyń qalyp­ta­sýyna áser etetin tulǵa faktoryn umytýǵa bolmaıdy. Abaı ýnı­­versıtetiniń túleginen pro­rek­tory­na deıin eńbegimen ósken pro­fessor, ­saıasattanýshy Janat­bek Esen­qojauly qaıbir jyly Panfılov aýdanynyń qurmet­ti azamaty atan­ǵanda týǵan jer qurmeti men ja­ýapkershiligin qatar sezingenbiz.

Baıyrǵy QazPI ustazdary men túlekterinen osy azamat týraly su­raı qalsańyz, «qarapaıym ma­man­darǵa bolsyn degen aqkóńil, isker, bilikti jan» dep jaýap bereri sózsiz.

Keńes kezeńinde eńbek tárbıe­sin boıyna sińirip ósken Janatbek Ishpekbaev jasynan qara jumys­pen shynyǵyp ósti. Ol buryn­ǵy «Oktıabrdiń 40 jyldyǵy» ujym­sharynyń tór­aǵasy, eki márte Eńbek eri, soıy polıak Nıkolaı Golovaskııdi mektep jasynan úlgi etip jetildi. Ákesine járdemdese júrip, mehanıkanyń tilin erte meńgerdi. Kópbalaly otbasynda óskendikten eti tiri azamat bolyp qalyptasty.

Kámelet jasyn ujymshar ju­mysynan bastap, áskerı boryshyn da ótep, QazPI-diń fılologııa fakýltetin oqýǵa túskende áıgili akademık Serik Qırabaev pen tanymal túrkolog-profes­sor Nemat Kelimbetovtiń senim­di shákirti deńgeıine kóterildi. Aspırantýradan keıin qazaq áde­bıeti kafedrasynda oqytýshy, ­1995–1997 jyldary «Shabdar» baspasy dırektorynyń orynbasary, 1997–2008 jyldary Abaı ýnıversıteti rektorynyń kómek­shisi qyzmetin atqardy. Eńbek ara­synda zańgerlik jáne ekonomıka­lyq joǵary oqý ornyn da bitirip aldy. Birte-birte zertteýlerin saıasat­taný ǵylymyna qaraı burdy. Bul rette belgili Assambleıa qaıratkeri, ­ǵalym Knıaz Mırzoev pen tarıhshy ári saıasattanýshy Evgenıı Kýznesov­tiń tálimgerlik orny erekshe. Ol 2004 jyly «Táýelsiz memleketter dostastyǵynda saıası konsensýsty qalyptastyrý» atty taqyrypta kandıdattyq dıssertasııa qorǵap, saıası ǵylymdar kandıdaty atandy. Osy saladan 2009 dosent, 2011 jyly akademııalyq profes­sor ataǵyn aldy. Uzaq jyl Abaı ýnıversıtetiniń tárbıe jáne áleýmettik damý prorektory qyz­metin abyroımen atqardy.

Janatbek Eshenqojauly bastamasymen hakim Abaı muralaryn jastar arasynda keń nasıhattaıtyn «Abaı mektebi» stýdenttik uıymy ashylyp, «Abaı álemi» dástúrli festıvalin uıymdastyryldy. Oqý úderisine «Ulttyq tárbıe» atty elektıvti kýrs engizilip, shtattyq negizde Jastar isi jónindegi komı­teti quryldy.

Almaty qalasy men shahardyń Medeý aýdanyn­daǵy mádenı, rýhanı, aǵartýshylyq sharalardyń jýan ortasynda Janatbek myrza júrdi. «Amanat» partııasy fılıaly­nyń jumysyn ol úılestirgen «Abaı» ­bastaýysh uıymy salalandyra tústi. Ýnıversıtettiń «Birlik» stý­dent­tik assambleıasy qyzmeti res­pýblı­ka­ǵa úlgi etildi.

2021–2023 jyldary jańashyl rektor Darhan Bilálovtiń keńes­shisi retinde ýnıversıtettegi dás­túr sabaqtastyǵyna, turaqty damýǵa eleýli úles qosty.

Ǵalymnyń «Máńgilik el osylaısha somdalǵan» atty monografııa­­sy respýblıkalyq baıqaýda «úz­dik» ­dep tanylyp, Ulttyq jáne Prezı­dent kitaphanalary qoryna alyn­dy. «Máńgi el» tujyrymy kóne túrki zamanynan beri ómirsheńdigin joı­ǵan emes. Ǵalym álem moıyndaǵan ege­men Qazaq­stannyń qurylý, qa­lypta­sý, damý kezeńderin baıypty saraptan ótkizip, eldiń, ulttyń áleýmettik-eko­nomıkalyq jaǵda­ıyn, ál-aýqa­tyn kóterýdiń halyqtyq, ıdeıalyq, mádenı sarqylmas áleýe­tine toq­talady.

Janatbek Eshenqojaulynyń «Máńgilik el» qazaǵyna hat» atty ekinshi monografııasynda qazaq ultynyń qalyptasýynan bas­tap, osy kúnge deıingi adam faktory máselesin zerdeleıdi. Ult­tyń órkenıet jolyndaǵy bel-belesi, Abaıdyń jalpyadamzat pen adam faktoryna qatysty tujyrymy baıyptalady. Aqyn óleńderindegi ult, bolmys, qozǵalys, damý, eńbek, jaýapkershilik t.b. qundylyqtar tal­danady. Osy zertteýi úshin Janat­bek Esenqojauly 2022 jyly ­Shoqan Ýálıhanov atyndaǵy syı­lyqtyń ­laýreaty atandy.

Saıası ǵylymdar kandıdaty, pro­fessor Janat­bek Ishpekbaev – ­5 monografııanyń, 5 oqý-ádis­teme­lik qural men 100-den asa ǵyly­mı maqa­lanyń avtory. «Táýelsiz memleketter dostas­ty­ǵynda saıası konsensýsty qalyptastyrý», «Polı­tıcheskıı konsensýs kak obshegosýdarstvennaıa sennost Sodrýjestva Nezavısımyh Gosýdarstv», «Qazaq eli: saıası-áleýmettik rýhanı jań­ǵyrý taǵylymy» atty eńbekteri keń qoldanysqa ıe. Ǵalym Qytaı-Qazaqstan bilim-ǵylym baǵytyna úles qosyp, Hanshan pedagogı­ka­lyq ýnıversıtetiniń qurmet­ti professory atanǵanyn da aıta ketken abzal. Ǵalym 2020–2022 jyldary qazaq, orys, aǵylshyn tilin­de «Jańa qoldanystar sózdigin» daıarlaýǵa atsalysty. Memlekettik tildi damytýdaǵy eńbegi úshin 2024 jyly Ǵylym jáne joǵa­ry bilim mınıstrliginiń «Ahmet Baıtursynuly» tósbelgisimen marapattaldy.

Qoǵamdyq, pedagogıkalyq qyz­­meti úshin «Qurmet» ordenin, Prezıdenttiń Alǵyshattaryn, me­reıtoılyq medaldar men «Bilim berý isiniń úzdigi», «Yby­raı Altynsarın» t.b. salalyq marapattardy alǵan Janatbek Eshenqojauly – búginde Abaı ýnı­versıteti rektor apparatynyń jetekshisi. Oqý ornynyń basshysy Bolat Tileptiń bilikti keńesshisi deńgeıindegi tulǵa. QazUPÝ-dyń burynǵy-keıingi tarıhyn, zııalylar dástúrin biletin tálimger. Sondaı-aq Qazaqstan halqy Assambleıasy kafedrasy men Saıasattaný jáne áleýmettik-fılosofııalyq pánder kafedrasynyń professory. Talapty doktoranttar men magıstrlerdiń jetekshisi.

Sóz basynda Janatbek myr­zanyń qarapaıym eńbekke yqyla­syn aıtqanbyz. Búginde ol «Taza Qazaqstan» aksııasyn is júzinde de, rýhanı baǵytta da júzege asyryp keledi. О́zi bas bolyp ýnıversıtet mańaıyn, parkter men gúlzarlardy tazartý jumystaryn, aǵash kóshetterin egýdi, baptaýdy úılestirip otyr.

Janatbek Ishpekbaev adal eńbek pen qoǵam­dyqqa jaýapkershilikke ul-qyzdaryn da baýlyǵan. Jary Sveta ekeýi abyz analaryn qoly­na alyp, otbasy-áýlet berekesin dástúrge saı úılestirgeni de kóp­shilikke ónege.

Ádette jurtshylyq zııaly, oqy­­ǵan azamat dep bir­yńǵaı bilim-ǵylymnan tabysqa jetken jandardy aıtyp jatady. Bizdińshe, bul sapaǵa otbasy men qoǵam jaýap­kershiligin qosqan jón. Búginde mereıli beleske kóterilgen Janat­bek Esen­­qojaulyn óri men yldıy teń azamat deı alamyz.

Jomart Sımtıkov,

Abaı atyndaǵy QazUPÝ

kafedra meńgerýshisi, professor

ALMATY